گفتوگو با «رکسانا منوچهری» به مناسبت نمایش مجموعه «سایه بازی» در گالری «اثر»
پازلهای رنسانسی و ایرانی
آزاده جعفریان/عكس: شرق

شرایط اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، محیط زندگی و مهاجرت از جمله عواملی هستند که تاثیر بهسزایی بر آثار یک هنرمند دارند. هنرمند عوامل مختلف را از محیط پیرامون میگیرید و با زبان و گویش خودش روی بومها به نمایش در میآورد. «رکسانا منوچهری» هنرمندی است که این روزها 10اثر از مجموعه «سایه بازی» او در گالری اثر به نمایش درآمده است. منوچهری سه سال در کره جنوبی زندگی کرده و سه و اندی سال است که مقیم دابلین ایرلند جنوبی است، همانطور که خودش میگوید و تحقیقات و تجربیات نشان داده، محیط روی آثارش تاثیرات غیرقابلانکاری گذاشته، او با دیدن کلیساهای دابلین و با تماشای نقاشیهای دوره رنسانس آثاری را خلق کرده و فیگورهایی سایه مانند از مینیاتور ایرانی را با فضای سرد و خشن دوره رنسانس ترکیب کرده است. پرسناژهای خطی تابلوهایش را از ایران برگزیده و محیط رنگین پس زمینه را از دوره رنسانس غرب الهام گرفته است. این دو بسیار خوب روی هم نشستهاند و منوچهری خوب از پس این تلفیق برآمده است. در بعد از ظهر (برخلاف روال معمول) گرم زمستانی با او در گالری اثر رو به باغ خانه هنرمندان درباره«سایه بازی»، مهاجرت و تاثیرش بر نقاشیها و
برنامههایی که برای آینده دارد به گفتوگو نشستیم.
مخاطب آثار شما «محراب» را خوب میشناسد و از این مجموعه نیز آثاری را در «حراج تهران» و نمایشگاه «نگاهی دیگر» سه نسل زنان ایران در گالری پردیس ملت دیدیم. از محرابها بگویید؟
محرابها مجموعهای بود با عنوان «رویارویی». زمانی که من از کره به ایرلند رفتم نخستین چیزی که توجهم را جلب کرد، تعدد کلیسا بود. در شهر کوچکی چون «دابلین» تقریبا هر 10متر به 10متر یک کلیساست و من در هیچ جای دیگری از اروپا اینقدر کلیسا ندیدم. همه کلیساها قدیمی و مال دوره باروک هستند. من این کلیساها را به عنوان یک بنای زیبا و یک اثر هنری بسیار دوست دارم و موضوع تضاد فرم و محتوا که خیلی سال است در کارهای من دیده میشود به نوعی جرقهای بود برای مجموعه «رویارویی». وقتی در ایران بودم کتابی از آقای «امید تهرانی» مدیر گالری «اثر» هدیه گرفتم با عنوان «نقاشی پشتشیشه» که به گردآوری خانم سلحشور و آقای کازرونی بود. این کتاب تاثیر زیادی روی من گذاشت. عاشق نقاشی پشتشیشه هستم، مثلا زمانی که در کاخ گلستان نقاشیهای پشتشیشه قدیمی را میبینم از این ناراحت میشوم که چه حیف که این کارها ادامه پیدا نکردند پس از آن بسیار در مورد نقاشی پشتشیشه مطالعه کردم که اصلش چه بوده و چه تکنیکی داشته. در ضمن همیشه تصاویر زیادی از گذشته را جمعآوری میکنم و آرشیو مینیاتور کاملی دارم و همه اینها با هم سبب شد این بازی شروع شود و مجموعه «رویارویی» شکل بگیرد. در واقع در این مجموعه تصمیم گرفتم علاوه بر نقاشی، اینستالیشن و حجم را هم نمایش دهم. دوست داشتم فقط آثارم نقاشی نباشد و متریال خودم را پیدا و جایگزین کنم. مدیومهای جدیدی را با هم مخلوط کردم و نتیجهاش از نظر سادگی و روانی بسیار بهتر از رنگ و روغن شد تا آنجا که حتی موزه «چستر بیتی» ایرلند نیز از تکنیک و موضوع پنجرهها یا همان محرابها برای من ورکشاپی برگزار کرد تا این تکنیک را به آرتیستهای ایرلندی آموزش دهم. در مجموعه محرابها تشابهاتی که میان کلیساها و مساجد بود را مورد توجه قرار دادم. مثلا در کلیسا جاهایی هست که پول میاندازیم و شمع روشن میکنیم که درست شبیه این را ما در سقاخانه داریم. من به صورت سمبلیک اینها را کنار هم قرار دادم. پس زمینه این آثار را رنگین در نظر گرفتم و فضاهای رویی را خطی. همیشه دنبال شباهتهایی بودم که در تابلو با هم جور شوند. در ایرلند کتاب بسیار معروفی هست به نام «بوک آف کلز» که قدیمیترین کتاب تصویرسازی شده مذهبی است و شهرتش به خاطر این است که نقشهای این کتاب مثل زنجیر است که درهم پیچیده شده و خط تصاویر قطع نمیشود. در محرابها یک تابلوی سهلتی است که یک تکه از آن را بر اساس همین کتاب ساختم و یک لت دیگر واقعه عاشورا و در قسمت وسط این تابلو این دو صحنه را با هم تلفیق کردم. حتی در قسمت وسط، خط فارسی و لاتین را در کنار هم داشتم این تابلو بسیار خوب با هم ترکیب شد. در واقع مجموعه «رویارویی» به این صورت شکل گرفت و در گالری اثر به نمایش درآمد و همانطور که گفتید یک اثر از همین مجموعه در حراج تهران به فروش رسید و اثر دیگر نیز در نمایشگاه «نگاهی دیگر» گالری پردیس ملت به نمایش در آمد.
و محرابها تمام شد؟
بله، البته باز از نظر تکنیک قطعا به آن سمتوسو میروم چون آن تکنیک را خیلی دوست دارم. البته نه دیگر با آن موضوع، سوژه دایما در حال تغییر است. زمانی که مکان زندگیام تغییر کند به حتم فکر و ایدهام هم تحتتاثیر قرار خواهد گرفت.
از تغییر مکان زندگی گفتید. شما چند سال در کره زندگی کردید و اکنون مقیم دابلین ایرلند هستید.
من سه سال در کره زندگی کردم و اکنون سه سال و اندی است در دابلین به سر میبرم. تصمیم دارم برای آینده به لندن بروم و چند سالی هم در آنجا زندگی کنم. زمانی که به کره رفتم برای زندگی در آنجا انتخاب شدم و کار باعث زندگی در کره شد و در آنجا با همسرم که یک وکیل ایرلندی است ازدواج کردم و این دلیل مهاجرتم به ایرلند بود، در واقع تقدیر من را به ایرلند برد.
