نگاهی به کتاب «دیپلماسی ایران و قطعنامه 598»
بخش دوم ناگفتههایی از قطعنامه 598
در چند شماره قبل روزنامه «شرق» بر اساس کتاب «دیپلماسی ایران و قطعنامه 598» به بعضی از رویدادها و موقعیتها در عرصه دیپلماسی پرداخته شد که پس از پایان جنگ ایران و عراق، زمینه ساز حل برخی از مهمترین مسایل باقیمانده از جنگ در چارچوب قطعنامه 598 شد. در این بخش به رویداد مهم دیگری که به حل مهمترین مساله مرتبط با جنگ، معرفی عراق بهعنوان آغازگر جنگ، منجر شد میپردازیم. شکست نظامی عراق و خاتمه اشغال کویت در اسفند1369 دومین فرصت مهم را برای دیپلماسی ایران رقم زد. موقعیت عراق بهعنوان بازیگری منطقهای بهشدت تضعیف و در مقابل، جایگاه بینالمللی ایران بیش از گذشته رو به بهبود گذارده بود و حالا با بازگشت به قرارداد الجزایر، عقبنشینی نیروها به مرزهای بینالمللی و حل مساله اسرا موقعیتی برای دیپلماسی ایران فراهم آمده بود که برای اجرای بند 6 قطعنامه 598 درمورد مسوولیت جنگ خیز بردارد. اما برای دستیابی به این هدف مساله دیگری در منطقه زمینهساز شد و آن ماجرای گروگانهای غربی در لبنان بود که پای سازمانملل به آن باز شده بود زیرا دو مامور این سازمان به نامهای الک کولت، روزنامهنگار بریتانیایی که گزارشهایی برای موسسه
سازمانملل در امور پناهجویان فلسطینی در جنوب لبنان تهیه میکرد و دیگری ویلیام ریچارد هیگینز، سرهنگ ارتش آمریکا و عضو نیروهای حافظ صلح سازمانملل در لبنان به تعداد گروگانهای غربی در این کشور افزوده شده بودند. تقارن ماجرای گروگانها با بند 6 قطعنامه را میتوان اینگونه توضیح داد: پرز دکوییار، دبیرکل سازمانملل که نگاه ایران در اجرای حساسترین بند قطعنامه به اقدامات او دوخته شده بود در تلاش برای آزادی دو مامور سازمان بهآرامی موقعیت خود را بهعنوان یک میانجی مورد اعتماد در حل مساله گروگانهای غربی ارتقا داده بود و حالا ایران کلید حل مساله بهنظر میرسید. برخلاف ظاهر فریبنده این مقدمات، هیچگونه نتیجهگیری غیراخلاقی در پشت آنها وجود ندارد. جیاندومنیکو پیکو، معاون دکوییار در کتاب خود «مرد بدون اسلحه» مینویسد ایران میبایست از نفوذ خود برای آزادی گروگانها بهره میگرفت و دبیرکل اجازه میداد تا یافتههای هیات بیطرف تحقیق درباره جنگ اعلام شود. به عبارت دیگر موقعیت گزارش، ارتباطی با یافتههای آن نداشت. نتایج گزارش توسط استادانی صاحب صلاحیت و بر اساس شواهدی معتبر احراز و اعلام شده بود. سرانجام دبیرکل در روز
9دسامبر 1991 (18آذر1371) طی گزارشی به شورای امنیت درباره اجرای قطعنامه598، شورا و افکار عمومی جهان را از مسوولیت عراق در دامنزدن به جنگ از طریق تجاوز به تمامیت ارضی یک کشور عضو مطلع کرد. چنانکه پیکو خاطرنشان میکند آنچه در پایان کار انجام گرفت شکلی از یک معامله را داشت اما معاملهای که طی آن «حقیقت» در برابر «آزادی» اظهار میشد.
در چند شماره قبل روزنامه «شرق» بر اساس کتاب «دیپلماسی ایران و قطعنامه 598» به بعضی از رویدادها و موقعیتها در عرصه دیپلماسی پرداخته شد که پس از پایان جنگ ایران و عراق، زمینه ساز حل برخی از مهمترین مسایل باقیمانده از جنگ در چارچوب قطعنامه 598 شد. در این بخش به رویداد مهم دیگری که به حل مهمترین مساله مرتبط با جنگ، معرفی عراق بهعنوان آغازگر جنگ، منجر شد میپردازیم. شکست نظامی عراق و خاتمه اشغال کویت در اسفند1369 دومین فرصت مهم را برای دیپلماسی ایران رقم زد. موقعیت عراق بهعنوان بازیگری منطقهای بهشدت تضعیف و در مقابل، جایگاه بینالمللی ایران بیش از گذشته رو به بهبود گذارده بود و حالا با بازگشت به قرارداد الجزایر، عقبنشینی نیروها به مرزهای بینالمللی و حل مساله اسرا موقعیتی برای دیپلماسی ایران فراهم آمده بود که برای اجرای بند 6 قطعنامه 598 درمورد مسوولیت جنگ خیز بردارد. اما برای دستیابی به این هدف مساله دیگری در منطقه زمینهساز شد و آن ماجرای گروگانهای غربی در لبنان بود که پای سازمانملل به آن باز شده بود زیرا دو مامور این سازمان به نامهای الک کولت، روزنامهنگار بریتانیایی که گزارشهایی برای موسسه
سازمانملل در امور پناهجویان فلسطینی در جنوب لبنان تهیه میکرد و دیگری ویلیام ریچارد هیگینز، سرهنگ ارتش آمریکا و عضو نیروهای حافظ صلح سازمانملل در لبنان به تعداد گروگانهای غربی در این کشور افزوده شده بودند. تقارن ماجرای گروگانها با بند 6 قطعنامه را میتوان اینگونه توضیح داد: پرز دکوییار، دبیرکل سازمانملل که نگاه ایران در اجرای حساسترین بند قطعنامه به اقدامات او دوخته شده بود در تلاش برای آزادی دو مامور سازمان بهآرامی موقعیت خود را بهعنوان یک میانجی مورد اعتماد در حل مساله گروگانهای غربی ارتقا داده بود و حالا ایران کلید حل مساله بهنظر میرسید. برخلاف ظاهر فریبنده این مقدمات، هیچگونه نتیجهگیری غیراخلاقی در پشت آنها وجود ندارد. جیاندومنیکو پیکو، معاون دکوییار در کتاب خود «مرد بدون اسلحه» مینویسد ایران میبایست از نفوذ خود برای آزادی گروگانها بهره میگرفت و دبیرکل اجازه میداد تا یافتههای هیات بیطرف تحقیق درباره جنگ اعلام شود. به عبارت دیگر موقعیت گزارش، ارتباطی با یافتههای آن نداشت. نتایج گزارش توسط استادانی صاحب صلاحیت و بر اساس شواهدی معتبر احراز و اعلام شده بود. سرانجام دبیرکل در روز
9دسامبر 1991 (18آذر1371) طی گزارشی به شورای امنیت درباره اجرای قطعنامه598، شورا و افکار عمومی جهان را از مسوولیت عراق در دامنزدن به جنگ از طریق تجاوز به تمامیت ارضی یک کشور عضو مطلع کرد. چنانکه پیکو خاطرنشان میکند آنچه در پایان کار انجام گرفت شکلی از یک معامله را داشت اما معاملهای که طی آن «حقیقت» در برابر «آزادی» اظهار میشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.