دواتگری عضو «کمیسیون بررسی بورسیهها» در گفتوگو با «شرق»:
تاکنون به 350 پرونده بورسیه رسیدگی شده است
مهدی قدیمی: موضوع بورسیههای غیرقانونی و رسیدگی به آنها، همچنان نقاط مجهول بسیاری دارد. مهدی دواتگری نماینده مجلس و عضو «کمیسیون بررسی بورسیهها» در باره آخرین وضعیت این پرونده میگوید: «تاکنون 350 پرونده بررسی شده و بررسیها تا بهمن ماه به پایان میرسد.»
کار بررسی بورسیهها در کمیسیون به کجا رسیده و به چه مواردی دست یافتهاید؟
برای توضیح وضعیت بورسیهها لازم است ابتدا چند نکته مهم را درباره ریشه این مشکل بدانید تا بهتر بتوانم درباره نحوه کار کمیسیون بررسی بورسیهها و نتایج بررسیهای این کمیسیون توضیح دهم. در رابطه با بحث بورسیهها چند مورد مدنظر است: یکی اینکه ما برای بورسیهها یک قانون داریم که مصوب سال1364 است. یک آییننامه اجرایی هم داریم که در سال1368 و توسط وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی مصوب شده است. یکسری دستورالعملهایی هم هست که هرسال در شورای مرکزی بورس به تصویب میرسیده و خیلی هم متفاوت است؛ مثلا میبینیم که در یک مصوبه، سن 30سال در نظر گرفته شده و در یک مصوبه دیگر 32سال. نکتهای که در این میان هست این است که قانون، فوقالعاده ناقص است و اگر اتفاقاتی میافتد بدون تردید ناشی از نقص قانون است. شما اگر قانون سال64 را نگاه کنید، میبینید که فوقالعاده ناقص است. این قانون شرایط افراد را مشخص نکرده و این قسمت را به شورای مرکزی بورس واگذار کرده است. اختلافنظرها هم از همینجا شروع شده و چند نقطه مهم اختلافی وجود دارد.
یعنی در قانون مصوب سال 64 که شما معتقدید منشا مشکلات است، شورای مرکزی بورس اختیار گزینش سلیقهای دانشجویان برای بورسیه را دارد؟
در مصوب سال64، سه نقص بزرگ و عمده وجود دارد: اول اینکه در این قانون واژه «آزمون» آمده اما معلوم نکردهاند که منظور از این آزمون، شفاهی است یا کتبی. بنابراین از سال 80، دیگر آزمون کتبی برگزار نشده بود. البته امسال وزارت علوم، کار درستی انجام داد و از طریق سازمان سنجش این آزمون را برگزار کرد. اما واقعیت این است که در 12سال گذشته به دلیل نقص قانون و بازبودن دست افراد در تفسیرهای مختلف، ما آزمون کتبی نداشتهایم و تحت عنوان مصاحبه و درواقع با آزمون شفاهی کارها را انجام دادهاند. مورد دوم اشکالات برمیگردد به شرایط ورود؛ در قانون سال 64، شرایط ورود دقیقا مشخص نشده و به شورای مرکزی بورس واگذار شده است. شورای مرکزی بورس هم هرسال بنابر مقتضیاتی که داشته بهراحتی این شرایط را تغییر داده. ما الان نمیتوانیم بگوییم تصمیمات شورای مرکزی بورس، خلاف قانون است چون قانون در اینجا نقص دارد و این اختیار را به شورا داده. قانونگذار گفته شرایط ورود به بورس را شورای مرکزی بورس تعیین میکند. متاسفانه قانون در اینجا به شورای مرکزی بورس، یک چک سفیدامضا داده؛ من معتقد نیستم که این بورسیههای اعطاشده تحت چنین سازوکاری، درست است، اما متاسفانه به دلیل نقص قانون نمیتوانیم بگوییم همه آنها غیرقانونی هستند. یکی از اقدامات عاجلی که ما باید انجام دهیم اصلاح قانون است. اگر قانون حداقل و حداکثر سن و معدل را معلوم میکرد، همهچیز شفاف بود. اما قانون دست مجری را کاملا باز گذاشته و شورای مرکزی بورس هم یکسال معدل را 14 اعلام کرده و یکسال 16 و بسیاری از این موارد را در سالهای گذشته شاهد بودیم و اگر قانون اصلاح نشود، مطمئن باشید که در آینده شاهد موارد بدتری هم خواهیم بود. الان براساس اسنادی که من دارم، دستورالعملهای شورای مرکزی بورس از سال 85 به بعد تفاوتهای فاحشی با هم دارد. از سال 85 تا سال 92 مدام دستورالعملها در حال تغییر بوده و شرایط هرسال عوض شده است.