و «سایه بازی » پس از محرابها، حاصل زندگی در ایرلند است؟
نه، بعد از محرابها تعدادی لایتباکس کار کردم که جعبههای نورانی هستند که هنوز هیچ جا به نمایش در نیامدهاند. پروژهای است با عنوان (mortality) «میرایی» یا تمام شدن. اینها 14جعبه نور هستند. جعبههایی که یک ضلعشان باز است و پشت جعبه آینه و نئون کار گذاشته شده در جلوی جعبه سهلایه شیشه داریم که روی هر یک تصاویری قدیمی تصویر شده مثلا عکس پدربزرگ و مادربزرگ خودم را در دهه 20شمسی در یک طرف و تصویر پدربزرگ و مادربزرگ دوست لهستانیام را با لوکیشن مشابه در سمت دیگر جعبه قرار دادم و تمام راز و رمز این جعبهها در همین است که مخاطب درک نمیکند هر کدام از اینها کجا و چه زمانی هست. خب همانطور که گفتم این جعبهها شیشهای است و آوردنشان با آن ظرافت و حساسیت بسیار مشکل است. و بعد از آن مجموعه «سایه بازی» که این روزها در گالری اثر به نمایش درآمدهاند هستند.
خوب، ایده «سایه بازی» از کجا نشأت گرفت؟
تصاویر زیادی را جمعآوری میکنم و همانطور که گفتم تصاویر زیادی هم از مینیاتورهای ایرانی دارم. یکی از چیزهایی که خیلی دوست دارم نقاشیهای رنسانسی است. اتفاقا نه نقاشیهای معروف رنسانسی بلکه آنهایی که خیلی هم مشهور نیستند. یک دوست ایتالیایی دارم که تعداد زیادی از تصاویر نقاشیهای رنسانسی را برای من فرستاد که بسیار روی من تاثیر گذاشت. یکی از نقاشانی که آثارش در این تصاویر زیاد بود «آندره آمانتنیا» بود که من از کارهای این نقاش در آثارم زیاد استفاده کردم. پس از دیدن این عکس در اینترنت جستوجو کردم و عکسهای بیشتری را با کیفیتهای بسیار بد یافتم و البته تنها دیدن آنها برایم کافی بود. از دیگر انگیزههایم شاهنامههای منحصر به فرد و بینظیر موزه «چستر بیتی» بود. همه اینها این ذهنیت را برای من داشت که ما امروز به چه مینازیم در گذشته تاریخی داشتیم ولی این مهم است که امروز چه میکنیم، این برای من حس طنزی بهوجود آورد. این جبر جغرافیایی است که اتفاقی در آن طرف دنیا میافتد و حادثهای در اینجا. اینها همه در ذهنم بود و شروع کردم به نقاشی. میخواستم از نقاشی لذت ببرم حالا اگر حرفی هم به مخاطب منتقل میشد خوب چه بهتر در غیر اینصورت من لذتم را میبردم و از نظر فرمی کاری را خلق میکردم. از بعضی از نقاشیهای رنسانسی دیتیلهایی را انتخاب کردم و چون کیفیت بسیار بد بود 80درصد برداشت خود من از اثر است البته سعی کردم به اصل کار وفادار بمانم. اول پس زمینههای رنسانسی را کار کردم و بعد روی کاغذهای پوستی اتودهایی از مینیاتورهای ایرانی زدم و اصلا هم برایم مهم نبود از چه دورهای هستند؛ صفویه، قاجار و هخامنشی. سپس عین پازل اینها را به صورت خطی جایگزین شخصیتهای هیکلی مسیحی در اصل اثر میکردم. برای همه مهم است بدانند که آیا این تابلوها داستان دارند؟ اصل کار از داستانی انجیلی میآید ولی برای من داستان و فلسفه خاصی ندارند در واقع من با فرمها بازی کردم و این به مخاطب امکان جستوجو میدهد.
نقاشی پشتشیشه تاثیر زیادی روی شما داشته زیرا هنوز اثرات آن در «سایه بازی» هم معلوم است. شخصیتهای «سایه بازی» مانند نقاشی پشت شیشه از خط هستند و اندامشان از پسزمینه پر است.
این بدنهایی که در این مجموعه به این صورت میبینیم و فیگورهایی که در بطنشان، پس زمینه معلوم است از سال 2004 وارد کارهایم شدند. من همیشه دوست دارم کارهایم دو لایه باشند و همیشه این در ذهنم بود که انیمیشن یاد بگیرم و یک نقاشی داشته باشم که اسلاید روی آن بیفتد و موجوداتی روی کار من حرکت کنند. خب حالا من نه انیمیشن بلدم و نه امکاناتش را دارم. دوست داشتم دو بعدی کار کنم و حس دو لایهای و شکستن زمان و مکان دایم با من بود. در «سایه بازی» فیگورها به شکل سایه حضور دارند مثل سایههایی که از زمان و مکان دیگری اشتباهی یا درست روی کار من افتادهاند.
یکی از مشخصههای اصلی مجموعه «سایه بازی» پرسناژهایی است که تنها با خطوط نوری خلق شدهاند گویی این شخصیتها رازی میان شما و مخاطب آثارتان هستند؟
بله دقیقا درست است. این آدمها هم هستند و هم نیستند. هم دلم میخواهد باشند و هم آنقدر نتوانستم، حسشان کنم که بودنشان اثبات شود. شاید قابل نبودند که حجمی شوند و در کار جا بیفتند. به نظرم تنها سایه کافی بود. ممکن است، حضورشان به این صورت به نوعی تحتتاثیر زندگی در غرب و رفتار غربیها با ایرانیها هم باشد. البته این سایهها در مسجد و کلیساها هم بودند. مجموعه این افکار و این حسها باعث شد این فیگورها اینگونه بروز کنند.
حالا میان این پرسناژهای خطی، فیگورهایی را میبینیم که چهره شان با هالهای از نور پوشانده شده. آیا اینها آدمهای خاصتری هستند.
بله اینها خاصتر از بقیه هستند. همانطور که نقاشیهای مذهبی تصاویری را در کلیساها و مساجد میبینیم که تنها با هالهای از نور نمایش داده شدهاند. این آدمها هم دقیقا همانطور هستند. آنها با هالهای از نور از دیگران متمایز شدهاند.
«سایه بازی» تمام شد.
این مجموعه تمام شد. من در اواخر فروردین به بارسلون میروم و در آنجا 30روز وقت دارم که روی اثری کار کنم و بعد آن را نمایش دهم. ایده این اثر هم از ماهها پیش در ذهنم است. در این نمایشگاه پنج آرتیست از تمام دنیا انتخاب شدهاند که در زمانی که به آنها داده شده کار کنند و بعد اثر را به نمایش بگذارند. در برلین هم شش ماه به من آتلیه میدهند تا کار کنم و سپس نمایشگاه داشته باشم این شش ماه از خرداد تا دی ماه سال بعد است. خیلی دوست دارم قبل از اینکه به لندن بروم کار خوب و درست و حسابی در دابلین انجام دهم و با پشتوانه خوبی به لندن بروم. من تقریبا سالی دو بار برای کار به ایران میآیم و هیچ وقت دلم نمیخواهد ارتباطم را با ایران قطع کنم.
