|

راویان روایت تو

رمان سعید عباسپور از دو اپیزود بلند تشکیل شده است. اپیزود اول، «نم و نسیم و نارنج» حول محور شکست عاطفی استاد فرزین‌تار است که در غربت پناه آورده به افیون و الکل و زندگی عاطفی‌اش را مرور می‌کند. همسر سابقش، ماهور که زنی روشنفکر و استاد رشته هنر است، دورادور از ایران احوال استاد را پیگیری می‌کند و در مقالات و مصاحبه‌های خود اعتیاد و ضعف‌های شخصیتی فرزین‌تار را به اطلاع عموم می‌رساند. در مواردی ماهور، از روانکاوی ناتوانی‌های فرزین‌تار هم هیچ ابایی ندارد. جذابیت رمان در این است که عباسپور با مهارت در کاربست تکنیک سیلان آگاهی، به اقتضای روایت، صدای شخصیت‌ها را در هم می‌آمیزد. «راویان روایت تو» از جنبه دیگری نیز جالب‌توجه است. نویسنده با اشراف به موسیقی ایرانی، اصطلاحات و زبان خاص اهل این هنر مراحل مختلف روایت را پیش می‌برد. اپیزود اول با مرگ فرزین‌تار خاتمه می‌یابد. از آنجا که راوی -فرزین‌تار- در صورت‌بندی اولیه با مونولوگ روایت را پیش می‌برد، پایان‌یافتن اپیزود اول با روایت مرگ استاد غربت‌نشین موسیقی، سوال‌برانگیز و حتی نوعی نقص در روایت‌پردازی به‌نظر می‌رسد. در واقع عباسپور مخاطب را به ارزیابی شتابزده دعوت می‌کند. اما اینها در حکم زمینه‌چینی برای اپیزود دوم است. در اپیزود دوم، درمی‌یابیم که همه آنچه تا به حال خوانده‌ایم در واقع طرح فیلمنامه‌ای است که قرار است راوی اخیرتر برایمان بازگو کند. پل ارتباطی این دو اپیزود، موتیف‌هایی است که دگرگونی زندگی به روایت را به نحو ماهرانه‌ای به ذهن القا می‌کند. اپیزود دوم، ترکیبی است از یادداشت‌های روزانه و آگهی جذب بازیگر برای فیلمی که با سیر وقایع آن پیش‌تر آشنا شده‌ایم. هرچه جلوتر می‌رویم روایت از شأن توصیفی به شأن تجویزی نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود. اگر در اپیزود اول با کوشش فرزین‌تار برای بازگفت ماوقع روبه‌رو هستیم، در اپیزود دوم شخصیت داستان می‌کوشد تا از تقدیری که برای او رقم خورده است دوری گزیند. موازی با این تغییر، رابطه عاشقانه نیز، جای خود را به رابطه پیچیده مادر- فرزندی می‌دهد. آرش فیلمساز، برخلاف فرزین‌تار نوازنده ظاهرا جهان انضمامی‌تر می‌بیند. عباسپور تا حد ممکن اعتماد مخاطب را جلب می‌کند، اما در صفحات پایانی کتاب می‌بینیم که باز هم روایت دیگری در کار است. «راویان روایت تو» با عناصر روایی دیگری از قبیل سیاوش شاهنامه، نقاشی قهوه‌خانه‌ای، بوریس ویان- خواننده و رمان‌نویس فرانسوی- و ژاک برل گره خورده است. در پایان همه ماجرا به دستکاری دیدار مشتری و فروشنده منزلی ختم می‌شود که گویا مادربزرگ فروشنده فوت کرده است و بازماندگان باید طبق تقریر مادربزرگ برای او مراسم نامگذاری برگزار کنند و البته بازهم ماجرای دیگری درست در پاراگراف پایانی کتاب شکل می‌گیرد. داستان‌نویسی فارسی، آثاری مشابه «راویان روایت تو»، کمتر به خود دیده است.
