اثربخشی اقدامات مدیریت بحران
سنجش عینی یا ذهنی؟!
علی اردلان . رییس آکادمی سلامت در حوادث و بلایا، دانشگاه علوم پزشکی تهران ،فلویارشد اقدامات بشردوستانه بینالمللی، دانشگاه هاروارد
هفته ملی کاهش خطر بلایا در مهرماه هرسال، فرصتی است که مسوولان و دستاندرکاران به مرور دستاوردها و چالشهای مدیریت بحران و کاهش خطر بلایا بپردازند و برای آینده برنامهریزی کنند. در این هفته دستگاههای اجرایی ضمن برگزاری نشستها و همایشها، گزارش فعالیتهای خود را ارایه میدهند. باید اذعان کرد طی دهه اخیر گامهای موثری در سطح کشور در راستای کاهش خطر بلایا برداشته شده است. تاسیس سازمان مدیریت بحران و تصویب آییننامه آن در مجلس شورای اسلامی، تاسیس سازمان پدافند غیرعامل و تاسیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران از جمله این موارد هستند. از جمله اقدامات ارزشمند دیگر توسعه برنامههای آموزشی در مقاطع کارشناسیارشد و دکترا و برنامههای پژوهشی و افزایش سهم محققان ایرانی در نشریات علمی بینالمللی است. البته همانند هرکشوری که مسیر توسعه را میپیماید، همواره باید راهبردهای جدیدی که حصول این اهداف را تسهیل و تضمین میکنند، مدنظر داشت. تحقق اهداف چشمانداز1404 جمهوریاسلامیایران، نیازمند جامعهای ایمن و تابآور در بلایا است. ولی چگونه بدانیم در مسیر صحیحی برای ایجاد این جامعه ایمن قرار داریم؟ پاسخ این سوال، پایش
مداوم اثربخشی اقدامات و برنامههای کاهش خطر بلایا است. در حوزه مدیریت بحران و کاهش خطر بلایا، سوالهای ذیل ازجمله مهمترین سوالهای مقامات اجرایی و دانشگاهیهای کشور است: اقدامات انجامشده تاکنون به چه میزان سطح خطر بلایا در ایران را کاهش دادهاند؟ میزان آمادگی جامعه و سازمانهای مسوول چقدر است؟ آیا واقعا برای بلایا و حوادث غیرمترقبه آمادهایم؟ اگر بلی، به چه میزان و برای کدام کارکرد؟ پاسخ به این سوالات، نیازمند وجود سامانه متریکس (سنجش کمی و عینی) اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا در کشور است که شاخصهای اصلی آن را میتوان در سطوح «پیامد» و «اثر» در زنجیره علیتی نتایج یک برنامه جستوجو کرد.
ارایه گزارش فعالیت سازمانها، مانند تعداد جلسات یا کمیتههایی که تشکیل شدهاند، تعداد کارگاههای آموزشی برگزارشده، تعداد افراد آموزشدیده، میزان بودجه هزینهشده و امثالهم هرچند میتوانند مهم و جالب باشند، اما هیچیک اثربخشی اقدامات را نشان نمیدهند. آنچه که در نهایت مهم است، سنجش شاخصهای «پیامد» و «اثر» است. نمونه این شاخصها، بهعنوان مثال، عبارتند از: میزان کاهش مرگ و صدمات، میزان آمادگی جامعه و سازمانها برای حوادث غیرمترقبه، میزان رضایت معلولان از خدمات ارایهشده پس از یک زلزله و امثال آن. نمونه سنجش عینی اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا را میتوان در برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که با همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت تعریف شدهاند، مشاهده کرد. سامانه متریکس سنجش آمادگی و ایمنی مراکز بهداشتی درمانی در برابر بلایا در سال1392 نشان داد سطح ایمنی (متوسط آمادگی عملکردی و ایمنی سازهای و غیرسازهای) در بیمارستانها 34درصد و در واحدهای بهداشتی 22درصد است. سنجش کمی آمادگی خانوارهای ایرانی نیز بیانگر آمادگی به میزان هشتدرصد بود. نتیجه حاصله از این سنجشهای کمی در نظام سلامت، طراحی و اجرای برنامههای منسجم کاهش خطر بلایا در بیمارستانها و واحدهای بهداشتی و برنامه آموزش خانوارها برای بلایاست که برای سال1393، صدهزارخانوار بهعنوان گروه هدف تعریف شدهاند.
