دینامیسم ژئوپلیتیکی مذاکرات هستهای
نصرتالله تاجیک . دیپلمات بازنشسته
بهدلیل ماهیت پیچیده مباحث هستهای و همچنین اوضاع پیچیدهتر جهانی و روابط بینالملل که اثرات تشدیدکنندهای بر سیاست خارجی کشورهای درگیر در هر سطح میگذارد، تجزیه و تحلیل خطی و با استفاده از تئوریهای علمی منسوخشده یک رشته خاص جوابگوی سوالات مطروحه این مباحث نیست بلکه باید از خواص بینرشتهای در این زمینه استفاده کرد. بنابراین نتیجه موفقیتآمیز مذاکرات کنونی ایران با مجموعه گروه 1+5 اثرات مهمی بر اوضاع منطقهای، جهانی و سیاست خارجی تعدادی از کشورها خواهد گذاشت. بهدلیل همین تاثیرات است که ماهیت مساله هستهای را یک مقوله ژئوپلیتیکی میدانم که باید در طراحیهای سیاست خارجی ایران از دینامیسم تئوریهای ژئوپلیتیکی استفاده کرد؛ یعنی حتی با تئوریهای ژئوپلیتیکی ایستا نیز نمیتوان به تجزیهوتحلیل وضعیت کنونی مساله هستهای پرداخت. دینامیسم ژئوپلیتیکی ایجاب میکند وزن هر پدیده یا عنصر در تجزیهوتحلیل حاصلضرب وزن ایستای آن در مختصات زمانی و مکانیاش باشد. بنابراین هیچ عنصری در تجزیهوتحلیل دارای وزن ثابتی نبوده که هیچ، بلکه وزن متغیرش نشان از جایگاهش و زمانی دارد که ما قصد داریم به وزنکشی بپردازیم. با این مقدمه،
روسیه یکی از کشورهایی است که دارای ویژگیهای زیر است:
1- غیرعادی است؛ یعنی دارای ویژگیهای بسیار متضاد است؛ هم در فرهنگ و هم در سیاست اعم از داخلی و خارجی.
2- ابرقدرت است؛ اگر منافعش ایجاب کند امکانات سختافزاری را برای رودررویی با ابرقدرت دیگر دارد.
3- همسایه شمالی ایران است باسابقه چندقرن افتوخیز در روابط که هم دوکشور دارای تجربههای خوب و بد نسبت به یکدیگر هستند و هم غرب نسبت به نزدیکشدن بیش از حد این دو به یکدیگر حساس است،
4- در مسایل هستهای دخیل است و از جمله کشورهایی است که از حل مسایل هستهای ایران و غرب مثبت یا منفی متاثر میشود.
5- روسیه از قدیم به «خرس خفته» تعبیر میشد که وقتی بیدار شود حتی با تاخیر و تأنی هر آنچه در سر راهش است، خراب میکند.
با این تعابیر طبیعی است در تجزیهوتحلیل مسایل هستهای آنجا که صحبت از تعامل ایران و روسیه پیش میآید، نباید آنگونه که یکی از استادان دانشگاه در سرمقاله روزنامه «شرق» در روز یکشنبه هفته جاری نوشته است، صحبت از عدم اطمینان به روسیه کرد. اطمینان از مقولات اخلاقی است که در دنیای کنونی که آمیختهای از منافع و قدرت موتور حرکت تعاملات و تحولات است جایگاهی ندارد یا حداکثر دارای ارزش یا وزنی ایستا و جزیی است. ما باید در طراحیهای سیاست خارجی خود عناصر جدیدی تولید کنیم که پاسخگوی نیازهای زمانه باشند. بدیهی است برای برونرفت از بنبست کنونی در زمینه چگونگی ایجاد توازن بین حفظ چرخه سوخت هستهای در ایران از یکسو و اتخاذ رفتارهای اعتمادساز از سوی ایران، باید تعادلی برقرار باشد که هیچیک از دوطرف این معادله خدشهدار نشود، نه اعتمادسازی و نه تداوم چرخه سوخت.
