|

چترها برای چه باز می‌شوند؟

مطمئنا نمی‌توان معترضان زیادی را یافت که پس از آنکه هدف گاز اشک‌آور قرار گرفتند، بایستند تا آشغال‌های خود را از خیابان‌ها جمع‌آوری کنند. این امر نشانگر حس مسوولیت‌پذیری شهروندی در هنگ‌کنگ است که سبب می‌شود حتی نیروهای پیشرو و رادیکال آن نیز چنین مبادی آداب عمل کنند؛ مشخصه‌ای شهروندی که خواست مردم هنگ‌کنگ را برای انتخاب آزادانه رهبر خود کاملا توجیه می‌کند. اما این نزاکت معترضان احتمالا مدت زیادی دوام نخواهد آورد. لئونگ چون‌یینگ، رهبر هنگ‌کنگ، در تلاش بوده تا اعتراضات را غیرقانونی و معترضان را آشوبگر جلوه دهد. به باور وی، مطالبات معترضان هنگ‌کنگی و در راس آن خواست انتخاب نامزدهای پست رییس اجرایی از سوی شهروندان، در چارچوب قانون پایه، یا همان قانون‌اساسی مختصر هنگ‌کنگ نمی‌گنجد. بگذارید لئونگ به هر قانونی که می‌خواهد استناد کند، اما حقیقت آن است که واکنش پلیس تا دندان‌مسلح هنگ‌کنگ به معترضان در روزهای گذشته، اگرچه تا حدودی کنترل‌شده، اما به طرز نامتناسبی خشونت‌آمیز بوده است. امروزه از خیزش هنگ‌کنگی‌ها به «انقلاب چتر» یاد می‌شود؛ چرا که آشوبگران فرضی هنگ‌کنگی، در کنار ماسک‌ها و عینک‌های خود، به هیچ سلاحی کشنده‌تر از چترهای آفتابی برای حفاظت در برابر پرتاب گازهای اشک‌آور مجهز نیستند. این در حالی است که سازوبرگ نمایشی نیروهای ویژه و پلیس ضدشورش در روزهای گذشته حکایت از آن دارد که مقامات در صورت نیاز، از تجهیزات بسیار بیشتری برای مهار جمعیت معترضان برخوردارند.
درست همانند اعتراضات سال1989 در میدان تیان‌آن‌من پکن، در هنگ‌کنگ نیز این دانشجویان هستند که از همه رادیکال‌تر و آرمان‌گراتر نشان داده‌اند. آنان بودند که زودتر از موعد دست به کار شده و رهبران میانسال جنبش دموکراسی‌خواه اشغال سنترال که جداگانه سازماندهی شده بود را ناگزیر ساختند تا به دانشجویان بپیوندند. در نتیجه همین اقدام پیش‌دستانه آنان، مرکز تجاری و سیاسی هنگ‌کنگ با احتمال جدی توقف فعالیت‌ها در طی هفته آتی، از جمله اول‌اکتبر یا همان روز ملی چین، روبه‌روست.
اکنون سوال اساسی آنجاست که این موش و گربه‌بازی نسبتا بی‌ضرر بین پلیس ضدشورش و تظاهرکنندگان تا چه زمانی می‌تواند ادامه یابد. پلیس در ساعات اولیه روز دوشنبه نیز هنوز پیش از پرتاب گاز اشک‌آور به معترضان هشدار داده و به آنان فرصت می‌داد تا پراکنده شده و پس از مدتی دوباره گردهم آیند. اما شاید از این پس و با ادامه اعتراضات، دیگر شاهد این رویه نسبتا محترمانه از سوی نیروهای پلیس نباشیم. آقای لئونگ به‌شدت تحت فشار است تا پیش از روز چهارشنبه، یعنی روزی که حزب کمونیست 65امین سالگرد به‌قدرت‌رسیدن خود را جشن خواهد گرفت، به تظاهرات پایان دهد. ویلی لم، استاد دانشگاه هنگ‌کنگ و کارشناس امور چین بر این باور است که لئونگ در صورت عدم پاکسازی خیابان‌ها و برقراری دوباره نظم، مورد سرزنش شدید پکن واقع خواهد شد. رهبران دموکراسی‌خواه هنگ‌کنگی نیز با آگاهی از این موضوع، به همین سرعت خواستار استعفای او شده‌اند.
