|

تازه‌های نشر نیلوفر

دیوارهای پوچی

آلبر کامو در سال1942 دواثر منتشر کرد که اگرچه به لحاظ فرمی از هم متفاوت‌اند، اما هردو به لحاظ درونمایه مضمونی مشترک و نزدیک به هم دارند. یکی رمان مشهور او با نام «بیگانه» است و دیگری اثری با عنوان «اسطوره سیزیف» که پژوهشی فلسفی است. «بیگانه» پیش از این با ترجمه‌های متعدد و در سال‌های مختلف به فارسی منتشر شده بود و این روزها نیز «اسطوره سیزیف» با ترجمه مهستی بحرینی به فارسی چاپ شده است. بحرینی در بخشی از مقدمه کوتاهی که در ترجمه «اسطوره سیزیف» نوشته، نقل قولی از خود کامو درباره اندیشه‌ای که در آثارش مطرح است، آورده که تا حدودی تقسیم‌بندی آثار او را هم روشن کرده: «نخست می‌خواستم انکار را بیان کنم و آن را در سه‌قالب نشان دادم. به صورت رمان: بیگانه؛ به شکل نمایشنامه: کالیگولا و سوء‌تفاهم؛ و در قالب ایدئولوژی: سیزیف. همچنین برای اندیشه ایجابی، سه‌قالب در نظر گرفتم. رمان: طاعون؛ نمایشنامه: شهربندان و راستان؛ ایدئولوژی: عصیانگر. دسته‌سومی را نیز با درونمایه «عشق» پیش‌بینی کرده بودم.» پیش از شروع بخش اول کتاب «اسطوره سیزیف»، توضیحی درباره آن داده شده که کامو در آن موضوع کلی که در این پژوهش به آن پرداخته را روشن کرده است: «در صفحاتی که پس از این خواهد آمد، موضوع حساسیت مبتنی بر پوچی -که اینجا و آنجا در این قرن به چشم می‌خورد- مطرح خواهد شد و نه فلسفه پوچی که عصر ما، به معنی واقعی کلمه، از آن آگاهی یافته است... اما در عین حال باید به خاطر داشت پوچی که تاکنون تلقی شده، در این جستار نقطه شروع به شمار آمده است. از این نظر، می‌توان گفت که تفسیر من جنبه موقت دارد بنابراین شاید پیشداوری درباره موضع‌‌گیری آن درست نباشد.»
ادبیات به کجا می‌رود
«بی‌شک من باید نخست درباره دلایلی که باعث شدند کلژ دوفرانس تسلیم پذیرش شخصی چنین تردیدبرانگیز شود تامل کنم، شخصی که در او هر ویژگی با ویژگی متضاد خود در جنگ است. زیرا گرچه حرفه من دانشگاهی بوده، من هیچ‌کدام از عناوینی را که راه را برای این حرفه باز می‌کنند ندارم... .» این جملات بخشی ابتدایی از اولین درسی است که رولان بارت در کلژدوفرانس ارایه داد. این درس در زمان حیات خود بارت به صورت کتابی مستقل منتشر شد و این روزها هم حسام نقره‌چی آن را در کتابی با عنوان «درس» به فارسی ترجمه کرده است. مترجم درباره اهمیت درس آغازین بارت در کلژ دوفرانس، به این نکته اشاره کرده که این متن از آن جهت حایز اهمیت است که بارت در آن مسیر تحقیقی که تا آن زمان طی کرده را توضیح می‌دهد و ضمنا به برنامه‌ای که برای ادامه تحقیقاتش دارد هم پرداخته است. اما مترجم به جز ترجمه این متن، دو مصاحبه با بارت که مربوط به دوره دوم زندگی کاری‌اش است هم در کتاب ترجمه کرده است. مصاحبه اول در واقع یک گفت‌وگو است بین بارت و موریس نادو؛ نادو از حامیان اولیه بارت بوده و اولین ناشر و سردبیری است که آثار بارت را منتشر کرده است. مصاحبه دوم را یک روزنامه‌نگار انجام و بارت به پرسش‌های او پاسخ داده است. بارت در این مصاحبه درباره 20کلمه کلیدی در آثارش توضیح می‌دهد و همچنین از نویسندگانی که برایش