با این حساب، همه مواردی که گفته میشد افراد بهصورت غیرقانونی بورسیه شدهاند، از لحاظ ظاهر دارای توجیه قانونی است؟
ما در بررسی پروندهها با درنظرگرفتن همه این شرایط و با فرض اینکه بالاخره آن موارد هم دارای توجیه قانونی بوده، با سه گروه بورسیهشده مواجه هستیم: دسته اول کسانی هستند که از نظر سن و معدل و بقیه شرایط، همه آیتمها را دارند و تنها مشکلشان این است که آزمون کتبی ندادهاند. آن هم به این دلیل که از سال 80 به بعد اصلا آزمون کتبی برگزار نشده است. یعنی در دولتهای هشتم و نهم و دهم آزمون کتبی برگزار نشده و قطعا باب سوءاستفاده هم باز بوده و امکان آن متصور است. اما به هر حال گروه اول کسانی هستند که شرایط قانونی را هرسال داشتهاند، هرچند قانون نقص داشته است. گروه دوم کسانی هستند که شرایط قانونی را بهطور مطلق ندارند. در این دسته کسانی هستند که هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. ما بررسی کردهایم که اگر این فرد شرایط بورسیهشدن را ندارد، آیا فارغ از بحث بورسیه، اصلا شرایط ورود به دوره دکترا را داشته است؟ در این بین اگر کسانی واجد شرایط تحصیل در مقطع دکترا بودهاند ولی شرایط بورسیهشدن را نداشتهاند، بورسیه آنها لغو میشود و باید بهصورت عادی دوره دکترا را طی کنند. اما کسانی هم هستند که نهتنها شرایط بورسیهشدن را ندارند، بلکه اصلا شرایط ورود به دوره دکترا هم نداشتهاند ولی با وجود این هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. اینها بدون تردید حق ادامه تحصیل در مقطع دکترا را ندارند.
درواقع با وجود همه اختیاراتی که شورای مرکزی بورس داشته و میتوانست هرسال با دستورالعملهای جدید، افراد موردنظر خود را بورسیه کند، همچنان بورسیه غیرقانونی وجود دارد و فراتر از آن، پذیرش غیرقانونی در دوره دکترا هم داشتهایم؟
بله من این را با ذکر یک مثال برای شما توضیح میدهم. مثلا فردی بوده که در دوره لیسانس و فوقلیسانس معدل لازم براساس دستورالعمل مصوب سال پذیرش خود را داشته و شرایط سنی لازم را هم دارد و بورسیهشدنش قانونی است و در گروه اول جا میگیرد. اما نمونههایی هم بوده که معدل کارشناسی و ارشد فرد از دستورالعمل همان سال هم پایینتر بوده، یعنی مثلا در سالی که دستورالعمل شورای مرکزی بورس، حداقل معدل را 16 اعلام کرده، او معدل 15 داشته ولی بورسیه شده. این فرد دارای شرایط تحصیل در دوره دکترا بوده و فقط شرایط بورسیهشدن را نداشته، بنابراین بورسیهاش لغو میشود اما میتواند ادامه تحصیل دهد و دکترای خود را با شرایط عادی بگیرد. اما افرادی هم هستند که در همین وضعیت، مثلا معدلش از 12 هم کمتر بوده و طبیعتا اصلا نمیتوانسته وارد دوره دکترا شود. اما هم در دوره دکترا پذیرفته شده و هم مشمول بورسیه شده است. اینها قطعا هم بورسیههایشان لغو میشود و هم اجازه ادامه تحصیل در مقطع دکترا را نخواهند داشت.
شما تا امروز در کمیسیون چند پرونده را بررسی کردهاید؟
پرونده بورسیهها با این سه شاخصی که گفتم در حال بررسی است و ما در این بررسی یک معیار اندازهگیری داریم به نام قانون. ما چارهای نداریم جز اینکه فقط براساس قانون اعلامنظر کنیم، هرچند این قانون نقص داشته باشد و از نقایص آن هم سوءاستفاده شده باشد. قانون میگوید آییننامه و آییننامه هم میگوید دستورالعملهای شورای مرکزی بورس و همه اینها را ما باید در بررسی پروندهها لحاظ کنیم. ما با این معیار تا به حال حدود 350 پرونده را با همین شاخصها بررسی کردهایم.
در این پروندهها کدام دسته از تخلفاتی که در بالا مثال زدید بیشتر به چشم میخورد؟
الان آماری آماده نکردهایم که بتوانم به شما بگویم چند درصد از پروندهها زیرگروه کدام یک از دستهها قرار میگیرد. اما میتوانم بگویم بیشتر پروندهها از گروه دوم هستند و تعداد پروندههای مربوط به گروه سوم کمتر است.
آقای نجفی گفته بود دوهزارو100 پرونده بدون اشکال بوده. چگونه شما میگویید در کمیسیون تنها 350 پرونده بررسی شده؟
کل بورسیههای سالهای اخیر بیش از سههزارو200 پرونده است و اینکه آقای نجفی گفته بیش از دوهزارو100 پرونده بررسی شده را من نمیتوانم دربارهاش حرف بزنم چون سخنگوی ایشان نیستم. اما به عنوان عضو کمیته به شما میگویم با توجه به اینکه بررسیها دقت و مطالعه زیادی نیاز دارد تا امروز از مجموع پروندههایی که به کمیته آمده، 350 مورد، رسیدگی شده و بقیه هم در حال بررسی است و ما همه دقت و تلاش خود را به کار بستهایم تا هم قانون اجرا شود و هم حق کسی ضایع نشود. ما تاکنون هر روز شاید بین 20 تا 30 پرونده را بهطور میانگین بررسی کردهایم. اما قصد داریم تا قبل از بهمن ماه یعنی قبل از آغاز نیمسال دوم تحصیلی دانشگاهها، روند بررسی پروندهها را تکمیل کنیم تا افراد از بلاتکلیفی خارج شوند.