بنابراین باید راهبرد تیم مذاکرهکننده حفظ میزان اورانیوم غنیشده کنونی در ایران باشد نه ارسال آن به خارج، مگر آنکه با طراحی راهکار و جایگزین مناسب از لحاظ فنی یا سیاسی و حقوقی برای هر سناریوی آتی فرمولی قابلاجرا ارایه شود و هماکنون در تفاهمنامه جامع وجود داشته باشد. متاسفانه بهدلیل ماندن در تاریخ، ما تا کنون کمتر موفق شدهایم با دینامیسم پدیدهها کنار بیاییم. اختلاف روسیه و غرب نعمتی بود که اگر ما نتوانسته باشیم از آن در حل مشکلات سیاست خارجیمان استفاده کنیم باید از این فرصتسوزیها از مردم پوزش بخواهیم. البته نگارنده شخصا معتقدم بهطورکلی بهرهبرداری خوبی کردهایم و آنگونه که در مقاله مذکور آمده کسی ما را هل نداد که در کنار روسها قرار بگیریم. منافع ما ایجاب میکرد و بهرهبرداری کردیم و اتفاقا از هردو طرف باید امتیاز میگرفتیم که گرفتیم و هیچ امتیاز منفی هم غرب به این بازی ما نداد. موارد پنجگانه بالا بهطور کامل نشان میدهد که این عین منافع و مصالح ملی ایران است که از حداکثر پتانسیل تعاملات سیاست خارجی خود در چنین مقطعی برای کسب منافع ملی با روسها تعامل سازنده داشته باشیم تا مشکلات خود را نهتنها در زمینه هستهای بلکه در سایر زمینه حل کنیم. دردنیای منافع و قدرت، سیاست خارجی همچون تجارت و هر دو همچون رودخانه دوساحل دارند که هر دو طرف منتفع میشوند. بهرهبرداری از هر پدیده منطقهای و جهانی برای تحول در سیاست خارجی و تقویت موتور محرکه آن در حقیقت خود یک بازی ژئوپلیتیکی در تعامل با غرب و شرق و انداختن روابط در جاده توازن استقلال و عدم وابستگی است. اگر غرب بهدنبال برهمزدن توازن قوای منطقهای و کریه کردن چهره ژئوپلیتیکی منطقه است چرا ما نباید با واقعگرایی و تعقل وارد بازی غرب شده و خودمان بازیسازی کنیم؟
1- غیرعادی است؛ یعنی دارای ویژگیهای بسیار متضاد است؛ هم در فرهنگ و هم در سیاست اعم از داخلی و خارجی.
2- ابرقدرت است؛ اگر منافعش ایجاب کند امکانات سختافزاری را برای رودررویی با ابرقدرت دیگر دارد.
3- همسایه شمالی ایران است باسابقه چندقرن افتوخیز در روابط که هم دوکشور دارای تجربههای خوب و بد نسبت به یکدیگر هستند و هم غرب نسبت به نزدیکشدن بیش از حد این دو به یکدیگر حساس است،
4- در مسایل هستهای دخیل است و از جمله کشورهایی است که از حل مسایل هستهای ایران و غرب مثبت یا منفی متاثر میشود.
5- روسیه از قدیم به «خرس خفته» تعبیر میشد که وقتی بیدار شود حتی با تاخیر و تأنی هر آنچه در سر راهش است، خراب میکند.
با این تعابیر طبیعی است در تجزیهوتحلیل مسایل هستهای آنجا که صحبت از تعامل ایران و روسیه پیش میآید، نباید آنگونه که یکی از استادان دانشگاه در سرمقاله روزنامه «شرق» در روز یکشنبه هفته جاری نوشته است، صحبت از عدم اطمینان به روسیه کرد. اطمینان از مقولات اخلاقی است که در دنیای کنونی که آمیختهای از منافع و قدرت موتور حرکت تعاملات و تحولات است جایگاهی ندارد یا حداکثر دارای ارزش یا وزنی ایستا و جزیی است. ما باید در طراحیهای سیاست خارجی خود عناصر جدیدی تولید کنیم که پاسخگوی نیازهای زمانه باشند. بدیهی است برای برونرفت از بنبست کنونی در زمینه چگونگی ایجاد توازن بین حفظ چرخه سوخت هستهای در ایران از یکسو و اتخاذ رفتارهای اعتمادساز از سوی ایران، باید تعادلی برقرار باشد که هیچیک از دوطرف این معادله خدشهدار نشود، نه اعتمادسازی و نه تداوم چرخه سوخت.
