|

در تکریم استاد

محمد صالحی . وکیل پایه‌یک دادگستری

40روز از سفر ابدی و بدون بازگشت یکی از عاشقان حقیقی ائمه‌طاهرین صلوات‌الله‌وسلامه‌علیهم عموما و حضرت‌اباعبدالله‌الحسین علیه‌السلام خصوصا سپری شد؛ استادی که روایت فاجعه دردناک کربلا را نخستین‌بار از زبان مادربزرگ پدری خویش شنیده بود و نفرت از ظلم و حمایت از مظلوم در جانش مایه گرفت و این عشق تا آخرین لحظات عمر بابرکتش چون آتش شعله‌ور و زبانه می‌کشید به‌طوری که به هنگام خاکسپاری جسم خاکی‌اش در منزلگه ابدی (بهشت‌زهرا سلام‌الله‌علیها) همسر باوفای ایشان درخواست کردند تا بدن پاکشان را آغشته به آب زمزم (که بیانگر خاطره حضرت اسماعیل(ع) و هاجر(س)) و تربت پاک و مطهر حضرت سید‌الشهدا(ع) سرور آزادگان جهان، به‌عنوان تیمم و تبرک و ذخیره برزخ و قیامت که نشان از دلدادگی و عاشقی استاد به آن امام همام دارد، بنمایند که این کار عملی شد و این امر در بین شیعیان سابقه ممتد و طولانی دارد به‌طوری که مرجع‌تام‌ شیعیان جهان در نیم‌قرن گذشته مرحوم‌آیت‌الله‌العظمی بروجردی اعلی‌الله‌مقامه‌الشریف نیز وصیت کردند که محاسن آن بزرگوار را با تربت پاک سیدالشهدا به‌هنگام دفن خضاب کنند که نشان از عشق و علاقه وافر آن مرجع عالیقدر به جد غریبشان سیدالشهدا دارد و این وصیت نیز عملی شده است. از هنگام انتشار خبر درگذشت استاد کاتوزیان تاکنون دوستداران، شاگردان دیروز و استادان امروز پیرامون تاثیر شگرف استاد در تحویل و تطور حقوق ایران به‌طور مستوفی قلمفرسایی و ادای‌دین فرمودند.
به اعتقاد راقم این سطور، مهم‌ترین بخش حیات استاد و هنرنمایی او، استفاده بی‌بدیل از نظریات فقهای ‌بنام اسلام عموما و فقهای مذهب حقه امامیه خصوصا در آثار علمی ایشان جلوه‌گری می‌کند. بر این پایه برای ارج‌گذاری به این همه ‌تلاش و کوشش زاید‌الوصف 50ساله ایشان و کمک شایان وی به غنای ادبیات حقوقی همکاران و شاگردان سابق، مجموعه مقالاتی را به حضرت‌استاد تقدیم کردند که تحت عنوان بر منهج عدل در سال1388 به زیورطبع درآمده است. تا نشان دهند که یاد درخشان‌ترین چهره حقوقی را همیشه گرامی می‌دارند و زحمات 50ساله او را سپاسگزارند. البته ناگفته نماند ایده این کار پرارج ناشی از ابتکار آن عزیز سفرکرده در دهه50خورشیدی به پاس زحمات خستگی‌ناپذیر استادمرحوم دکترامامی در ایجاد تحول و تطور در حقوق خصوصی (خصوصا پیشگامی در نهضت قانونگرایی است) که تحت عنوان تحولات حقوق خصوصی توسط انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده است. تسلط ایشان بر اصول و مبانی حقوق اسلامی به‌دوران تحصیل ایشان در دانشکده حقوق دانشگاه تهران (63سال پیش) بازمی‌گردد؛ همان زمانی که حضرت‌استادشهابی (صاحب رهبر خرد، ادوار فقه و تقریرات اصول) به ورقه امتحان اصول فقه استاد نمره 20 می‌دهند و از دانشکده می‌خواهند که برگ امتحان اصول استاد به قم فرستاده