کار بررسی بورسیهها در کمیسیون به کجا رسیده و به چه مواردی دست یافتهاید؟
برای توضیح وضعیت بورسیهها لازم است ابتدا چند نکته مهم را درباره ریشه این مشکل بدانید تا بهتر بتوانم درباره نحوه کار کمیسیون بررسی بورسیهها و نتایج بررسیهای این کمیسیون توضیح دهم. در رابطه با بحث بورسیهها چند مورد مدنظر است: یکی اینکه ما برای بورسیهها یک قانون داریم که مصوب سال1364 است. یک آییننامه اجرایی هم داریم که در سال1368 و توسط وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی مصوب شده است. یکسری دستورالعملهایی هم هست که هرسال در شورای مرکزی بورس به تصویب میرسیده و خیلی هم متفاوت است؛ مثلا میبینیم که در یک مصوبه، سن 30سال در نظر گرفته شده و در یک مصوبه دیگر 32سال. نکتهای که در این میان هست این است که قانون، فوقالعاده ناقص است و اگر اتفاقاتی میافتد بدون تردید ناشی از نقص قانون است. شما اگر قانون سال64 را نگاه کنید، میبینید که فوقالعاده ناقص است. این قانون شرایط افراد را مشخص نکرده و این قسمت را به شورای مرکزی بورس واگذار کرده است. اختلافنظرها هم از همینجا شروع شده و چند نقطه مهم اختلافی وجود دارد.
یعنی در قانون مصوب سال 64 که شما معتقدید منشا مشکلات است، شورای مرکزی بورس اختیار گزینش سلیقهای دانشجویان برای بورسیه را دارد؟
در مصوب سال64، سه نقص بزرگ و عمده وجود دارد: اول اینکه در این قانون واژه «آزمون» آمده اما معلوم نکردهاند که منظور از این آزمون، شفاهی است یا کتبی. بنابراین از سال 80، دیگر آزمون کتبی برگزار نشده بود. البته امسال وزارت علوم، کار درستی انجام داد و از طریق سازمان سنجش این آزمون را برگزار کرد. اما واقعیت این است که در 12سال گذشته به دلیل نقص قانون و بازبودن دست افراد در تفسیرهای مختلف، ما آزمون کتبی نداشتهایم و تحت عنوان مصاحبه و درواقع با آزمون شفاهی کارها را انجام دادهاند. مورد دوم اشکالات برمیگردد به شرایط ورود؛ در قانون سال 64، شرایط ورود دقیقا مشخص نشده و به شورای مرکزی بورس واگذار شده است. شورای مرکزی بورس هم هرسال بنابر مقتضیاتی که داشته بهراحتی این شرایط را تغییر داده. ما الان نمیتوانیم بگوییم تصمیمات شورای مرکزی بورس، خلاف قانون است چون قانون در اینجا نقص دارد و این اختیار را به شورا داده. قانونگذار گفته شرایط ورود به بورس را شورای مرکزی بورس تعیین میکند. متاسفانه قانون در اینجا به شورای مرکزی بورس، یک چک سفیدامضا داده؛ من معتقد نیستم که این بورسیههای اعطاشده تحت چنین سازوکاری، درست است، اما متاسفانه به دلیل نقص قانون نمیتوانیم بگوییم همه آنها غیرقانونی هستند. یکی از اقدامات عاجلی که ما باید انجام دهیم اصلاح قانون است. اگر قانون حداقل و حداکثر سن و معدل را معلوم میکرد، همهچیز شفاف بود. اما قانون دست مجری را کاملا باز گذاشته و شورای مرکزی بورس هم یکسال معدل را 14 اعلام کرده و یکسال 16 و بسیاری از این موارد را در سالهای گذشته شاهد بودیم و اگر قانون اصلاح نشود، مطمئن باشید که در آینده شاهد موارد بدتری هم خواهیم بود. الان براساس اسنادی که من دارم، دستورالعملهای شورای مرکزی بورس از سال 85 به بعد تفاوتهای فاحشی با هم دارد. از سال 85 تا سال 92 مدام دستورالعملها در حال تغییر بوده و شرایط هرسال عوض شده است.