اثری از شما در حراج تهران به فروش رسیده و در گذشته نیز کاری در حراج کریستیز فروختید. تاثیر این حراجها را بر بازار هنر ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
به عقیده من اتفاقهایی که در دوبی میافتد روی بازار هنر ایران بسیار تاثیرگذار است. اگر من در ایران زندگی میکردم صددرصد این حراجها را پیگیری میکردم و خیلی هم برایم مهم بود. ولی دید من به هنر از دید فقط فروش فراتر رفته است. دلم میخواهد حرفم مخاطب جهانی داشته باشد و میدانم که میتوانم این کار را انجام دهم. این برای من مهمتر از حضور در حراجیهاست. در اروپا باید فرهنگی برخورد کرد و حرفی برای گفتن داشت حالا اگر فروش هم در کنارش باشد که چه بهتر و اگر هم نبود من کارم را ادامه میدهم چون هدفم بزرگتر از شرکت در دو حراجی است. فکر میکنم اگر در هر کاری تمام انرژی خود را بگذاریم روزی تاثیر خود را میگذارد و قطعا نتیجه مالی هم بهدنبال دارد.
مخاطب آثار شما «محراب» را خوب میشناسد و از این مجموعه نیز آثاری را در «حراج تهران» و نمایشگاه «نگاهی دیگر» سه نسل زنان ایران در گالری پردیس ملت دیدیم. از محرابها بگویید؟
محرابها مجموعهای بود با عنوان «رویارویی». زمانی که من از کره به ایرلند رفتم نخستین چیزی که توجهم را جلب کرد، تعدد کلیسا بود. در شهر کوچکی چون «دابلین» تقریبا هر 10متر به 10متر یک کلیساست و من در هیچ جای دیگری از اروپا اینقدر کلیسا ندیدم. همه کلیساها قدیمی و مال دوره باروک هستند. من این کلیساها را به عنوان یک بنای زیبا و یک اثر هنری بسیار دوست دارم و موضوع تضاد فرم و محتوا که خیلی سال است در کارهای من دیده میشود به نوعی جرقهای بود برای مجموعه «رویارویی». وقتی در ایران بودم کتابی از آقای «امید تهرانی» مدیر گالری «اثر» هدیه گرفتم با عنوان «نقاشی پشتشیشه» که به گردآوری خانم سلحشور و آقای کازرونی بود. این کتاب تاثیر زیادی روی من گذاشت. عاشق نقاشی پشتشیشه هستم، مثلا زمانی که در کاخ گلستان نقاشیهای پشتشیشه قدیمی را میبینم از این ناراحت میشوم که چه حیف که این کارها ادامه پیدا نکردند پس از آن بسیار در مورد نقاشی پشتشیشه مطالعه کردم که اصلش چه بوده و چه تکنیکی داشته. در ضمن همیشه تصاویر زیادی از گذشته را جمعآوری میکنم و آرشیو مینیاتور کاملی دارم و همه اینها با هم سبب شد این بازی شروع شود و مجموعه «رویارویی» شکل بگیرد. در واقع در این مجموعه تصمیم گرفتم علاوه بر نقاشی، اینستالیشن و حجم را هم نمایش دهم. دوست داشتم فقط آثارم نقاشی نباشد و متریال خودم را پیدا و جایگزین کنم. مدیومهای جدیدی را با هم مخلوط کردم و نتیجهاش از نظر سادگی و روانی بسیار بهتر از رنگ و روغن شد تا آنجا که حتی موزه «چستر بیتی» ایرلند نیز از تکنیک و موضوع پنجرهها یا همان محرابها برای من ورکشاپی برگزار کرد تا این تکنیک را به آرتیستهای ایرلندی آموزش دهم. در مجموعه محرابها تشابهاتی که میان کلیساها و مساجد بود را مورد توجه قرار دادم. مثلا در کلیسا جاهایی هست که پول میاندازیم و شمع روشن میکنیم که درست شبیه این را ما در سقاخانه داریم. من به صورت سمبلیک اینها را کنار هم قرار دادم. پس زمینه این آثار را رنگین در نظر گرفتم و فضاهای رویی را خطی. همیشه دنبال شباهتهایی بودم که در تابلو با هم جور شوند. در ایرلند کتاب بسیار معروفی هست به نام «بوک آف کلز» که قدیمیترین کتاب تصویرسازی شده مذهبی است و شهرتش به خاطر این است که نقشهای این کتاب مثل زنجیر است که درهم پیچیده شده و خط تصاویر قطع نمیشود. در محرابها یک تابلوی سهلتی است که یک تکه از آن را بر اساس همین کتاب ساختم و یک لت دیگر واقعه عاشورا و در قسمت وسط این تابلو این دو صحنه را با هم تلفیق کردم. حتی در قسمت وسط، خط فارسی و لاتین را در کنار هم داشتم این تابلو بسیار خوب با هم ترکیب شد. در واقع مجموعه «رویارویی» به این صورت شکل گرفت و در گالری اثر به نمایش درآمد و همانطور که گفتید یک اثر از همین مجموعه در حراج تهران به فروش رسید و اثر دیگر نیز در نمایشگاه «نگاهی دیگر» گالری پردیس ملت به نمایش در آمد.
و محرابها تمام شد؟
بله، البته باز از نظر تکنیک قطعا به آن سمتوسو میروم چون آن تکنیک را خیلی دوست دارم. البته نه دیگر با آن موضوع، سوژه دایما در حال تغییر است. زمانی که مکان زندگیام تغییر کند به حتم فکر و ایدهام هم تحتتاثیر قرار خواهد گرفت.
از تغییر مکان زندگی گفتید. شما چند سال در کره زندگی کردید و اکنون مقیم دابلین ایرلند هستید.
من سه سال در کره زندگی کردم و اکنون سه سال و اندی است در دابلین به سر میبرم. تصمیم دارم برای آینده به لندن بروم و چند سالی هم در آنجا زندگی کنم. زمانی که به کره رفتم برای زندگی در آنجا انتخاب شدم و کار باعث زندگی در کره شد و در آنجا با همسرم که یک وکیل ایرلندی است ازدواج کردم و این دلیل مهاجرتم به ایرلند بود، در واقع تقدیر من را به ایرلند برد.
و «سایه بازی » پس از محرابها، حاصل زندگی در ایرلند است؟
نه، بعد از محرابها تعدادی لایتباکس کار کردم که جعبههای نورانی هستند که هنوز هیچ جا به نمایش در نیامدهاند. پروژهای است با عنوان (mortality) «میرایی» یا تمام شدن. اینها 14جعبه نور هستند. جعبههایی که یک ضلعشان باز است و پشت جعبه آینه و نئون کار گذاشته شده در جلوی جعبه سهلایه شیشه داریم که روی هر یک تصاویری قدیمی تصویر شده مثلا عکس پدربزرگ و مادربزرگ خودم را در دهه 20شمسی در یک طرف و تصویر پدربزرگ و مادربزرگ دوست لهستانیام را با لوکیشن مشابه در سمت دیگر جعبه قرار دادم و تمام راز و رمز این جعبهها در همین است که مخاطب درک نمیکند هر کدام از اینها کجا و چه زمانی هست. خب همانطور که گفتم این جعبهها شیشهای است و آوردنشان با آن ظرافت و حساسیت بسیار مشکل است. و بعد از آن مجموعه «سایه بازی» که این روزها در گالری اثر به نمایش درآمدهاند هستند.
