|

مبنای وحدت شیعه و سنی

علی‌اکبر گلقندشتی . پژوهشگر و محقق

پیامبر مهر و محبت، محمدمصطفی(ص) در 18ذی‌الحجه دهم‌هجری، فردی را به‌عنوان وصی خود معرفی کرد که تاریخ اسلام به حضور او می‌بالد. حضرت‌علی(ع) پس از آن به‌مدت 25سال سکوت فعالانه را برای حفظ اسلام در پیش گرفت. اعمال ناشایست بنی‌امیه و سوءاستفاده آنان از حکومت خلیفه‌سوم، باعث شد که جامعه اسلامی در برابر آنها قیام کنند و در ادامه بی‌تدبیری بنی‌امیه، معترضان در 18ذی‌الحجه 35هجری‌قمری خلیفه سوم را به قتل برسانند. باتوجه به پراکندگی معترضان که عمدتا از شهرهای مصر، کوفه و بصره بودند، جملگی برای انتخاب خلیفه در مسجد اجتماع کردند و بر شایسته‌بودن علی‌(ع) برای تصدی رهبری جامعه اجماع کردند. امیرالمومنین در توصیف تقاضای پذیرش حکومت توسط ایشان در خطبه 53 نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «آنان به‌سان ازدحام شتر تشنه‌ای که ساربان عقال و ریسمانش را باز کند و رهایش سازد بر من هجوم آوردند که گمان کردم که می‌خواهند مرا بکشند یا بعضی از آنان می‌خواهند بعضی دیگر را در حضور من بکشند.» پیشنهاد حضرت برای مشاوربودن موردپذیرش قرار نگرفت. مسلمانان در مسجد با امیرالمومنین بیعت کردند. بنا بر روایت «دیاربکری»، تمامی شرکت‌کنندگان در بدر که تا آن زمان زنده بودند با علی(ع) بیعت کردند. امسال 14قرن از آغاز حکومت پنج‌ساله امیرالمومنین می‌گذرد.
در میان مسلمانان عناصر اساسی مانند قرآن، پیامبر، حج، قبله و حب اهل‌بیت مبنای وحدت در میان فرقه‌ها و مذاهب آنان شده است. زندگانی امیرالمومنین(ع) و شخصیت ایشان یک شخصیت کاملا وحدت‌بخش است. اما در عین حال حکومت امیرالمومنین(ع) نیز دارای ویژگی‌هایی است که می‌توان آن را به‌عنوان یکی از محورهای همزیستی بشر و وحدت مسلمانان به‌خصوص وحدت بین سنی و شیعه استفاده کرد که وقایع اخیر خاورمیانه، نیاز آن را بیش از هر زمانی نشان می‌دهد. درواقع حضرت‌علی(ع) در ابتدا حکومت را یک امانت می‌داند. امام به حاکم آذربایجان می‌نویسد: «وظیفه‏ای که به تو سپرده شده، خوراک تو نیست (که هرقدر می‌خواهی بخوری) بلکه امانتی است بر گردن تو و این وظیفه را برای تو تعیین کرده‏اند که تو برای کسی که برتر از تو ‏است نگاهبان آن امانت باشی.» در اکثر نامه‌های امیرالمومنین‌(ع) این نگاه وجود دارد. امام این نگاه امانتی به حکومت و خداترسی را با عنصری دیگر لطیف‌تر می‌کند. امیرالمومنین‌(ع) نگاه به حکومت را از نگاه ارباب‌ورعیت به رابطه پدروفرزندی تغییر می‌دهد. امام‌علی(ع) می‌فرماید: «خداوند نسبت شما را به حاکم و نسبت حاکم را به شما، مانند نسبت فرزند به پدر و پدر به فرزند قرار داده است.» چنین نگاهی است که کرامت انسان‌ها را حفظ می‌کند و به نماینده خود می‌نویسد: «من تو را به فرماندهی این سپاه گماردم آنان را خوار مدار.» در نگاه ناب امام‌علی‌(ع) نگرش اخلاقی به حکومت، رضایت عموم، تساوی حقوق، ایجاد امید و پویایی در جامعه، گسترش نشاط و شادی، عقلگرایی، رعایت حقوق شهروندان، تلاش برای عمران و آبادی، نقدپذیری و تساهل و مدارا با مردم وجود دارد. به‌سادگی برای هرکدام از این موارد و ویژگی‌های حکومتی امام می‌توان از نهج‌البلاغه به نامه یا خطبه‌ای اشاره کرد. رعایت تامه این ویژگی‌ها در شخصیت علی(ع) مستوجب آن شد تا وی سه پیشنهاد قبلی برای تصدی خلافت مسلمین توسط عباس عموی پیامبر، ابوسفیان بعد از رحلت پیامبر(ص) و عبدالرحمان عوف - پس از فوت خلیفه دوم- را نپذیرد.
به نظر می‌رسد در دنیایی که فرقه‌های مختلف فکری در تلاشند تا برای خود القابی جدید ساخته و با سوءاستفاده از دین روحیات خشن خود را به نام اسلام بر دین و دنیا تحمیل کنند، توجه به شیوه و ویژگی‌های حکومت سراسر حق‌مدار امام‌علی(ع) می‌تواند مبنای وحدت قرار گیرد.