با این حساب، همه مواردی که گفته میشد افراد بهصورت غیرقانونی بورسیه شدهاند، از لحاظ ظاهر دارای توجیه قانونی است؟
ما در بررسی پروندهها با درنظرگرفتن همه این شرایط و با فرض اینکه بالاخره آن موارد هم دارای توجیه قانونی بوده، با سه گروه بورسیهشده مواجه هستیم: دسته اول کسانی هستند که از نظر سن و معدل و بقیه شرایط، همه آیتمها را دارند و تنها مشکلشان این است که آزمون کتبی ندادهاند. آن هم به این دلیل که از سال 80 به بعد اصلا آزمون کتبی برگزار نشده است. یعنی در دولتهای هشتم و نهم و دهم آزمون کتبی برگزار نشده و قطعا باب سوءاستفاده هم باز بوده و امکان آن متصور است. اما به هر حال گروه اول کسانی هستند که شرایط قانونی را هرسال داشتهاند، هرچند قانون نقص داشته است. گروه دوم کسانی هستند که شرایط قانونی را بهطور مطلق ندارند. در این دسته کسانی هستند که هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. ما بررسی کردهایم که اگر این فرد شرایط بورسیهشدن را ندارد، آیا فارغ از بحث بورسیه، اصلا شرایط ورود به دوره دکترا را داشته است؟ در این بین اگر کسانی واجد شرایط تحصیل در مقطع دکترا بودهاند ولی شرایط بورسیهشدن را نداشتهاند، بورسیه آنها لغو میشود و باید بهصورت عادی دوره دکترا را طی کنند. اما کسانی هم هستند که نهتنها شرایط بورسیهشدن را ندارند، بلکه اصلا شرایط ورود به دوره دکترا هم نداشتهاند ولی با وجود این هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. اینها بدون تردید حق ادامه تحصیل در مقطع دکترا را ندارند.
درواقع با وجود همه اختیاراتی که شورای مرکزی بورس داشته و میتوانست هرسال با دستورالعملهای جدید، افراد موردنظر خود را بورسیه کند، همچنان بورسیه غیرقانونی وجود دارد و فراتر از آن، پذیرش غیرقانونی در دوره دکترا هم داشتهایم؟
بله من این را با ذکر یک مثال برای شما توضیح میدهم. مثلا فردی بوده که در دوره لیسانس و فوقلیسانس معدل لازم براساس دستورالعمل مصوب سال پذیرش خود را داشته و شرایط سنی لازم را هم دارد و بورسیهشدنش قانونی است و در گروه اول جا میگیرد. اما نمونههایی هم بوده که معدل کارشناسی و ارشد فرد از دستورالعمل همان سال هم پایینتر بوده، یعنی مثلا در سالی که دستورالعمل شورای مرکزی بورس، حداقل معدل را 16 اعلام کرده، او معدل 15 داشته ولی بورسیه شده. این فرد دارای شرایط تحصیل در دوره دکترا بوده و فقط شرایط بورسیهشدن را نداشته، بنابراین بورسیهاش لغو میشود اما میتواند ادامه تحصیل دهد و دکترای خود را با شرایط عادی بگیرد. اما افرادی هم هستند که در همین وضعیت، مثلا معدلش از 12 هم کمتر بوده و طبیعتا اصلا نمیتوانسته وارد دوره دکترا شود. اما هم در دوره دکترا پذیرفته شده و هم مشمول بورسیه شده است. اینها قطعا هم بورسیههایشان لغو میشود و هم اجازه ادامه تحصیل در مقطع دکترا را نخواهند داشت.
شما تا امروز در کمیسیون چند پرونده را بررسی کردهاید؟
پرونده بورسیهها با این سه شاخصی که گفتم در حال بررسی است و ما در این بررسی یک معیار اندازهگیری داریم به نام قانون. ما چارهای نداریم جز اینکه فقط براساس قانون اعلامنظر کنیم، هرچند این قانون نقص داشته باشد و از نقایص آن هم سوءاستفاده شده باشد. قانون میگوید آییننامه و آییننامه هم میگوید دستورالعملهای شورای مرکزی بورس و همه اینها را ما باید در بررسی پروندهها لحاظ کنیم. ما با این معیار تا به حال حدود 350 پرونده را با همین شاخصها بررسی کردهایم.
در این پروندهها کدام دسته از تخلفاتی که در بالا مثال زدید بیشتر به چشم میخورد؟
الان آماری آماده نکردهایم که بتوانم به شما بگویم چند درصد از پروندهها زیرگروه کدام یک از دستهها قرار میگیرد. اما میتوانم بگویم بیشتر پروندهها از گروه دوم هستند و تعداد پروندههای مربوط به گروه سوم کمتر است.
آقای نجفی گفته بود دوهزارو100 پرونده بدون اشکال بوده. چگونه شما میگویید در کمیسیون تنها 350 پرونده بررسی شده؟
کل بورسیههای سالهای اخیر بیش از سههزارو200 پرونده است و اینکه آقای نجفی گفته بیش از دوهزارو100 پرونده بررسی شده را من نمیتوانم دربارهاش حرف بزنم چون سخنگوی ایشان نیستم. اما به عنوان عضو کمیته به شما میگویم با توجه به اینکه بررسیها دقت و مطالعه زیادی نیاز دارد تا امروز از مجموع پروندههایی که به کمیته آمده، 350 مورد، رسیدگی شده و بقیه هم در حال بررسی است و ما همه دقت و تلاش خود را به کار بستهایم تا هم قانون اجرا شود و هم حق کسی ضایع نشود. ما تاکنون هر روز شاید بین 20 تا 30 پرونده را بهطور میانگین بررسی کردهایم. اما قصد داریم تا قبل از بهمن ماه یعنی قبل از آغاز نیمسال دوم تحصیلی دانشگاهها، روند بررسی پروندهها را تکمیل کنیم تا افراد از بلاتکلیفی خارج شوند.