خوب، ایده «سایه بازی» از کجا نشأت گرفت؟
تصاویر زیادی را جمعآوری میکنم و همانطور که گفتم تصاویر زیادی هم از مینیاتورهای ایرانی دارم. یکی از چیزهایی که خیلی دوست دارم نقاشیهای رنسانسی است. اتفاقا نه نقاشیهای معروف رنسانسی بلکه آنهایی که خیلی هم مشهور نیستند. یک دوست ایتالیایی دارم که تعداد زیادی از تصاویر نقاشیهای رنسانسی را برای من فرستاد که بسیار روی من تاثیر گذاشت. یکی از نقاشانی که آثارش در این تصاویر زیاد بود «آندره آمانتنیا» بود که من از کارهای این نقاش در آثارم زیاد استفاده کردم. پس از دیدن این عکس در اینترنت جستوجو کردم و عکسهای بیشتری را با کیفیتهای بسیار بد یافتم و البته تنها دیدن آنها برایم کافی بود. از دیگر انگیزههایم شاهنامههای منحصر به فرد و بینظیر موزه «چستر بیتی» بود. همه اینها این ذهنیت را برای من داشت که ما امروز به چه مینازیم در گذشته تاریخی داشتیم ولی این مهم است که امروز چه میکنیم، این برای من حس طنزی بهوجود آورد. این جبر جغرافیایی است که اتفاقی در آن طرف دنیا میافتد و حادثهای در اینجا. اینها همه در ذهنم بود و شروع کردم به نقاشی. میخواستم از نقاشی لذت ببرم حالا اگر حرفی هم به مخاطب منتقل میشد خوب چه بهتر در غیر اینصورت من لذتم را میبردم و از نظر فرمی کاری را خلق میکردم. از بعضی از نقاشیهای رنسانسی دیتیلهایی را انتخاب کردم و چون کیفیت بسیار بد بود 80درصد برداشت خود من از اثر است البته سعی کردم به اصل کار وفادار بمانم. اول پس زمینههای رنسانسی را کار کردم و بعد روی کاغذهای پوستی اتودهایی از مینیاتورهای ایرانی زدم و اصلا هم برایم مهم نبود از چه دورهای هستند؛ صفویه، قاجار و هخامنشی. سپس عین پازل اینها را به صورت خطی جایگزین شخصیتهای هیکلی مسیحی در اصل اثر میکردم. برای همه مهم است بدانند که آیا این تابلوها داستان دارند؟ اصل کار از داستانی انجیلی میآید ولی برای من داستان و فلسفه خاصی ندارند در واقع من با فرمها بازی کردم و این به مخاطب امکان جستوجو میدهد.
نقاشی پشتشیشه تاثیر زیادی روی شما داشته زیرا هنوز اثرات آن در «سایه بازی» هم معلوم است. شخصیتهای «سایه بازی» مانند نقاشی پشت شیشه از خط هستند و اندامشان از پسزمینه پر است.
این بدنهایی که در این مجموعه به این صورت میبینیم و فیگورهایی که در بطنشان، پس زمینه معلوم است از سال 2004 وارد کارهایم شدند. من همیشه دوست دارم کارهایم دو لایه باشند و همیشه این در ذهنم بود که انیمیشن یاد بگیرم و یک نقاشی داشته باشم که اسلاید روی آن بیفتد و موجوداتی روی کار من حرکت کنند. خب حالا من نه انیمیشن بلدم و نه امکاناتش را دارم. دوست داشتم دو بعدی کار کنم و حس دو لایهای و شکستن زمان و مکان دایم با من بود. در «سایه بازی» فیگورها به شکل سایه حضور دارند مثل سایههایی که از زمان و مکان دیگری اشتباهی یا درست روی کار من افتادهاند.
یکی از مشخصههای اصلی مجموعه «سایه بازی» پرسناژهایی است که تنها با خطوط نوری خلق شدهاند گویی این شخصیتها رازی میان شما و مخاطب آثارتان هستند؟
بله دقیقا درست است. این آدمها هم هستند و هم نیستند. هم دلم میخواهد باشند و هم آنقدر نتوانستم، حسشان کنم که بودنشان اثبات شود. شاید قابل نبودند که حجمی شوند و در کار جا بیفتند. به نظرم تنها سایه کافی بود. ممکن است، حضورشان به این صورت به نوعی تحتتاثیر زندگی در غرب و رفتار غربیها با ایرانیها هم باشد. البته این سایهها در مسجد و کلیساها هم بودند. مجموعه این افکار و این حسها باعث شد این فیگورها اینگونه بروز کنند.
حالا میان این پرسناژهای خطی، فیگورهایی را میبینیم که چهره شان با هالهای از نور پوشانده شده. آیا اینها آدمهای خاصتری هستند.
بله اینها خاصتر از بقیه هستند. همانطور که نقاشیهای مذهبی تصاویری را در کلیساها و مساجد میبینیم که تنها با هالهای از نور نمایش داده شدهاند. این آدمها هم دقیقا همانطور هستند. آنها با هالهای از نور از دیگران متمایز شدهاند.
«سایه بازی» تمام شد.
این مجموعه تمام شد. من در اواخر فروردین به بارسلون میروم و در آنجا 30روز وقت دارم که روی اثری کار کنم و بعد آن را نمایش دهم. ایده این اثر هم از ماهها پیش در ذهنم است. در این نمایشگاه پنج آرتیست از تمام دنیا انتخاب شدهاند که در زمانی که به آنها داده شده کار کنند و بعد اثر را به نمایش بگذارند. در برلین هم شش ماه به من آتلیه میدهند تا کار کنم و سپس نمایشگاه داشته باشم این شش ماه از خرداد تا دی ماه سال بعد است. خیلی دوست دارم قبل از اینکه به لندن بروم کار خوب و درست و حسابی در دابلین انجام دهم و با پشتوانه خوبی به لندن بروم. من تقریبا سالی دو بار برای کار به ایران میآیم و هیچ وقت دلم نمیخواهد ارتباطم را با ایران قطع کنم.
اثری از شما در حراج تهران به فروش رسیده و در گذشته نیز کاری در حراج کریستیز فروختید. تاثیر این حراجها را بر بازار هنر ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
به عقیده من اتفاقهایی که در دوبی میافتد روی بازار هنر ایران بسیار تاثیرگذار است. اگر من در ایران زندگی میکردم صددرصد این حراجها را پیگیری میکردم و خیلی هم برایم مهم بود. ولی دید من به هنر از دید فقط فروش فراتر رفته است. دلم میخواهد حرفم مخاطب جهانی داشته باشد و میدانم که میتوانم این کار را انجام دهم. این برای من مهمتر از حضور در حراجیهاست. در اروپا باید فرهنگی برخورد کرد و حرفی برای گفتن داشت حالا اگر فروش هم در کنارش باشد که چه بهتر و اگر هم نبود من کارم را ادامه میدهم چون هدفم بزرگتر از شرکت در دو حراجی است. فکر میکنم اگر در هر کاری تمام انرژی خود را بگذاریم روزی تاثیر خود را میگذارد و قطعا نتیجه مالی هم بهدنبال دارد.