شود تا آقایان مراجع و استادان حوزه ملاحظه بفرمایند که دانشجویان ما چگونه به دقایق فقه و اصول تسلط دارند و استاد دیگر مرحوم آیت‌الله‌سنگلجی (صاحب آیین دادرسی در اسلام) پس از ملاحظه اولین اثر استاد عقد ضمان (رساله دوره لیسانس) که در آن از منابع دسته‌اول فقه امامیه به‌نحو اساسی و مستوفی استفاده شده است، در ذیل آن تصدیق فرمودند که ایشان به درجه‌ای از اجتهاد رسیده‌اند و این سخن گزاف نبوده و نیست و آنچنان که استاد از سر بزرگواری و تواضع فرمودند برای تشویق وی نگاشته نشده بود زیرا مرحوم‌سنگلجی اهل تعارف و مجامله نبودند. قطعا و یقینا اعتقاد راسخ بر آنچه مرقوم فرموده بودند، داشته‌اند. البته آثار متقن و استدلالی به‌جامانده از حضرت‌استاد، خود گویای صدق این مدعاست. ما گام نخستین را از ایشان آموختیم که چه سرمایه و مستندی در اختیار داریم تا در گام‌های بعد قادر باشیم آن سرمایه را مرکب حرکت به سوی عدالت سازیم. روح پیشگام نهضت قانونگرایی و اصل حاکمیت قانون (Rule of Law) در حقوق خصوصی (مرحوم‌استاد امامی) و مروج‌ومبلغ شهیر آن نهضت در حقوق ایران (مرحوم استاد کاتوزیان) قرین رحمت واسعه حضرت حق باد که دغدغه‌ای جز حق و اجرای عدالت نداشتند. رجای واثق دارم که شاگردان و همکاران مرحوم‌استاد به مناسبت سالگرد درگذشت ایشان، یادنامه‌ای درخور شخصیت ایشان تقدیم جامعه حقوقی بنمایند.
40روز از سفر ابدی و بدون بازگشت یکی از عاشقان حقیقی ائمه‌طاهرین صلوات‌الله‌وسلامه‌علیهم عموما و حضرت‌اباعبدالله‌الحسین علیه‌السلام خصوصا سپری شد؛ استادی که روایت فاجعه دردناک کربلا را نخستین‌بار از زبان مادربزرگ پدری خویش شنیده بود و نفرت از ظلم و حمایت از مظلوم در جانش مایه گرفت و این عشق تا آخرین لحظات عمر بابرکتش چون آتش شعله‌ور و زبانه می‌کشید به‌طوری که به هنگام خاکسپاری جسم خاکی‌اش در منزلگه ابدی (بهشت‌زهرا سلام‌الله‌علیها) همسر باوفای ایشان درخواست کردند تا بدن پاکشان را آغشته به آب زمزم (که بیانگر خاطره حضرت اسماعیل(ع) و هاجر(س)) و تربت پاک و مطهر حضرت سید‌الشهدا(ع) سرور آزادگان جهان، به‌عنوان تیمم و تبرک و ذخیره برزخ و قیامت که نشان از دلدادگی و عاشقی استاد به آن امام همام دارد، بنمایند که این کار عملی شد و این امر در بین شیعیان سابقه ممتد و طولانی دارد به‌طوری که مرجع‌تام‌ شیعیان جهان در نیم‌قرن گذشته مرحوم‌آیت‌الله‌العظمی بروجردی اعلی‌الله‌مقامه‌الشریف نیز وصیت کردند که محاسن آن بزرگوار را با تربت پاک سیدالشهدا به‌هنگام دفن خضاب کنند که نشان از عشق و علاقه وافر آن مرجع عالیقدر به جد غریبشان سیدالشهدا دارد و این وصیت نیز عملی شده است. از هنگام انتشار خبر درگذشت استاد کاتوزیان تاکنون دوستداران، شاگردان دیروز و استادان امروز پیرامون تاثیر شگرف استاد در تحویل و تطور حقوق ایران به‌طور مستوفی قلمفرسایی و ادای‌دین فرمودند.