مهدی قدیمی: موضوع بورسیههای غیرقانونی و رسیدگی به آنها، همچنان نقاط مجهول بسیاری دارد. مهدی دواتگری نماینده مجلس و عضو «کمیسیون بررسی بورسیهها» در باره آخرین وضعیت این پرونده میگوید: «تاکنون 350 پرونده بررسی شده و بررسیها تا بهمن ماه به پایان میرسد.»
کار بررسی بورسیهها در کمیسیون به کجا رسیده و به چه مواردی دست یافتهاید؟
برای توضیح وضعیت بورسیهها لازم است ابتدا چند نکته مهم را درباره ریشه این مشکل بدانید تا بهتر بتوانم درباره نحوه کار کمیسیون بررسی بورسیهها و نتایج بررسیهای این کمیسیون توضیح دهم. در رابطه با بحث بورسیهها چند مورد مدنظر است: یکی اینکه ما برای بورسیهها یک قانون داریم که مصوب سال1364 است. یک آییننامه اجرایی هم داریم که در سال1368 و توسط وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی مصوب شده است. یکسری دستورالعملهایی هم هست که هرسال در شورای مرکزی بورس به تصویب میرسیده و خیلی هم متفاوت است؛ مثلا میبینیم که در یک مصوبه، سن 30سال در نظر گرفته شده و در یک مصوبه دیگر 32سال. نکتهای که در این میان هست این است که قانون، فوقالعاده ناقص است و اگر اتفاقاتی میافتد بدون تردید ناشی از نقص قانون است. شما اگر قانون سال64 را نگاه کنید، میبینید که فوقالعاده ناقص است. این قانون شرایط افراد را مشخص نکرده و این قسمت را به شورای مرکزی بورس واگذار کرده است. اختلافنظرها هم از همینجا شروع شده و چند نقطه مهم اختلافی وجود دارد.
یعنی در قانون مصوب سال 64 که شما معتقدید منشا مشکلات است، شورای مرکزی بورس اختیار گزینش سلیقهای دانشجویان برای بورسیه را دارد؟
در مصوب سال64، سه نقص بزرگ و عمده وجود دارد: اول اینکه در این قانون واژه «آزمون» آمده اما معلوم نکردهاند که منظور از این آزمون، شفاهی است یا کتبی. بنابراین از سال 80، دیگر آزمون کتبی برگزار نشده بود. البته امسال وزارت علوم، کار درستی انجام داد و از طریق سازمان سنجش این آزمون را برگزار کرد. اما واقعیت این است که در 12سال گذشته به دلیل نقص قانون و بازبودن دست افراد در تفسیرهای مختلف، ما آزمون کتبی نداشتهایم و تحت عنوان مصاحبه و درواقع با آزمون شفاهی کارها را انجام دادهاند. مورد دوم اشکالات برمیگردد به شرایط ورود؛ در قانون سال 64، شرایط ورود دقیقا مشخص نشده و به شورای مرکزی بورس واگذار شده است. شورای مرکزی بورس هم هرسال بنابر مقتضیاتی که داشته بهراحتی این شرایط را تغییر داده. ما الان نمیتوانیم بگوییم تصمیمات شورای مرکزی بورس، خلاف قانون است چون قانون در اینجا نقص دارد و این اختیار را به شورا داده. قانونگذار گفته شرایط ورود به بورس را شورای مرکزی بورس تعیین میکند. متاسفانه قانون در اینجا به شورای مرکزی بورس، یک چک سفیدامضا داده؛ من معتقد نیستم که این بورسیههای اعطاشده تحت چنین سازوکاری، درست است، اما متاسفانه به دلیل نقص قانون نمیتوانیم بگوییم همه آنها غیرقانونی هستند. یکی از اقدامات عاجلی که ما باید انجام دهیم اصلاح قانون است. اگر قانون حداقل و حداکثر سن و معدل را معلوم میکرد، همهچیز شفاف بود. اما قانون دست مجری را کاملا باز گذاشته و شورای مرکزی بورس هم یکسال معدل را 14 اعلام کرده و یکسال 16 و بسیاری از این موارد را در سالهای گذشته شاهد بودیم و اگر قانون اصلاح نشود، مطمئن باشید که در آینده شاهد موارد بدتری هم خواهیم بود. الان براساس اسنادی که من دارم، دستورالعملهای شورای مرکزی بورس از سال 85 به بعد تفاوتهای فاحشی با هم دارد. از سال 85 تا سال 92 مدام دستورالعملها در حال تغییر بوده و شرایط هرسال عوض شده است.