شرایط اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، محیط زندگی و مهاجرت از جمله عواملی هستند که تاثیر بهسزایی بر آثار یک هنرمند دارند. هنرمند عوامل مختلف را از محیط پیرامون میگیرید و با زبان و گویش خودش روی بومها به نمایش در میآورد. «رکسانا منوچهری» هنرمندی است که این روزها 10اثر از مجموعه «سایه بازی» او در گالری اثر به نمایش درآمده است. منوچهری سه سال در کره جنوبی زندگی کرده و سه و اندی سال است که مقیم دابلین ایرلند جنوبی است، همانطور که خودش میگوید و تحقیقات و تجربیات نشان داده، محیط روی آثارش تاثیرات غیرقابلانکاری گذاشته، او با دیدن کلیساهای دابلین و با تماشای نقاشیهای دوره رنسانس آثاری را خلق کرده و فیگورهایی سایه مانند از مینیاتور ایرانی را با فضای سرد و خشن دوره رنسانس ترکیب کرده است. پرسناژهای خطی تابلوهایش را از ایران برگزیده و محیط رنگین پس زمینه را از دوره رنسانس غرب الهام گرفته است. این دو بسیار خوب روی هم نشستهاند و منوچهری خوب از پس این تلفیق برآمده است. در بعد از ظهر (برخلاف روال معمول) گرم زمستانی با او در گالری اثر رو به باغ خانه هنرمندان درباره«سایه بازی»، مهاجرت و تاثیرش بر نقاشیها و
برنامههایی که برای آینده دارد به گفتوگو نشستیم.
مخاطب آثار شما «محراب» را خوب میشناسد و از این مجموعه نیز آثاری را در «حراج تهران» و نمایشگاه «نگاهی دیگر» سه نسل زنان ایران در گالری پردیس ملت دیدیم. از محرابها بگویید؟
محرابها مجموعهای بود با عنوان «رویارویی». زمانی که من از کره به ایرلند رفتم نخستین چیزی که توجهم را جلب کرد، تعدد کلیسا بود. در شهر کوچکی چون «دابلین» تقریبا هر 10متر به 10متر یک کلیساست و من در هیچ جای دیگری از اروپا اینقدر کلیسا ندیدم. همه کلیساها قدیمی و مال دوره باروک هستند. من این کلیساها را به عنوان یک بنای زیبا و یک اثر هنری بسیار دوست دارم و موضوع تضاد فرم و محتوا که خیلی سال است در کارهای من دیده میشود به نوعی جرقهای بود برای مجموعه «رویارویی». وقتی در ایران بودم کتابی از آقای «امید تهرانی» مدیر گالری «اثر» هدیه گرفتم با عنوان «نقاشی پشتشیشه» که به گردآوری خانم سلحشور و آقای کازرونی بود. این کتاب تاثیر زیادی روی من گذاشت. عاشق نقاشی پشتشیشه هستم، مثلا زمانی که در کاخ گلستان نقاشیهای پشتشیشه قدیمی را میبینم از این ناراحت میشوم که چه حیف که این کارها ادامه پیدا نکردند پس از آن بسیار در مورد نقاشی پشتشیشه مطالعه کردم که اصلش چه بوده و چه تکنیکی داشته. در ضمن همیشه تصاویر زیادی از گذشته را جمعآوری میکنم و آرشیو مینیاتور کاملی دارم و همه اینها با هم سبب شد این بازی شروع شود و مجموعه «رویارویی» شکل بگیرد. در واقع در این مجموعه تصمیم گرفتم علاوه بر نقاشی، اینستالیشن و حجم را هم نمایش دهم. دوست داشتم فقط آثارم نقاشی نباشد و متریال خودم را پیدا و جایگزین کنم. مدیومهای جدیدی را با هم مخلوط کردم و نتیجهاش از نظر سادگی و روانی بسیار بهتر از رنگ و روغن شد تا آنجا که حتی موزه «چستر بیتی» ایرلند نیز از تکنیک و موضوع پنجرهها یا همان محرابها برای من ورکشاپی برگزار کرد تا این تکنیک را به آرتیستهای ایرلندی آموزش دهم. در مجموعه محرابها تشابهاتی که میان کلیساها و مساجد بود را مورد توجه قرار دادم. مثلا در کلیسا جاهایی هست که پول میاندازیم و شمع روشن میکنیم که درست شبیه این را ما در سقاخانه داریم. من به صورت سمبلیک اینها را کنار هم قرار دادم. پس زمینه این آثار را رنگین در نظر گرفتم و فضاهای رویی را خطی. همیشه دنبال شباهتهایی بودم که در تابلو با هم جور شوند. در ایرلند کتاب بسیار معروفی هست به نام «بوک آف کلز» که قدیمیترین کتاب تصویرسازی شده مذهبی است و شهرتش به خاطر این است که نقشهای این کتاب مثل زنجیر است که درهم پیچیده شده و خط تصاویر قطع نمیشود. در محرابها یک تابلوی سهلتی است که یک تکه از آن را بر اساس همین کتاب ساختم و یک لت دیگر واقعه عاشورا و در قسمت وسط این تابلو این دو صحنه را با هم تلفیق کردم. حتی در قسمت وسط، خط فارسی و لاتین را در کنار هم داشتم این تابلو بسیار خوب با هم ترکیب شد. در واقع مجموعه «رویارویی» به این صورت شکل گرفت و در گالری اثر به نمایش درآمد و همانطور که گفتید یک اثر از همین مجموعه در حراج تهران به فروش رسید و اثر دیگر نیز در نمایشگاه «نگاهی دیگر» گالری پردیس ملت به نمایش در آمد.
و محرابها تمام شد؟
بله، البته باز از نظر تکنیک قطعا به آن سمتوسو میروم چون آن تکنیک را خیلی دوست دارم. البته نه دیگر با آن موضوع، سوژه دایما در حال تغییر است. زمانی که مکان زندگیام تغییر کند به حتم فکر و ایدهام هم تحتتاثیر قرار خواهد گرفت.
از تغییر مکان زندگی گفتید. شما چند سال در کره زندگی کردید و اکنون مقیم دابلین ایرلند هستید.
من سه سال در کره زندگی کردم و اکنون سه سال و اندی است در دابلین به سر میبرم. تصمیم دارم برای آینده به لندن بروم و چند سالی هم در آنجا زندگی کنم. زمانی که به کره رفتم برای زندگی در آنجا انتخاب شدم و کار باعث زندگی در کره شد و در آنجا با همسرم که یک وکیل ایرلندی است ازدواج کردم و این دلیل مهاجرتم به ایرلند بود، در واقع تقدیر من را به ایرلند برد.