بنابراین باید راهبرد تیم مذاکرهکننده حفظ میزان اورانیوم غنیشده کنونی در ایران باشد نه ارسال آن به خارج، مگر آنکه با طراحی راهکار و جایگزین مناسب از لحاظ فنی یا سیاسی و حقوقی برای هر سناریوی آتی فرمولی قابلاجرا ارایه شود و هماکنون در تفاهمنامه جامع وجود داشته باشد. متاسفانه بهدلیل ماندن در تاریخ، ما تا کنون کمتر موفق شدهایم با دینامیسم پدیدهها کنار بیاییم. اختلاف روسیه و غرب نعمتی بود که اگر ما نتوانسته باشیم از آن در حل مشکلات سیاست خارجیمان استفاده کنیم باید از این فرصتسوزیها از مردم پوزش بخواهیم. البته نگارنده شخصا معتقدم بهطورکلی بهرهبرداری خوبی کردهایم و آنگونه که در مقاله مذکور آمده کسی ما را هل نداد که در کنار روسها قرار بگیریم. منافع ما ایجاب میکرد و بهرهبرداری کردیم و اتفاقا از هردو طرف باید امتیاز میگرفتیم که گرفتیم و هیچ امتیاز منفی هم غرب به این بازی ما نداد. موارد پنجگانه بالا بهطور کامل نشان میدهد که این عین منافع و مصالح ملی ایران است که از حداکثر پتانسیل تعاملات سیاست خارجی خود در چنین مقطعی برای کسب منافع ملی با روسها تعامل سازنده داشته باشیم تا مشکلات خود را نهتنها در زمینه هستهای بلکه در سایر زمینه حل کنیم. دردنیای منافع و قدرت، سیاست خارجی همچون تجارت و هر دو همچون رودخانه دوساحل دارند که هر دو طرف منتفع میشوند. بهرهبرداری از هر پدیده منطقهای و جهانی برای تحول در سیاست خارجی و تقویت موتور محرکه آن در حقیقت خود یک بازی ژئوپلیتیکی در تعامل با غرب و شرق و انداختن روابط در جاده توازن استقلال و عدم وابستگی است. اگر غرب بهدنبال برهمزدن توازن قوای منطقهای و کریه کردن چهره ژئوپلیتیکی منطقه است چرا ما نباید با واقعگرایی و تعقل وارد بازی غرب شده و خودمان بازیسازی کنیم؟
بهدلیل ماهیت پیچیده مباحث هستهای و همچنین اوضاع پیچیدهتر جهانی و روابط بینالملل که اثرات تشدیدکنندهای بر سیاست خارجی کشورهای درگیر در هر سطح میگذارد، تجزیه و تحلیل خطی و با استفاده از تئوریهای علمی منسوخشده یک رشته خاص جوابگوی سوالات مطروحه این مباحث نیست بلکه باید از خواص بینرشتهای در این زمینه استفاده کرد. بنابراین نتیجه موفقیتآمیز مذاکرات کنونی ایران با مجموعه گروه 1+5 اثرات مهمی بر اوضاع منطقهای، جهانی و سیاست خارجی تعدادی از کشورها خواهد گذاشت. بهدلیل همین تاثیرات است که ماهیت مساله هستهای را یک مقوله ژئوپلیتیکی میدانم که باید در طراحیهای سیاست خارجی ایران از دینامیسم تئوریهای ژئوپلیتیکی استفاده کرد؛ یعنی حتی با تئوریهای ژئوپلیتیکی ایستا نیز نمیتوان به تجزیهوتحلیل وضعیت کنونی مساله هستهای پرداخت. دینامیسم ژئوپلیتیکی ایجاب میکند وزن هر پدیده یا عنصر در تجزیهوتحلیل حاصلضرب وزن ایستای آن در مختصات زمانی و مکانیاش باشد. بنابراین هیچ عنصری در تجزیهوتحلیل دارای وزن ثابتی نبوده که هیچ، بلکه وزن متغیرش نشان از جایگاهش و زمانی دارد که ما قصد داریم به وزنکشی بپردازیم. با این مقدمه،
روسیه یکی از کشورهایی است که دارای ویژگیهای زیر است:
1- غیرعادی است؛ یعنی دارای ویژگیهای بسیار متضاد است؛ هم در فرهنگ و هم در سیاست اعم از داخلی و خارجی.
2- ابرقدرت است؛ اگر منافعش ایجاب کند امکانات سختافزاری را برای رودررویی با ابرقدرت دیگر دارد.