با این حساب، همه مواردی که گفته میشد افراد بهصورت غیرقانونی بورسیه شدهاند، از لحاظ ظاهر دارای توجیه قانونی است؟
ما در بررسی پروندهها با درنظرگرفتن همه این شرایط و با فرض اینکه بالاخره آن موارد هم دارای توجیه قانونی بوده، با سه گروه بورسیهشده مواجه هستیم: دسته اول کسانی هستند که از نظر سن و معدل و بقیه شرایط، همه آیتمها را دارند و تنها مشکلشان این است که آزمون کتبی ندادهاند. آن هم به این دلیل که از سال 80 به بعد اصلا آزمون کتبی برگزار نشده است. یعنی در دولتهای هشتم و نهم و دهم آزمون کتبی برگزار نشده و قطعا باب سوءاستفاده هم باز بوده و امکان آن متصور است. اما به هر حال گروه اول کسانی هستند که شرایط قانونی را هرسال داشتهاند، هرچند قانون نقص داشته است. گروه دوم کسانی هستند که شرایط قانونی را بهطور مطلق ندارند. در این دسته کسانی هستند که هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. ما بررسی کردهایم که اگر این فرد شرایط بورسیهشدن را ندارد، آیا فارغ از بحث بورسیه، اصلا شرایط ورود به دوره دکترا را داشته است؟ در این بین اگر کسانی واجد شرایط تحصیل در مقطع دکترا بودهاند ولی شرایط بورسیهشدن را نداشتهاند، بورسیه آنها لغو میشود و باید بهصورت عادی دوره دکترا را طی کنند. اما کسانی هم هستند که نهتنها شرایط بورسیهشدن را ندارند، بلکه اصلا شرایط ورود به دوره دکترا هم نداشتهاند ولی با وجود این هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. اینها بدون تردید حق ادامه تحصیل در مقطع دکترا را ندارند.
درواقع با وجود همه اختیاراتی که شورای مرکزی بورس داشته و میتوانست هرسال با دستورالعملهای جدید، افراد موردنظر خود را بورسیه کند، همچنان بورسیه غیرقانونی وجود دارد و فراتر از آن، پذیرش غیرقانونی در دوره دکترا هم داشتهایم؟
بله من این را با ذکر یک مثال برای شما توضیح میدهم. مثلا فردی بوده که در دوره لیسانس و فوقلیسانس معدل لازم براساس دستورالعمل مصوب سال پذیرش خود را داشته و شرایط سنی لازم را هم دارد و بورسیهشدنش قانونی است و در گروه اول جا میگیرد. اما نمونههایی هم بوده که معدل کارشناسی و ارشد فرد از دستورالعمل همان سال هم پایینتر بوده، یعنی مثلا در سالی که دستورالعمل شورای مرکزی بورس، حداقل معدل را 16 اعلام کرده، او معدل 15 داشته ولی بورسیه شده. این فرد دارای شرایط تحصیل در دوره دکترا بوده و فقط شرایط بورسیهشدن را نداشته، بنابراین بورسیهاش لغو میشود اما میتواند ادامه تحصیل دهد و دکترای خود را با شرایط عادی بگیرد. اما افرادی هم هستند که در همین وضعیت، مثلا معدلش از 12 هم کمتر بوده و طبیعتا اصلا نمیتوانسته وارد دوره دکترا شود. اما هم در دوره دکترا پذیرفته شده و هم مشمول بورسیه شده است. اینها قطعا هم بورسیههایشان لغو میشود و هم اجازه ادامه تحصیل در مقطع دکترا را نخواهند داشت.
شما تا امروز در کمیسیون چند پرونده را بررسی کردهاید؟
پرونده بورسیهها با این سه شاخصی که گفتم در حال بررسی است و ما در این بررسی یک معیار اندازهگیری داریم به نام قانون. ما چارهای نداریم جز اینکه فقط براساس قانون اعلامنظر کنیم، هرچند این قانون نقص داشته باشد و از نقایص آن هم سوءاستفاده شده باشد. قانون میگوید آییننامه و آییننامه هم میگوید دستورالعملهای شورای مرکزی بورس و همه اینها را ما باید در بررسی پروندهها لحاظ کنیم. ما با این معیار تا به حال حدود 350 پرونده را با همین شاخصها بررسی کردهایم.
در این پروندهها کدام دسته از تخلفاتی که در بالا مثال زدید بیشتر به چشم میخورد؟
الان آماری آماده نکردهایم که بتوانم به شما بگویم چند درصد از پروندهها زیرگروه کدام یک از دستهها قرار میگیرد. اما میتوانم بگویم بیشتر پروندهها از گروه دوم هستند و تعداد پروندههای مربوط به گروه سوم کمتر است.
آقای نجفی گفته بود دوهزارو100 پرونده بدون اشکال بوده. چگونه شما میگویید در کمیسیون تنها 350 پرونده بررسی شده؟
کل بورسیههای سالهای اخیر بیش از سههزارو200 پرونده است و اینکه آقای نجفی گفته بیش از دوهزارو100 پرونده بررسی شده را من نمیتوانم دربارهاش حرف بزنم چون سخنگوی ایشان نیستم. اما به عنوان عضو کمیته به شما میگویم با توجه به اینکه بررسیها دقت و مطالعه زیادی نیاز دارد تا امروز از مجموع پروندههایی که به کمیته آمده، 350 مورد، رسیدگی شده و بقیه هم در حال بررسی است و ما همه دقت و تلاش خود را به کار بستهایم تا هم قانون اجرا شود و هم حق کسی ضایع نشود. ما تاکنون هر روز شاید بین 20 تا 30 پرونده را بهطور میانگین بررسی کردهایم. اما قصد داریم تا قبل از بهمن ماه یعنی قبل از آغاز نیمسال دوم تحصیلی دانشگاهها، روند بررسی پروندهها را تکمیل کنیم تا افراد از بلاتکلیفی خارج شوند.