و «سایه بازی » پس از محرابها، حاصل زندگی در ایرلند است؟
نه، بعد از محرابها تعدادی لایتباکس کار کردم که جعبههای نورانی هستند که هنوز هیچ جا به نمایش در نیامدهاند. پروژهای است با عنوان (mortality) «میرایی» یا تمام شدن. اینها 14جعبه نور هستند. جعبههایی که یک ضلعشان باز است و پشت جعبه آینه و نئون کار گذاشته شده در جلوی جعبه سهلایه شیشه داریم که روی هر یک تصاویری قدیمی تصویر شده مثلا عکس پدربزرگ و مادربزرگ خودم را در دهه 20شمسی در یک طرف و تصویر پدربزرگ و مادربزرگ دوست لهستانیام را با لوکیشن مشابه در سمت دیگر جعبه قرار دادم و تمام راز و رمز این جعبهها در همین است که مخاطب درک نمیکند هر کدام از اینها کجا و چه زمانی هست. خب همانطور که گفتم این جعبهها شیشهای است و آوردنشان با آن ظرافت و حساسیت بسیار مشکل است. و بعد از آن مجموعه «سایه بازی» که این روزها در گالری اثر به نمایش درآمدهاند هستند.
خوب، ایده «سایه بازی» از کجا نشأت گرفت؟
تصاویر زیادی را جمعآوری میکنم و همانطور که گفتم تصاویر زیادی هم از مینیاتورهای ایرانی دارم. یکی از چیزهایی که خیلی دوست دارم نقاشیهای رنسانسی است. اتفاقا نه نقاشیهای معروف رنسانسی بلکه آنهایی که خیلی هم مشهور نیستند. یک دوست ایتالیایی دارم که تعداد زیادی از تصاویر نقاشیهای رنسانسی را برای من فرستاد که بسیار روی من تاثیر گذاشت. یکی از نقاشانی که آثارش در این تصاویر زیاد بود «آندره آمانتنیا» بود که من از کارهای این نقاش در آثارم زیاد استفاده کردم. پس از دیدن این عکس در اینترنت جستوجو کردم و عکسهای بیشتری را با کیفیتهای بسیار بد یافتم و البته تنها دیدن آنها برایم کافی بود. از دیگر انگیزههایم شاهنامههای منحصر به فرد و بینظیر موزه «چستر بیتی» بود. همه اینها این ذهنیت را برای من داشت که ما امروز به چه مینازیم در گذشته تاریخی داشتیم ولی این مهم است که امروز چه میکنیم، این برای من حس طنزی بهوجود آورد. این جبر جغرافیایی است که اتفاقی در آن طرف دنیا میافتد و حادثهای در اینجا. اینها همه در ذهنم بود و شروع کردم به نقاشی. میخواستم از نقاشی لذت ببرم حالا اگر حرفی هم به مخاطب منتقل میشد خوب چه بهتر در غیر اینصورت من لذتم را میبردم و از نظر فرمی کاری را خلق میکردم. از بعضی از نقاشیهای رنسانسی دیتیلهایی را انتخاب کردم و چون کیفیت بسیار بد بود 80درصد برداشت خود من از اثر است البته سعی کردم به اصل کار وفادار بمانم. اول پس زمینههای رنسانسی را کار کردم و بعد روی کاغذهای پوستی اتودهایی از مینیاتورهای ایرانی زدم و اصلا هم برایم مهم نبود از چه دورهای هستند؛ صفویه، قاجار و هخامنشی. سپس عین پازل اینها را به صورت خطی جایگزین شخصیتهای هیکلی مسیحی در اصل اثر میکردم. برای همه مهم است بدانند که آیا این تابلوها داستان دارند؟ اصل کار از داستانی انجیلی میآید ولی برای من داستان و فلسفه خاصی ندارند در واقع من با فرمها بازی کردم و این به مخاطب امکان جستوجو میدهد.
نقاشی پشتشیشه تاثیر زیادی روی شما داشته زیرا هنوز اثرات آن در «سایه بازی» هم معلوم است. شخصیتهای «سایه بازی» مانند نقاشی پشت شیشه از خط هستند و اندامشان از پسزمینه پر است.
این بدنهایی که در این مجموعه به این صورت میبینیم و فیگورهایی که در بطنشان، پس زمینه معلوم است از سال 2004 وارد کارهایم شدند. من همیشه دوست دارم کارهایم دو لایه باشند و همیشه این در ذهنم بود که انیمیشن یاد بگیرم و یک نقاشی داشته باشم که اسلاید روی آن بیفتد و موجوداتی روی کار من حرکت کنند. خب حالا من نه انیمیشن بلدم و نه امکاناتش را دارم. دوست داشتم دو بعدی کار کنم و حس دو لایهای و شکستن زمان و مکان دایم با من بود. در «سایه بازی» فیگورها به شکل سایه حضور دارند مثل سایههایی که از زمان و مکان دیگری اشتباهی یا درست روی کار من افتادهاند.
یکی از مشخصههای اصلی مجموعه «سایه بازی» پرسناژهایی است که تنها با خطوط نوری خلق شدهاند گویی این شخصیتها رازی میان شما و مخاطب آثارتان هستند؟
بله دقیقا درست است. این آدمها هم هستند و هم نیستند. هم دلم میخواهد باشند و هم آنقدر نتوانستم، حسشان کنم که بودنشان اثبات شود. شاید قابل نبودند که حجمی شوند و در کار جا بیفتند. به نظرم تنها سایه کافی بود. ممکن است، حضورشان به این صورت به نوعی تحتتاثیر زندگی در غرب و رفتار غربیها با ایرانیها هم باشد. البته این سایهها در مسجد و کلیساها هم بودند. مجموعه این افکار و این حسها باعث شد این فیگورها اینگونه بروز کنند.
حالا میان این پرسناژهای خطی، فیگورهایی را میبینیم که چهره شان با هالهای از نور پوشانده شده. آیا اینها آدمهای خاصتری هستند.
بله اینها خاصتر از بقیه هستند. همانطور که نقاشیهای مذهبی تصاویری را در کلیساها و مساجد میبینیم که تنها با هالهای از نور نمایش داده شدهاند. این آدمها هم دقیقا همانطور هستند. آنها با هالهای از نور از دیگران متمایز شدهاند.
«سایه بازی» تمام شد.
این مجموعه تمام شد. من در اواخر فروردین به بارسلون میروم و در آنجا 30روز وقت دارم که روی اثری کار کنم و بعد آن را نمایش دهم. ایده این اثر هم از ماهها پیش در ذهنم است. در این نمایشگاه پنج آرتیست از تمام دنیا انتخاب شدهاند که در زمانی که به آنها داده شده کار کنند و بعد اثر را به نمایش بگذارند. در برلین هم شش ماه به من آتلیه میدهند تا کار کنم و سپس نمایشگاه داشته باشم این شش ماه از خرداد تا دی ماه سال بعد است. خیلی دوست دارم قبل از اینکه به لندن بروم کار خوب و درست و حسابی در دابلین انجام دهم و با پشتوانه خوبی به لندن بروم. من تقریبا سالی دو بار برای کار به ایران میآیم و هیچ وقت دلم نمیخواهد ارتباطم را با ایران قطع کنم.