3- همسایه شمالی ایران است باسابقه چندقرن افتوخیز در روابط که هم دوکشور دارای تجربههای خوب و بد نسبت به یکدیگر هستند و هم غرب نسبت به نزدیکشدن بیش از حد این دو به یکدیگر حساس است،
4- در مسایل هستهای دخیل است و از جمله کشورهایی است که از حل مسایل هستهای ایران و غرب مثبت یا منفی متاثر میشود.
5- روسیه از قدیم به «خرس خفته» تعبیر میشد که وقتی بیدار شود حتی با تاخیر و تأنی هر آنچه در سر راهش است، خراب میکند.
با این تعابیر طبیعی است در تجزیهوتحلیل مسایل هستهای آنجا که صحبت از تعامل ایران و روسیه پیش میآید، نباید آنگونه که یکی از استادان دانشگاه در سرمقاله روزنامه «شرق» در روز یکشنبه هفته جاری نوشته است، صحبت از عدم اطمینان به روسیه کرد. اطمینان از مقولات اخلاقی است که در دنیای کنونی که آمیختهای از منافع و قدرت موتور حرکت تعاملات و تحولات است جایگاهی ندارد یا حداکثر دارای ارزش یا وزنی ایستا و جزیی است. ما باید در طراحیهای سیاست خارجی خود عناصر جدیدی تولید کنیم که پاسخگوی نیازهای زمانه باشند. بدیهی است برای برونرفت از بنبست کنونی در زمینه چگونگی ایجاد توازن بین حفظ چرخه سوخت هستهای در ایران از یکسو و اتخاذ رفتارهای اعتمادساز از سوی ایران، باید تعادلی برقرار باشد که هیچیک از دوطرف این معادله خدشهدار نشود، نه اعتمادسازی و نه تداوم چرخه سوخت.
بنابراین باید راهبرد تیم مذاکرهکننده حفظ میزان اورانیوم غنیشده کنونی در ایران باشد نه ارسال آن به خارج، مگر آنکه با طراحی راهکار و جایگزین مناسب از لحاظ فنی یا سیاسی و حقوقی برای هر سناریوی آتی فرمولی قابلاجرا ارایه شود و هماکنون در تفاهمنامه جامع وجود داشته باشد. متاسفانه بهدلیل ماندن در تاریخ، ما تا کنون کمتر موفق شدهایم با دینامیسم پدیدهها کنار بیاییم. اختلاف روسیه و غرب نعمتی بود که اگر ما نتوانسته باشیم از آن در حل مشکلات سیاست خارجیمان استفاده کنیم باید از این فرصتسوزیها از مردم پوزش بخواهیم. البته نگارنده شخصا معتقدم بهطورکلی بهرهبرداری خوبی کردهایم و آنگونه که در مقاله مذکور آمده کسی ما را هل نداد که در کنار روسها قرار بگیریم. منافع ما ایجاب میکرد و بهرهبرداری کردیم و اتفاقا از هردو طرف باید امتیاز میگرفتیم که گرفتیم و هیچ امتیاز منفی هم غرب به این بازی ما نداد. موارد پنجگانه بالا بهطور کامل نشان میدهد که این عین منافع و مصالح ملی ایران است که از حداکثر پتانسیل تعاملات سیاست خارجی خود در چنین مقطعی برای کسب منافع ملی با روسها تعامل سازنده داشته باشیم تا مشکلات خود را نهتنها در زمینه هستهای بلکه در سایر زمینه حل کنیم. دردنیای منافع و قدرت، سیاست خارجی همچون تجارت و هر دو همچون رودخانه دوساحل دارند که هر دو طرف منتفع میشوند. بهرهبرداری از هر پدیده منطقهای و جهانی برای تحول در سیاست خارجی و تقویت موتور محرکه آن در حقیقت خود یک بازی ژئوپلیتیکی در تعامل با غرب و شرق و انداختن روابط در جاده توازن استقلال و عدم وابستگی است. اگر غرب بهدنبال برهمزدن توازن قوای منطقهای و کریه کردن چهره ژئوپلیتیکی منطقه است چرا ما نباید با واقعگرایی و تعقل وارد بازی غرب شده و خودمان بازیسازی کنیم؟
1- غیرعادی است؛ یعنی دارای ویژگیهای بسیار متضاد است؛ هم در فرهنگ و هم در سیاست اعم از داخلی و خارجی.