پیامبر مهر و محبت، محمدمصطفی(ص) در 18ذی‌الحجه دهم‌هجری، فردی را به‌عنوان وصی خود معرفی کرد که تاریخ اسلام به حضور او می‌بالد. حضرت‌علی(ع) پس از آن به‌مدت 25سال سکوت فعالانه را برای حفظ اسلام در پیش گرفت. اعمال ناشایست بنی‌امیه و سوءاستفاده آنان از حکومت خلیفه‌سوم، باعث شد که جامعه اسلامی در برابر آنها قیام کنند و در ادامه بی‌تدبیری بنی‌امیه، معترضان در 18ذی‌الحجه 35هجری‌قمری خلیفه سوم را به قتل برسانند. باتوجه به پراکندگی معترضان که عمدتا از شهرهای مصر، کوفه و بصره بودند، جملگی برای انتخاب خلیفه در مسجد اجتماع کردند و بر شایسته‌بودن علی‌(ع) برای تصدی رهبری جامعه اجماع کردند. امیرالمومنین در توصیف تقاضای پذیرش حکومت توسط ایشان در خطبه 53 نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «آنان به‌سان ازدحام شتر تشنه‌ای که ساربان عقال و ریسمانش را باز کند و رهایش سازد بر من هجوم آوردند که گمان کردم که می‌خواهند مرا بکشند یا بعضی از آنان می‌خواهند بعضی دیگر را در حضور من بکشند.» پیشنهاد حضرت برای مشاوربودن موردپذیرش قرار نگرفت. مسلمانان در مسجد با امیرالمومنین بیعت کردند. بنا بر روایت «دیاربکری»، تمامی شرکت‌کنندگان در بدر که تا آن زمان زنده بودند با علی(ع) بیعت کردند. امسال 14قرن از آغاز حکومت پنج‌ساله امیرالمومنین می‌گذرد.
در میان مسلمانان عناصر اساسی مانند قرآن، پیامبر، حج، قبله و حب اهل‌بیت مبنای وحدت در میان فرقه‌ها و مذاهب آنان شده است. زندگانی امیرالمومنین(ع) و شخصیت ایشان یک شخصیت کاملا وحدت‌بخش است. اما در عین حال حکومت امیرالمومنین(ع) نیز دارای ویژگی‌هایی است که می‌توان آن را به‌عنوان یکی از محورهای همزیستی بشر و وحدت مسلمانان به‌خصوص وحدت بین سنی و شیعه استفاده کرد که وقایع اخیر خاورمیانه، نیاز آن را بیش از هر زمانی نشان می‌دهد. درواقع حضرت‌علی(ع) در ابتدا حکومت را یک امانت می‌داند. امام به حاکم آذربایجان می‌نویسد: «وظیفه‏ای که به تو سپرده شده، خوراک تو نیست (که هرقدر می‌خواهی بخوری) بلکه امانتی است بر گردن تو و این وظیفه را برای تو تعیین کرده‏اند که تو برای کسی که برتر از تو ‏است نگاهبان آن امانت باشی.» در اکثر نامه‌های امیرالمومنین‌(ع) این نگاه وجود دارد. امام این نگاه امانتی به حکومت و خداترسی را با عنصری دیگر لطیف‌تر می‌کند. امیرالمومنین‌(ع) نگاه به حکومت را از نگاه ارباب‌ورعیت به رابطه پدروفرزندی تغییر می‌دهد. امام‌علی(ع) می‌فرماید: «خداوند نسبت شما را به حاکم و نسبت حاکم را به شما، مانند نسبت فرزند به پدر و پدر به فرزند قرار داده است.» چنین نگاهی است که کرامت انسان‌ها را حفظ می‌کند و به نماینده خود می‌نویسد: «من تو را به فرماندهی این سپاه گماردم آنان را خوار مدار.» در نگاه ناب امام‌علی‌(ع) نگرش اخلاقی به حکومت، رضایت عموم، تساوی حقوق، ایجاد امید و پویایی در جامعه، گسترش نشاط و شادی، عقلگرایی، رعایت حقوق شهروندان، تلاش برای عمران و آبادی، نقدپذیری و تساهل و مدارا با مردم وجود دارد. به‌سادگی برای هرکدام از این موارد و ویژگی‌های حکومتی امام می‌توان از نهج‌البلاغه به نامه یا خطبه‌ای اشاره کرد. رعایت تامه این ویژگی‌ها در شخصیت علی(ع) مستوجب آن شد تا وی سه پیشنهاد قبلی برای تصدی خلافت مسلمین توسط عباس عموی پیامبر، ابوسفیان بعد از رحلت پیامبر(ص) و عبدالرحمان عوف - پس از فوت خلیفه دوم- را نپذیرد.
به نظر می‌رسد در دنیایی که فرقه‌های مختلف فکری در تلاشند تا برای خود القابی جدید ساخته و با سوءاستفاده از دین روحیات خشن خود را به نام اسلام بر دین و دنیا تحمیل کنند، توجه به شیوه و ویژگی‌های حکومت سراسر حق‌مدار امام‌علی(ع) می‌تواند مبنای وحدت قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.