اثری از شما در حراج تهران به فروش رسیده و در گذشته نیز کاری در حراج کریستیز فروختید. تاثیر این حراجها را بر بازار هنر ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
به عقیده من اتفاقهایی که در دوبی میافتد روی بازار هنر ایران بسیار تاثیرگذار است. اگر من در ایران زندگی میکردم صددرصد این حراجها را پیگیری میکردم و خیلی هم برایم مهم بود. ولی دید من به هنر از دید فقط فروش فراتر رفته است. دلم میخواهد حرفم مخاطب جهانی داشته باشد و میدانم که میتوانم این کار را انجام دهم. این برای من مهمتر از حضور در حراجیهاست. در اروپا باید فرهنگی برخورد کرد و حرفی برای گفتن داشت حالا اگر فروش هم در کنارش باشد که چه بهتر و اگر هم نبود من کارم را ادامه میدهم چون هدفم بزرگتر از شرکت در دو حراجی است. فکر میکنم اگر در هر کاری تمام انرژی خود را بگذاریم روزی تاثیر خود را میگذارد و قطعا نتیجه مالی هم بهدنبال دارد.
مخاطب آثار شما «محراب» را خوب میشناسد و از این مجموعه نیز آثاری را در «حراج تهران» و نمایشگاه «نگاهی دیگر» سه نسل زنان ایران در گالری پردیس ملت دیدیم. از محرابها بگویید؟
محرابها مجموعهای بود با عنوان «رویارویی». زمانی که من از کره به ایرلند رفتم نخستین چیزی که توجهم را جلب کرد، تعدد کلیسا بود. در شهر کوچکی چون «دابلین» تقریبا هر 10متر به 10متر یک کلیساست و من در هیچ جای دیگری از اروپا اینقدر کلیسا ندیدم. همه کلیساها قدیمی و مال دوره باروک هستند. من این کلیساها را به عنوان یک بنای زیبا و یک اثر هنری بسیار دوست دارم و موضوع تضاد فرم و محتوا که خیلی سال است در کارهای من دیده میشود به نوعی جرقهای بود برای مجموعه «رویارویی». وقتی در ایران بودم کتابی از آقای «امید تهرانی» مدیر گالری «اثر» هدیه گرفتم با عنوان «نقاشی پشتشیشه» که به گردآوری خانم سلحشور و آقای کازرونی بود. این کتاب تاثیر زیادی روی من گذاشت. عاشق نقاشی پشتشیشه هستم، مثلا زمانی که در کاخ گلستان نقاشیهای پشتشیشه قدیمی را میبینم از این ناراحت میشوم که چه حیف که این کارها ادامه پیدا نکردند پس از آن بسیار در مورد نقاشی پشتشیشه مطالعه کردم که اصلش چه بوده و چه تکنیکی داشته. در ضمن همیشه تصاویر زیادی از گذشته را جمعآوری میکنم و آرشیو مینیاتور کاملی دارم و همه اینها با هم سبب شد این بازی شروع شود و مجموعه «رویارویی» شکل بگیرد. در واقع در این مجموعه تصمیم گرفتم علاوه بر نقاشی، اینستالیشن و حجم را هم نمایش دهم. دوست داشتم فقط آثارم نقاشی نباشد و متریال خودم را پیدا و جایگزین کنم. مدیومهای جدیدی را با هم مخلوط کردم و نتیجهاش از نظر سادگی و روانی بسیار بهتر از رنگ و روغن شد تا آنجا که حتی موزه «چستر بیتی» ایرلند نیز از تکنیک و موضوع پنجرهها یا همان محرابها برای من ورکشاپی برگزار کرد تا این تکنیک را به آرتیستهای ایرلندی آموزش دهم. در مجموعه محرابها تشابهاتی که میان کلیساها و مساجد بود را مورد توجه قرار دادم. مثلا در کلیسا جاهایی هست که پول میاندازیم و شمع روشن میکنیم که درست شبیه این را ما در سقاخانه داریم. من به صورت سمبلیک اینها را کنار هم قرار دادم. پس زمینه این آثار را رنگین در نظر گرفتم و فضاهای رویی را خطی. همیشه دنبال شباهتهایی بودم که در تابلو با هم جور شوند. در ایرلند کتاب بسیار معروفی هست به نام «بوک آف کلز» که قدیمیترین کتاب تصویرسازی شده مذهبی است و شهرتش به خاطر این است که نقشهای این کتاب مثل زنجیر است که درهم پیچیده شده و خط تصاویر قطع نمیشود. در محرابها یک تابلوی سهلتی است که یک تکه از آن را بر اساس همین کتاب ساختم و یک لت دیگر واقعه عاشورا و در قسمت وسط این تابلو این دو صحنه را با هم تلفیق کردم. حتی در قسمت وسط، خط فارسی و لاتین را در کنار هم داشتم این تابلو بسیار خوب با هم ترکیب شد. در واقع مجموعه «رویارویی» به این صورت شکل گرفت و در گالری اثر به نمایش درآمد و همانطور که گفتید یک اثر از همین مجموعه در حراج تهران به فروش رسید و اثر دیگر نیز در نمایشگاه «نگاهی دیگر» گالری پردیس ملت به نمایش در آمد.
و محرابها تمام شد؟
بله، البته باز از نظر تکنیک قطعا به آن سمتوسو میروم چون آن تکنیک را خیلی دوست دارم. البته نه دیگر با آن موضوع، سوژه دایما در حال تغییر است. زمانی که مکان زندگیام تغییر کند به حتم فکر و ایدهام هم تحتتاثیر قرار خواهد گرفت.
از تغییر مکان زندگی گفتید. شما چند سال در کره زندگی کردید و اکنون مقیم دابلین ایرلند هستید.
من سه سال در کره زندگی کردم و اکنون سه سال و اندی است در دابلین به سر میبرم. تصمیم دارم برای آینده به لندن بروم و چند سالی هم در آنجا زندگی کنم. زمانی که به کره رفتم برای زندگی در آنجا انتخاب شدم و کار باعث زندگی در کره شد و در آنجا با همسرم که یک وکیل ایرلندی است ازدواج کردم و این دلیل مهاجرتم به ایرلند بود، در واقع تقدیر من را به ایرلند برد.
و «سایه بازی » پس از محرابها، حاصل زندگی در ایرلند است؟
نه، بعد از محرابها تعدادی لایتباکس کار کردم که جعبههای نورانی هستند که هنوز هیچ جا به نمایش در نیامدهاند. پروژهای است با عنوان (mortality) «میرایی» یا تمام شدن. اینها 14جعبه نور هستند. جعبههایی که یک ضلعشان باز است و پشت جعبه آینه و نئون کار گذاشته شده در جلوی جعبه سهلایه شیشه داریم که روی هر یک تصاویری قدیمی تصویر شده مثلا عکس پدربزرگ و مادربزرگ خودم را در دهه 20شمسی در یک طرف و تصویر پدربزرگ و مادربزرگ دوست لهستانیام را با لوکیشن مشابه در سمت دیگر جعبه قرار دادم و تمام راز و رمز این جعبهها در همین است که مخاطب درک نمیکند هر کدام از اینها کجا و چه زمانی هست. خب همانطور که گفتم این جعبهها شیشهای است و آوردنشان با آن ظرافت و حساسیت بسیار مشکل است. و بعد از آن مجموعه «سایه بازی» که این روزها در گالری اثر به نمایش درآمدهاند هستند.