حایز اهمیت‌اند صحبت می‌کند. مترجم کتاب، در مقدمه‌‌اش به دشواری ترجمه متون تئوریک‌ به دلیل تفاوت‌های میان کلمات در سنت‌های فکری مختلف اشاره کرده و این دشواری را درباره ترجمه به فارسی مضاعف دانسته است. مترجم در ادامه مقدمه‌اش، ادعاهایی درباره معادل‌ برخی کلمات در زبان فارسی کرده که البته قابل بحث‌اند و اهل فن می‌توانند درباره درستی یا نادرستی آنها نظر دهند؛ مثلا او درباره معادل کلمه ‌Discours در زبان فارسی نوشته: «از بین دو معادل رایج برای کلمه ‌Discours، سخن را به گفتمان ترجیح دادم، زیرا این کلمه سوای کاربرد خاصی که در آثار بارت، فوکو و دیگران یافته، معنای عام و متداولی هم در زبان فرانسه دارد و بعضا تمایز قایل‌شدن بین دو کاربرد کلمه آنقدر هم ساده نیست.» یا در موردی دیگر: «کلمه Desir را معمولا به «میل» ترجمه می‌کنند، مشکل اینجاست که این دو واقعا یک چیز نیستند. تمام اشتیاق و نیرویی که درDesir هست در میل غایب است. به همین دلیل و برای اینکه دقیقا این بخش اشتیاق و نیرو بیشتر منتقل شود من ترجیح دادم کلمه را به «هوا» ترجمه کنم. اشتیاق و نیروی حاصل از این حالت درونی در کلمه «هوا» به خوبی منتقل می‌شود. تنها مشکل این است که «هوا» در فارسی امروز دیگر رایج نیست (جز در ترکیب‌هایی مثل هواوهوس یا هوای نفس)، اما به هرحال هر فارسی‌زبانی همچنان معنی این کلمه را متوجه می‌شود، پس رایج نبودنش مشکلی ایجاد نمی‌کند.»
آلبر کامو در سال1942 دواثر منتشر کرد که اگرچه به لحاظ فرمی از هم متفاوت‌اند، اما هردو به لحاظ درونمایه مضمونی مشترک و نزدیک به هم دارند. یکی رمان مشهور او با نام «بیگانه» است و دیگری اثری با عنوان «اسطوره سیزیف» که پژوهشی فلسفی است. «بیگانه» پیش از این با ترجمه‌های متعدد و در سال‌های مختلف به فارسی منتشر شده بود و این روزها نیز «اسطوره سیزیف» با ترجمه مهستی بحرینی به فارسی چاپ شده است. بحرینی در بخشی از مقدمه کوتاهی که در ترجمه «اسطوره سیزیف» نوشته، نقل قولی از خود کامو درباره اندیشه‌ای که در آثارش مطرح است، آورده که تا حدودی تقسیم‌بندی آثار او را هم روشن کرده: «نخست می‌خواستم انکار را بیان کنم و آن را در سه‌قالب نشان دادم. به صورت رمان: بیگانه؛ به شکل نمایشنامه: کالیگولا و سوء‌تفاهم؛ و در قالب ایدئولوژی: سیزیف. همچنین برای اندیشه ایجابی، سه‌قالب در نظر گرفتم. رمان: طاعون؛ نمایشنامه: شهربندان و راستان؛ ایدئولوژی: عصیانگر. دسته‌سومی را نیز با درونمایه «عشق» پیش‌بینی کرده بودم.» پیش از شروع بخش اول کتاب «اسطوره سیزیف»، توضیحی درباره آن داده شده که کامو در آن موضوع کلی که در این پژوهش به آن پرداخته را روشن کرده است: «در صفحاتی که پس از این خواهد آمد، موضوع حساسیت مبتنی بر پوچی -که اینجا و آنجا در این قرن به چشم می‌خورد- مطرح خواهد شد و نه فلسفه پوچی که عصر ما، به معنی واقعی کلمه، از آن آگاهی یافته است... اما در عین حال باید به خاطر داشت پوچی که تاکنون تلقی شده، در این جستار نقطه شروع به شمار آمده است. از این نظر، می‌توان گفت که تفسیر من جنبه موقت دارد بنابراین شاید پیشداوری درباره موضع‌‌گیری آن درست نباشد.»