کار بررسی بورسیهها در کمیسیون به کجا رسیده و به چه مواردی دست یافتهاید؟
برای توضیح وضعیت بورسیهها لازم است ابتدا چند نکته مهم را درباره ریشه این مشکل بدانید تا بهتر بتوانم درباره نحوه کار کمیسیون بررسی بورسیهها و نتایج بررسیهای این کمیسیون توضیح دهم. در رابطه با بحث بورسیهها چند مورد مدنظر است: یکی اینکه ما برای بورسیهها یک قانون داریم که مصوب سال1364 است. یک آییننامه اجرایی هم داریم که در سال1368 و توسط وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی مصوب شده است. یکسری دستورالعملهایی هم هست که هرسال در شورای مرکزی بورس به تصویب میرسیده و خیلی هم متفاوت است؛ مثلا میبینیم که در یک مصوبه، سن 30سال در نظر گرفته شده و در یک مصوبه دیگر 32سال. نکتهای که در این میان هست این است که قانون، فوقالعاده ناقص است و اگر اتفاقاتی میافتد بدون تردید ناشی از نقص قانون است. شما اگر قانون سال64 را نگاه کنید، میبینید که فوقالعاده ناقص است. این قانون شرایط افراد را مشخص نکرده و این قسمت را به شورای مرکزی بورس واگذار کرده است. اختلافنظرها هم از همینجا شروع شده و چند نقطه مهم اختلافی وجود دارد.
یعنی در قانون مصوب سال 64 که شما معتقدید منشا مشکلات است، شورای مرکزی بورس اختیار گزینش سلیقهای دانشجویان برای بورسیه را دارد؟
در مصوب سال64، سه نقص بزرگ و عمده وجود دارد: اول اینکه در این قانون واژه «آزمون» آمده اما معلوم نکردهاند که منظور از این آزمون، شفاهی است یا کتبی. بنابراین از سال 80، دیگر آزمون کتبی برگزار نشده بود. البته امسال وزارت علوم، کار درستی انجام داد و از طریق سازمان سنجش این آزمون را برگزار کرد. اما واقعیت این است که در 12سال گذشته به دلیل نقص قانون و بازبودن دست افراد در تفسیرهای مختلف، ما آزمون کتبی نداشتهایم و تحت عنوان مصاحبه و درواقع با آزمون شفاهی کارها را انجام دادهاند. مورد دوم اشکالات برمیگردد به شرایط ورود؛ در قانون سال 64، شرایط ورود دقیقا مشخص نشده و به شورای مرکزی بورس واگذار شده است. شورای مرکزی بورس هم هرسال بنابر مقتضیاتی که داشته بهراحتی این شرایط را تغییر داده. ما الان نمیتوانیم بگوییم تصمیمات شورای مرکزی بورس، خلاف قانون است چون قانون در اینجا نقص دارد و این اختیار را به شورا داده. قانونگذار گفته شرایط ورود به بورس را شورای مرکزی بورس تعیین میکند. متاسفانه قانون در اینجا به شورای مرکزی بورس، یک چک سفیدامضا داده؛ من معتقد نیستم که این بورسیههای اعطاشده تحت چنین سازوکاری، درست است، اما متاسفانه به دلیل نقص قانون نمیتوانیم بگوییم همه آنها غیرقانونی هستند. یکی از اقدامات عاجلی که ما باید انجام دهیم اصلاح قانون است. اگر قانون حداقل و حداکثر سن و معدل را معلوم میکرد، همهچیز شفاف بود. اما قانون دست مجری را کاملا باز گذاشته و شورای مرکزی بورس هم یکسال معدل را 14 اعلام کرده و یکسال 16 و بسیاری از این موارد را در سالهای گذشته شاهد بودیم و اگر قانون اصلاح نشود، مطمئن باشید که در آینده شاهد موارد بدتری هم خواهیم بود. الان براساس اسنادی که من دارم، دستورالعملهای شورای مرکزی بورس از سال 85 به بعد تفاوتهای فاحشی با هم دارد. از سال 85 تا سال 92 مدام دستورالعملها در حال تغییر بوده و شرایط هرسال عوض شده است.