خوب، ایده «سایه بازی» از کجا نشأت گرفت؟
تصاویر زیادی را جمعآوری میکنم و همانطور که گفتم تصاویر زیادی هم از مینیاتورهای ایرانی دارم. یکی از چیزهایی که خیلی دوست دارم نقاشیهای رنسانسی است. اتفاقا نه نقاشیهای معروف رنسانسی بلکه آنهایی که خیلی هم مشهور نیستند. یک دوست ایتالیایی دارم که تعداد زیادی از تصاویر نقاشیهای رنسانسی را برای من فرستاد که بسیار روی من تاثیر گذاشت. یکی از نقاشانی که آثارش در این تصاویر زیاد بود «آندره آمانتنیا» بود که من از کارهای این نقاش در آثارم زیاد استفاده کردم. پس از دیدن این عکس در اینترنت جستوجو کردم و عکسهای بیشتری را با کیفیتهای بسیار بد یافتم و البته تنها دیدن آنها برایم کافی بود. از دیگر انگیزههایم شاهنامههای منحصر به فرد و بینظیر موزه «چستر بیتی» بود. همه اینها این ذهنیت را برای من داشت که ما امروز به چه مینازیم در گذشته تاریخی داشتیم ولی این مهم است که امروز چه میکنیم، این برای من حس طنزی بهوجود آورد. این جبر جغرافیایی است که اتفاقی در آن طرف دنیا میافتد و حادثهای در اینجا. اینها همه در ذهنم بود و شروع کردم به نقاشی. میخواستم از نقاشی لذت ببرم حالا اگر حرفی هم به مخاطب منتقل میشد خوب چه بهتر در غیر اینصورت من لذتم را میبردم و از نظر فرمی کاری را خلق میکردم. از بعضی از نقاشیهای رنسانسی دیتیلهایی را انتخاب کردم و چون کیفیت بسیار بد بود 80درصد برداشت خود من از اثر است البته سعی کردم به اصل کار وفادار بمانم. اول پس زمینههای رنسانسی را کار کردم و بعد روی کاغذهای پوستی اتودهایی از مینیاتورهای ایرانی زدم و اصلا هم برایم مهم نبود از چه دورهای هستند؛ صفویه، قاجار و هخامنشی. سپس عین پازل اینها را به صورت خطی جایگزین شخصیتهای هیکلی مسیحی در اصل اثر میکردم. برای همه مهم است بدانند که آیا این تابلوها داستان دارند؟ اصل کار از داستانی انجیلی میآید ولی برای من داستان و فلسفه خاصی ندارند در واقع من با فرمها بازی کردم و این به مخاطب امکان جستوجو میدهد.
نقاشی پشتشیشه تاثیر زیادی روی شما داشته زیرا هنوز اثرات آن در «سایه بازی» هم معلوم است. شخصیتهای «سایه بازی» مانند نقاشی پشت شیشه از خط هستند و اندامشان از پسزمینه پر است.
این بدنهایی که در این مجموعه به این صورت میبینیم و فیگورهایی که در بطنشان، پس زمینه معلوم است از سال 2004 وارد کارهایم شدند. من همیشه دوست دارم کارهایم دو لایه باشند و همیشه این در ذهنم بود که انیمیشن یاد بگیرم و یک نقاشی داشته باشم که اسلاید روی آن بیفتد و موجوداتی روی کار من حرکت کنند. خب حالا من نه انیمیشن بلدم و نه امکاناتش را دارم. دوست داشتم دو بعدی کار کنم و حس دو لایهای و شکستن زمان و مکان دایم با من بود. در «سایه بازی» فیگورها به شکل سایه حضور دارند مثل سایههایی که از زمان و مکان دیگری اشتباهی یا درست روی کار من افتادهاند.
یکی از مشخصههای اصلی مجموعه «سایه بازی» پرسناژهایی است که تنها با خطوط نوری خلق شدهاند گویی این شخصیتها رازی میان شما و مخاطب آثارتان هستند؟
بله دقیقا درست است. این آدمها هم هستند و هم نیستند. هم دلم میخواهد باشند و هم آنقدر نتوانستم، حسشان کنم که بودنشان اثبات شود. شاید قابل نبودند که حجمی شوند و در کار جا بیفتند. به نظرم تنها سایه کافی بود. ممکن است، حضورشان به این صورت به نوعی تحتتاثیر زندگی در غرب و رفتار غربیها با ایرانیها هم باشد. البته این سایهها در مسجد و کلیساها هم بودند. مجموعه این افکار و این حسها باعث شد این فیگورها اینگونه بروز کنند.
حالا میان این پرسناژهای خطی، فیگورهایی را میبینیم که چهره شان با هالهای از نور پوشانده شده. آیا اینها آدمهای خاصتری هستند.
بله اینها خاصتر از بقیه هستند. همانطور که نقاشیهای مذهبی تصاویری را در کلیساها و مساجد میبینیم که تنها با هالهای از نور نمایش داده شدهاند. این آدمها هم دقیقا همانطور هستند. آنها با هالهای از نور از دیگران متمایز شدهاند.
«سایه بازی» تمام شد.
این مجموعه تمام شد. من در اواخر فروردین به بارسلون میروم و در آنجا 30روز وقت دارم که روی اثری کار کنم و بعد آن را نمایش دهم. ایده این اثر هم از ماهها پیش در ذهنم است. در این نمایشگاه پنج آرتیست از تمام دنیا انتخاب شدهاند که در زمانی که به آنها داده شده کار کنند و بعد اثر را به نمایش بگذارند. در برلین هم شش ماه به من آتلیه میدهند تا کار کنم و سپس نمایشگاه داشته باشم این شش ماه از خرداد تا دی ماه سال بعد است. خیلی دوست دارم قبل از اینکه به لندن بروم کار خوب و درست و حسابی در دابلین انجام دهم و با پشتوانه خوبی به لندن بروم. من تقریبا سالی دو بار برای کار به ایران میآیم و هیچ وقت دلم نمیخواهد ارتباطم را با ایران قطع کنم.
اثری از شما در حراج تهران به فروش رسیده و در گذشته نیز کاری در حراج کریستیز فروختید. تاثیر این حراجها را بر بازار هنر ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
به عقیده من اتفاقهایی که در دوبی میافتد روی بازار هنر ایران بسیار تاثیرگذار است. اگر من در ایران زندگی میکردم صددرصد این حراجها را پیگیری میکردم و خیلی هم برایم مهم بود. ولی دید من به هنر از دید فقط فروش فراتر رفته است. دلم میخواهد حرفم مخاطب جهانی داشته باشد و میدانم که میتوانم این کار را انجام دهم. این برای من مهمتر از حضور در حراجیهاست. در اروپا باید فرهنگی برخورد کرد و حرفی برای گفتن داشت حالا اگر فروش هم در کنارش باشد که چه بهتر و اگر هم نبود من کارم را ادامه میدهم چون هدفم بزرگتر از شرکت در دو حراجی است. فکر میکنم اگر در هر کاری تمام انرژی خود را بگذاریم روزی تاثیر خود را میگذارد و قطعا نتیجه مالی هم بهدنبال دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.