ارایه گزارش فعالیت سازمانها، مانند تعداد جلسات یا کمیتههایی که تشکیل شدهاند، تعداد کارگاههای آموزشی برگزارشده، تعداد افراد آموزشدیده، میزان بودجه هزینهشده و امثالهم هرچند میتوانند مهم و جالب باشند، اما هیچیک اثربخشی اقدامات را نشان نمیدهند. آنچه که در نهایت مهم است، سنجش شاخصهای «پیامد» و «اثر» است. نمونه این شاخصها، بهعنوان مثال، عبارتند از: میزان کاهش مرگ و صدمات، میزان آمادگی جامعه و سازمانها برای حوادث غیرمترقبه، میزان رضایت معلولان از خدمات ارایهشده پس از یک زلزله و امثال آن. نمونه سنجش عینی اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا را میتوان در برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که با همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت تعریف شدهاند، مشاهده کرد. سامانه متریکس سنجش آمادگی و ایمنی مراکز بهداشتی درمانی در برابر بلایا در سال1392 نشان داد سطح ایمنی (متوسط آمادگی عملکردی و ایمنی سازهای و غیرسازهای) در بیمارستانها 34درصد و در واحدهای بهداشتی 22درصد است. سنجش کمی آمادگی خانوارهای ایرانی نیز بیانگر آمادگی به میزان هشتدرصد بود. نتیجه حاصله از این سنجشهای کمی در نظام سلامت، طراحی و اجرای برنامههای منسجم کاهش خطر بلایا در بیمارستانها و واحدهای بهداشتی و برنامه آموزش خانوارها برای بلایاست که برای سال1393، صدهزارخانوار بهعنوان گروه هدف تعریف شدهاند.
هفته ملی کاهش خطر بلایا در مهرماه هرسال، فرصتی است که مسوولان و دستاندرکاران به مرور دستاوردها و چالشهای مدیریت بحران و کاهش خطر بلایا بپردازند و برای آینده برنامهریزی کنند. در این هفته دستگاههای اجرایی ضمن برگزاری نشستها و همایشها، گزارش فعالیتهای خود را ارایه میدهند. باید اذعان کرد طی دهه اخیر گامهای موثری در سطح کشور در راستای کاهش خطر بلایا برداشته شده است. تاسیس سازمان مدیریت بحران و تصویب آییننامه آن در مجلس شورای اسلامی، تاسیس سازمان پدافند غیرعامل و تاسیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران از جمله این موارد هستند. از جمله اقدامات ارزشمند دیگر توسعه برنامههای آموزشی در مقاطع کارشناسیارشد و دکترا و برنامههای پژوهشی و افزایش سهم محققان ایرانی در نشریات علمی بینالمللی است. البته همانند هرکشوری که مسیر توسعه را میپیماید، همواره باید راهبردهای جدیدی که حصول این اهداف را تسهیل و تضمین میکنند، مدنظر داشت. تحقق اهداف چشمانداز1404 جمهوریاسلامیایران، نیازمند جامعهای ایمن و تابآور در بلایا است. ولی چگونه بدانیم در مسیر صحیحی برای ایجاد این جامعه ایمن قرار داریم؟ پاسخ این سوال، پایش
مداوم اثربخشی اقدامات و برنامههای کاهش خطر بلایا است. در حوزه مدیریت بحران و کاهش خطر بلایا، سوالهای ذیل ازجمله مهمترین سوالهای مقامات اجرایی و دانشگاهیهای کشور است: اقدامات انجامشده تاکنون به چه میزان سطح خطر بلایا در ایران را کاهش دادهاند؟ میزان آمادگی جامعه و سازمانهای مسوول چقدر است؟ آیا واقعا برای بلایا و حوادث غیرمترقبه آمادهایم؟ اگر بلی، به چه میزان و برای کدام کارکرد؟ پاسخ به این سوالات، نیازمند وجود سامانه متریکس (سنجش کمی و عینی) اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا در کشور است که شاخصهای اصلی آن را میتوان در سطوح «پیامد» و «اثر» در زنجیره علیتی نتایج یک برنامه جستوجو کرد.