رمان سعید عباسپور از دو اپیزود بلند تشکیل شده است. اپیزود اول، «نم و نسیم و نارنج» حول محور شکست عاطفی استاد فرزین‌تار است که در غربت پناه آورده به افیون و الکل و زندگی عاطفی‌اش را مرور می‌کند. همسر سابقش، ماهور که زنی روشنفکر و استاد رشته هنر است، دورادور از ایران احوال استاد را پیگیری می‌کند و در مقالات و مصاحبه‌های خود اعتیاد و ضعف‌های شخصیتی فرزین‌تار را به اطلاع عموم می‌رساند. در مواردی ماهور، از روانکاوی ناتوانی‌های فرزین‌تار هم هیچ ابایی ندارد. جذابیت رمان در این است که عباسپور با مهارت در کاربست تکنیک سیلان آگاهی، به اقتضای روایت، صدای شخصیت‌ها را در هم می‌آمیزد. «راویان روایت تو» از جنبه دیگری نیز جالب‌توجه است. نویسنده با اشراف به موسیقی ایرانی، اصطلاحات و زبان خاص اهل این هنر مراحل مختلف روایت را پیش می‌برد. اپیزود اول با مرگ فرزین‌تار خاتمه می‌یابد. از آنجا که راوی -فرزین‌تار- در صورت‌بندی اولیه با مونولوگ روایت را پیش می‌برد، پایان‌یافتن اپیزود اول با روایت مرگ استاد غربت‌نشین موسیقی، سوال‌برانگیز و حتی نوعی نقص در روایت‌پردازی به‌نظر می‌رسد. در واقع عباسپور مخاطب را به ارزیابی شتابزده دعوت می‌کند. اما اینها در حکم زمینه‌چینی برای اپیزود دوم است. در اپیزود دوم، درمی‌یابیم که همه آنچه تا به حال خوانده‌ایم در واقع طرح فیلمنامه‌ای است که قرار است راوی اخیرتر برایمان بازگو کند. پل ارتباطی این دو اپیزود، موتیف‌هایی است که دگرگونی زندگی به روایت را به نحو ماهرانه‌ای به ذهن القا می‌کند. اپیزود دوم، ترکیبی است از یادداشت‌های روزانه و آگهی جذب بازیگر برای فیلمی که با سیر وقایع آن پیش‌تر آشنا شده‌ایم. هرچه جلوتر می‌رویم روایت از شأن توصیفی به شأن تجویزی نزدیک و نزدیک‌تر می‌شود. اگر در اپیزود اول با کوشش فرزین‌تار برای بازگفت ماوقع روبه‌رو هستیم، در اپیزود دوم شخصیت داستان می‌کوشد تا از تقدیری که برای او رقم خورده است دوری گزیند. موازی با این تغییر، رابطه عاشقانه نیز، جای خود را به رابطه پیچیده مادر- فرزندی می‌دهد. آرش فیلمساز، برخلاف فرزین‌تار نوازنده ظاهرا جهان انضمامی‌تر می‌بیند. عباسپور تا حد ممکن اعتماد مخاطب را جلب می‌کند، اما در صفحات پایانی کتاب می‌بینیم که باز هم روایت دیگری در کار است. «راویان روایت تو» با عناصر روایی دیگری از قبیل سیاوش شاهنامه، نقاشی قهوه‌خانه‌ای، بوریس ویان- خواننده و رمان‌نویس فرانسوی- و ژاک برل گره خورده است. در پایان همه ماجرا به دستکاری دیدار مشتری و فروشنده منزلی ختم می‌شود که گویا مادربزرگ فروشنده فوت کرده است و بازماندگان باید طبق تقریر مادربزرگ برای او مراسم نامگذاری برگزار کنند و البته بازهم ماجرای دیگری درست در پاراگراف پایانی کتاب شکل می‌گیرد. داستان‌نویسی فارسی، آثاری مشابه «راویان روایت تو»، کمتر به خود دیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.