ادبیات به کجا می‌رود
«بی‌شک من باید نخست درباره دلایلی که باعث شدند کلژ دوفرانس تسلیم پذیرش شخصی چنین تردیدبرانگیز شود تامل کنم، شخصی که در او هر ویژگی با ویژگی متضاد خود در جنگ است. زیرا گرچه حرفه من دانشگاهی بوده، من هیچ‌کدام از عناوینی را که راه را برای این حرفه باز می‌کنند ندارم... .» این جملات بخشی ابتدایی از اولین درسی است که رولان بارت در کلژدوفرانس ارایه داد. این درس در زمان حیات خود بارت به صورت کتابی مستقل منتشر شد و این روزها هم حسام نقره‌چی آن را در کتابی با عنوان «درس» به فارسی ترجمه کرده است. مترجم درباره اهمیت درس آغازین بارت در کلژ دوفرانس، به این نکته اشاره کرده که این متن از آن جهت حایز اهمیت است که بارت در آن مسیر تحقیقی که تا آن زمان طی کرده را توضیح می‌دهد و ضمنا به برنامه‌ای که برای ادامه تحقیقاتش دارد هم پرداخته است. اما مترجم به جز ترجمه این متن، دو مصاحبه با بارت که مربوط به دوره دوم زندگی کاری‌اش است هم در کتاب ترجمه کرده است. مصاحبه اول در واقع یک گفت‌وگو است بین بارت و موریس نادو؛ نادو از حامیان اولیه بارت بوده و اولین ناشر و سردبیری است که آثار بارت را منتشر کرده است. مصاحبه دوم را یک روزنامه‌نگار انجام و بارت به پرسش‌های او پاسخ داده است. بارت در این مصاحبه درباره 20کلمه کلیدی در آثارش توضیح می‌دهد و همچنین از نویسندگانی که برایش حایز اهمیت‌اند صحبت می‌کند. مترجم کتاب، در مقدمه‌‌اش به دشواری ترجمه متون تئوریک‌ به دلیل تفاوت‌های میان کلمات در سنت‌های فکری مختلف اشاره کرده و این دشواری را درباره ترجمه به فارسی مضاعف دانسته است. مترجم در ادامه مقدمه‌اش، ادعاهایی درباره معادل‌ برخی کلمات در زبان فارسی کرده که البته قابل بحث‌اند و اهل فن می‌توانند درباره درستی یا نادرستی آنها نظر دهند؛ مثلا او درباره معادل کلمه ‌Discours در زبان فارسی نوشته: «از بین دو معادل رایج برای کلمه ‌Discours، سخن را به گفتمان ترجیح دادم، زیرا این کلمه سوای کاربرد خاصی که در آثار بارت، فوکو و دیگران یافته، معنای عام و متداولی هم در زبان فرانسه دارد و بعضا تمایز قایل‌شدن بین دو کاربرد کلمه آنقدر هم ساده نیست.» یا در موردی دیگر: «کلمه Desir را معمولا به «میل» ترجمه می‌کنند، مشکل اینجاست که این دو واقعا یک چیز نیستند. تمام اشتیاق و نیرویی که درDesir هست در میل غایب است. به همین دلیل و برای اینکه دقیقا این بخش اشتیاق و نیرو بیشتر منتقل شود من ترجیح دادم کلمه را به «هوا» ترجمه کنم. اشتیاق و نیروی حاصل از این حالت درونی در کلمه «هوا» به خوبی منتقل می‌شود. تنها مشکل این است که «هوا» در فارسی امروز دیگر رایج نیست (جز در ترکیب‌هایی مثل هواوهوس یا هوای نفس)، اما به هرحال هر فارسی‌زبانی همچنان معنی این کلمه را متوجه می‌شود، پس رایج نبودنش مشکلی ایجاد نمی‌کند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.