ارایه گزارش فعالیت سازمانها، مانند تعداد جلسات یا کمیتههایی که تشکیل شدهاند، تعداد کارگاههای آموزشی برگزارشده، تعداد افراد آموزشدیده، میزان بودجه هزینهشده و امثالهم هرچند میتوانند مهم و جالب باشند، اما هیچیک اثربخشی اقدامات را نشان نمیدهند. آنچه که در نهایت مهم است، سنجش شاخصهای «پیامد» و «اثر» است. نمونه این شاخصها، بهعنوان مثال، عبارتند از: میزان کاهش مرگ و صدمات، میزان آمادگی جامعه و سازمانها برای حوادث غیرمترقبه، میزان رضایت معلولان از خدمات ارایهشده پس از یک زلزله و امثال آن. نمونه سنجش عینی اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا را میتوان در برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که با همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت تعریف شدهاند، مشاهده کرد. سامانه متریکس سنجش آمادگی و ایمنی مراکز بهداشتی درمانی در برابر بلایا در سال1392 نشان داد سطح ایمنی (متوسط آمادگی عملکردی و ایمنی سازهای و غیرسازهای) در بیمارستانها 34درصد و در واحدهای بهداشتی 22درصد است. سنجش کمی آمادگی خانوارهای ایرانی نیز بیانگر آمادگی به میزان هشتدرصد بود. نتیجه حاصله از این سنجشهای کمی در نظام سلامت، طراحی و اجرای برنامههای منسجم کاهش خطر بلایا در بیمارستانها و واحدهای بهداشتی و برنامه آموزش خانوارها برای بلایاست که برای سال1393، صدهزارخانوار بهعنوان گروه هدف تعریف شدهاند.
ارایه گزارش فعالیت سازمانها، مانند تعداد جلسات یا کمیتههایی که تشکیل شدهاند، تعداد کارگاههای آموزشی برگزارشده، تعداد افراد آموزشدیده، میزان بودجه هزینهشده و امثالهم هرچند میتوانند مهم و جالب باشند، اما هیچیک اثربخشی اقدامات را نشان نمیدهند. آنچه که در نهایت مهم است، سنجش شاخصهای «پیامد» و «اثر» است. نمونه این شاخصها، بهعنوان مثال، عبارتند از: میزان کاهش مرگ و صدمات، میزان آمادگی جامعه و سازمانها برای حوادث غیرمترقبه، میزان رضایت معلولان از خدمات ارایهشده پس از یک زلزله و امثال آن. نمونه سنجش عینی اثربخشی برنامههای کاهش خطر بلایا را میتوان در برنامههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که با همکاری موسسه ملی تحقیقات سلامت تعریف شدهاند، مشاهده کرد. سامانه متریکس سنجش آمادگی و ایمنی مراکز بهداشتی درمانی در برابر بلایا در سال1392 نشان داد سطح ایمنی (متوسط آمادگی عملکردی و ایمنی سازهای و غیرسازهای) در بیمارستانها 34درصد و در واحدهای بهداشتی 22درصد است. سنجش کمی آمادگی خانوارهای ایرانی نیز بیانگر آمادگی به میزان هشتدرصد بود. نتیجه حاصله از این سنجشهای کمی در نظام سلامت، طراحی و اجرای برنامههای منسجم کاهش خطر بلایا در بیمارستانها و واحدهای بهداشتی و برنامه آموزش خانوارها برای بلایاست که برای سال1393، صدهزارخانوار بهعنوان گروه هدف تعریف شدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.