به اعتقاد راقم این سطور، مهم‌ترین بخش حیات استاد و هنرنمایی او، استفاده بی‌بدیل از نظریات فقهای ‌بنام اسلام عموما و فقهای مذهب حقه امامیه خصوصا در آثار علمی ایشان جلوه‌گری می‌کند. بر این پایه برای ارج‌گذاری به این همه ‌تلاش و کوشش زاید‌الوصف 50ساله ایشان و کمک شایان وی به غنای ادبیات حقوقی همکاران و شاگردان سابق، مجموعه مقالاتی را به حضرت‌استاد تقدیم کردند که تحت عنوان بر منهج عدل در سال1388 به زیورطبع درآمده است. تا نشان دهند که یاد درخشان‌ترین چهره حقوقی را همیشه گرامی می‌دارند و زحمات 50ساله او را سپاسگزارند. البته ناگفته نماند ایده این کار پرارج ناشی از ابتکار آن عزیز سفرکرده در دهه50خورشیدی به پاس زحمات خستگی‌ناپذیر استادمرحوم دکترامامی در ایجاد تحول و تطور در حقوق خصوصی (خصوصا پیشگامی در نهضت قانونگرایی است) که تحت عنوان تحولات حقوق خصوصی توسط انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسیده است. تسلط ایشان بر اصول و مبانی حقوق اسلامی به‌دوران تحصیل ایشان در دانشکده حقوق دانشگاه تهران (63سال پیش) بازمی‌گردد؛ همان زمانی که حضرت‌استادشهابی (صاحب رهبر خرد، ادوار فقه و تقریرات اصول) به ورقه امتحان اصول فقه استاد نمره 20 می‌دهند و از دانشکده می‌خواهند که برگ امتحان اصول استاد به قم فرستاده شود تا آقایان مراجع و استادان حوزه ملاحظه بفرمایند که دانشجویان ما چگونه به دقایق فقه و اصول تسلط دارند و استاد دیگر مرحوم آیت‌الله‌سنگلجی (صاحب آیین دادرسی در اسلام) پس از ملاحظه اولین اثر استاد عقد ضمان (رساله دوره لیسانس) که در آن از منابع دسته‌اول فقه امامیه به‌نحو اساسی و مستوفی استفاده شده است، در ذیل آن تصدیق فرمودند که ایشان به درجه‌ای از اجتهاد رسیده‌اند و این سخن گزاف نبوده و نیست و آنچنان که استاد از سر بزرگواری و تواضع فرمودند برای تشویق وی نگاشته نشده بود زیرا مرحوم‌سنگلجی اهل تعارف و مجامله نبودند. قطعا و یقینا اعتقاد راسخ بر آنچه مرقوم فرموده بودند، داشته‌اند. البته آثار متقن و استدلالی به‌جامانده از حضرت‌استاد، خود گویای صدق این مدعاست. ما گام نخستین را از ایشان آموختیم که چه سرمایه و مستندی در اختیار داریم تا در گام‌های بعد قادر باشیم آن سرمایه را مرکب حرکت به سوی عدالت سازیم. روح پیشگام نهضت قانونگرایی و اصل حاکمیت قانون (Rule of Law) در حقوق خصوصی (مرحوم‌استاد امامی) و مروج‌ومبلغ شهیر آن نهضت در حقوق ایران (مرحوم استاد کاتوزیان) قرین رحمت واسعه حضرت حق باد که دغدغه‌ای جز حق و اجرای عدالت نداشتند. رجای واثق دارم که شاگردان و همکاران مرحوم‌استاد به مناسبت سالگرد درگذشت ایشان، یادنامه‌ای درخور شخصیت ایشان تقدیم جامعه حقوقی بنمایند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.