با این حساب، همه مواردی که گفته میشد افراد بهصورت غیرقانونی بورسیه شدهاند، از لحاظ ظاهر دارای توجیه قانونی است؟
ما در بررسی پروندهها با درنظرگرفتن همه این شرایط و با فرض اینکه بالاخره آن موارد هم دارای توجیه قانونی بوده، با سه گروه بورسیهشده مواجه هستیم: دسته اول کسانی هستند که از نظر سن و معدل و بقیه شرایط، همه آیتمها را دارند و تنها مشکلشان این است که آزمون کتبی ندادهاند. آن هم به این دلیل که از سال 80 به بعد اصلا آزمون کتبی برگزار نشده است. یعنی در دولتهای هشتم و نهم و دهم آزمون کتبی برگزار نشده و قطعا باب سوءاستفاده هم باز بوده و امکان آن متصور است. اما به هر حال گروه اول کسانی هستند که شرایط قانونی را هرسال داشتهاند، هرچند قانون نقص داشته است. گروه دوم کسانی هستند که شرایط قانونی را بهطور مطلق ندارند. در این دسته کسانی هستند که هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. ما بررسی کردهایم که اگر این فرد شرایط بورسیهشدن را ندارد، آیا فارغ از بحث بورسیه، اصلا شرایط ورود به دوره دکترا را داشته است؟ در این بین اگر کسانی واجد شرایط تحصیل در مقطع دکترا بودهاند ولی شرایط بورسیهشدن را نداشتهاند، بورسیه آنها لغو میشود و باید بهصورت عادی دوره دکترا را طی کنند. اما کسانی هم هستند که نهتنها شرایط بورسیهشدن را ندارند، بلکه اصلا شرایط ورود به دوره دکترا هم نداشتهاند ولی با وجود این هم در دوره دکترا پذیرفته شدهاند و هم بورسیه شدهاند. اینها بدون تردید حق ادامه تحصیل در مقطع دکترا را ندارند.
درواقع با وجود همه اختیاراتی که شورای مرکزی بورس داشته و میتوانست هرسال با دستورالعملهای جدید، افراد موردنظر خود را بورسیه کند، همچنان بورسیه غیرقانونی وجود دارد و فراتر از آن، پذیرش غیرقانونی در دوره دکترا هم داشتهایم؟
بله من این را با ذکر یک مثال برای شما توضیح میدهم. مثلا فردی بوده که در دوره لیسانس و فوقلیسانس معدل لازم براساس دستورالعمل مصوب سال پذیرش خود را داشته و شرایط سنی لازم را هم دارد و بورسیهشدنش قانونی است و در گروه اول جا میگیرد. اما نمونههایی هم بوده که معدل کارشناسی و ارشد فرد از دستورالعمل همان سال هم پایینتر بوده، یعنی مثلا در سالی که دستورالعمل شورای مرکزی بورس، حداقل معدل را 16 اعلام کرده، او معدل 15 داشته ولی بورسیه شده. این فرد دارای شرایط تحصیل در دوره دکترا بوده و فقط شرایط بورسیهشدن را نداشته، بنابراین بورسیهاش لغو میشود اما میتواند ادامه تحصیل دهد و دکترای خود را با شرایط عادی بگیرد. اما افرادی هم هستند که در همین وضعیت، مثلا معدلش از 12 هم کمتر بوده و طبیعتا اصلا نمیتوانسته وارد دوره دکترا شود. اما هم در دوره دکترا پذیرفته شده و هم مشمول بورسیه شده است. اینها قطعا هم بورسیههایشان لغو میشود و هم اجازه ادامه تحصیل در مقطع دکترا را نخواهند داشت.
شما تا امروز در کمیسیون چند پرونده را بررسی کردهاید؟
پرونده بورسیهها با این سه شاخصی که گفتم در حال بررسی است و ما در این بررسی یک معیار اندازهگیری داریم به نام قانون. ما چارهای نداریم جز اینکه فقط براساس قانون اعلامنظر کنیم، هرچند این قانون نقص داشته باشد و از نقایص آن هم سوءاستفاده شده باشد. قانون میگوید آییننامه و آییننامه هم میگوید دستورالعملهای شورای مرکزی بورس و همه اینها را ما باید در بررسی پروندهها لحاظ کنیم. ما با این معیار تا به حال حدود 350 پرونده را با همین شاخصها بررسی کردهایم.
در این پروندهها کدام دسته از تخلفاتی که در بالا مثال زدید بیشتر به چشم میخورد؟
الان آماری آماده نکردهایم که بتوانم به شما بگویم چند درصد از پروندهها زیرگروه کدام یک از دستهها قرار میگیرد. اما میتوانم بگویم بیشتر پروندهها از گروه دوم هستند و تعداد پروندههای مربوط به گروه سوم کمتر است.
آقای نجفی گفته بود دوهزارو100 پرونده بدون اشکال بوده. چگونه شما میگویید در کمیسیون تنها 350 پرونده بررسی شده؟
کل بورسیههای سالهای اخیر بیش از سههزارو200 پرونده است و اینکه آقای نجفی گفته بیش از دوهزارو100 پرونده بررسی شده را من نمیتوانم دربارهاش حرف بزنم چون سخنگوی ایشان نیستم. اما به عنوان عضو کمیته به شما میگویم با توجه به اینکه بررسیها دقت و مطالعه زیادی نیاز دارد تا امروز از مجموع پروندههایی که به کمیته آمده، 350 مورد، رسیدگی شده و بقیه هم در حال بررسی است و ما همه دقت و تلاش خود را به کار بستهایم تا هم قانون اجرا شود و هم حق کسی ضایع نشود. ما تاکنون هر روز شاید بین 20 تا 30 پرونده را بهطور میانگین بررسی کردهایم. اما قصد داریم تا قبل از بهمن ماه یعنی قبل از آغاز نیمسال دوم تحصیلی دانشگاهها، روند بررسی پروندهها را تکمیل کنیم تا افراد از بلاتکلیفی خارج شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.