2- ابرقدرت است؛ اگر منافعش ایجاب کند امکانات سختافزاری را برای رودررویی با ابرقدرت دیگر دارد.
3- همسایه شمالی ایران است باسابقه چندقرن افتوخیز در روابط که هم دوکشور دارای تجربههای خوب و بد نسبت به یکدیگر هستند و هم غرب نسبت به نزدیکشدن بیش از حد این دو به یکدیگر حساس است،
4- در مسایل هستهای دخیل است و از جمله کشورهایی است که از حل مسایل هستهای ایران و غرب مثبت یا منفی متاثر میشود.
5- روسیه از قدیم به «خرس خفته» تعبیر میشد که وقتی بیدار شود حتی با تاخیر و تأنی هر آنچه در سر راهش است، خراب میکند.
با این تعابیر طبیعی است در تجزیهوتحلیل مسایل هستهای آنجا که صحبت از تعامل ایران و روسیه پیش میآید، نباید آنگونه که یکی از استادان دانشگاه در سرمقاله روزنامه «شرق» در روز یکشنبه هفته جاری نوشته است، صحبت از عدم اطمینان به روسیه کرد. اطمینان از مقولات اخلاقی است که در دنیای کنونی که آمیختهای از منافع و قدرت موتور حرکت تعاملات و تحولات است جایگاهی ندارد یا حداکثر دارای ارزش یا وزنی ایستا و جزیی است. ما باید در طراحیهای سیاست خارجی خود عناصر جدیدی تولید کنیم که پاسخگوی نیازهای زمانه باشند. بدیهی است برای برونرفت از بنبست کنونی در زمینه چگونگی ایجاد توازن بین حفظ چرخه سوخت هستهای در ایران از یکسو و اتخاذ رفتارهای اعتمادساز از سوی ایران، باید تعادلی برقرار باشد که هیچیک از دوطرف این معادله خدشهدار نشود، نه اعتمادسازی و نه تداوم چرخه سوخت.
بنابراین باید راهبرد تیم مذاکرهکننده حفظ میزان اورانیوم غنیشده کنونی در ایران باشد نه ارسال آن به خارج، مگر آنکه با طراحی راهکار و جایگزین مناسب از لحاظ فنی یا سیاسی و حقوقی برای هر سناریوی آتی فرمولی قابلاجرا ارایه شود و هماکنون در تفاهمنامه جامع وجود داشته باشد. متاسفانه بهدلیل ماندن در تاریخ، ما تا کنون کمتر موفق شدهایم با دینامیسم پدیدهها کنار بیاییم. اختلاف روسیه و غرب نعمتی بود که اگر ما نتوانسته باشیم از آن در حل مشکلات سیاست خارجیمان استفاده کنیم باید از این فرصتسوزیها از مردم پوزش بخواهیم. البته نگارنده شخصا معتقدم بهطورکلی بهرهبرداری خوبی کردهایم و آنگونه که در مقاله مذکور آمده کسی ما را هل نداد که در کنار روسها قرار بگیریم. منافع ما ایجاب میکرد و بهرهبرداری کردیم و اتفاقا از هردو طرف باید امتیاز میگرفتیم که گرفتیم و هیچ امتیاز منفی هم غرب به این بازی ما نداد. موارد پنجگانه بالا بهطور کامل نشان میدهد که این عین منافع و مصالح ملی ایران است که از حداکثر پتانسیل تعاملات سیاست خارجی خود در چنین مقطعی برای کسب منافع ملی با روسها تعامل سازنده داشته باشیم تا مشکلات خود را نهتنها در زمینه هستهای بلکه در سایر زمینه حل کنیم. دردنیای منافع و قدرت، سیاست خارجی همچون تجارت و هر دو همچون رودخانه دوساحل دارند که هر دو طرف منتفع میشوند. بهرهبرداری از هر پدیده منطقهای و جهانی برای تحول در سیاست خارجی و تقویت موتور محرکه آن در حقیقت خود یک بازی ژئوپلیتیکی در تعامل با غرب و شرق و انداختن روابط در جاده توازن استقلال و عدم وابستگی است. اگر غرب بهدنبال برهمزدن توازن قوای منطقهای و کریه کردن چهره ژئوپلیتیکی منطقه است چرا ما نباید با واقعگرایی و تعقل وارد بازی غرب شده و خودمان بازیسازی کنیم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.