از طرف دیگر، در شرایطی که دولت چین با یک انقلاب خاموش اما خشونت‌آمیز در استان سین‌کیانگ مواجه است، وضعیت انقلابی در یکی از مهم‌ترین شهرهای آن کشور دیگر برای شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین، قابل‌تحمل نیست. پکن به سختی درصدد است تا از انتشار اخبار تحولات هنگ‌کنگ به سایر مناطق سرزمین اصلی چین جلوگیری کند. ممیزان دولتی دست‌به‌کار شده‌ و استفاده از کلماتی کلیدی در سرویس‌های گوناگون اجتماعی همچون بلاگ‌ها ممنوع شده است. شاید تنها یک چیز مضرتر از هنگ‌کنگی نافرمان باشد و آن هم معترضان همفکری‌ است که در سایر شهرهای چین به خیابان‌ها می‌آیند. این حقیقت، لئونگ و مشاوران پکنی در سایه وی را بر سر دوراهی قرار می‌دهد. اگر با زور و خشونت کافی با اعتراضات برخورد نکنند، ممکن است معترضان جسارت بیشتری یافته و بر تعداد آنها افزوده شود. از طرف دیگر، اگر مقامات بر تدابیر امنیتی بیفزایند- برای مثال مجوز استفاده از گلوله‌های پلاستیکی را صادر کرده یا به‌عنوان چاره نهایی، از ارتش آزادیبخش خلق که در هنگ‌کنگ مستقر است، استفاده کنند- وضعیت از کنترل آنان خارج خواهد شد. تصمیم احتمالی مقامات برای صف‌آرایی مستحکم‌تر در برابر معترضان، نه‌تنها سرزنش بین‌المللی را در پی خواهد داشت، بلکه به شهرت هنگ‌کنگ در مقام یک مرکز مالی و تجاری باثبات نیز ضربه وارد می‌کند. گذشته از این، در صورت کشته‌شدن حتی یکی از معترضان، واکنش مردم هنگ‌کنگ بسیار غیرقابل پیش‌بینی خواهد بود. این احتمال وجود دارد همانند سال 2003 که دولت قصد تحمیل قوانین ظالمانه امنیتی را داشت، مردم مرعوب نشده و در گروه‌هایی چندصدهزارنفره خیابان‌ها را تسخیر کنند.
مهم‌ترین معضل لئونگ آن است که او هیچ‌گونه راه‌حلی برای ارایه به معترضان ندارد. پکن قطعا از موضع خود پیرامون رای حق همگانی که متضمن غربال نامزدها و حصول اطمینان از حمایت آنان از پکن است، کوتاه نخواهد آمد. با وجود آنکه «انقلاب چتر» انگاره یک کشور و دونظام را در لبه پرتگاه قرار داده است، اما به نظر نمی‌رسد هیچ‌کدام از هنگ‌کنگی‌ها دچار توهم شده باشند. کشور واحد در نهایت پیروز میدان است.
مطمئنا نمی‌توان معترضان زیادی را یافت که پس از آنکه هدف گاز اشک‌آور قرار گرفتند، بایستند تا آشغال‌های خود را از خیابان‌ها جمع‌آوری کنند. این امر نشانگر حس مسوولیت‌پذیری شهروندی در هنگ‌کنگ است که سبب می‌شود حتی نیروهای پیشرو و رادیکال آن نیز چنین مبادی آداب عمل کنند؛ مشخصه‌ای شهروندی که خواست مردم هنگ‌کنگ را برای انتخاب آزادانه رهبر خود کاملا توجیه می‌کند. اما این نزاکت معترضان احتمالا مدت زیادی دوام نخواهد آورد. لئونگ چون‌یینگ، رهبر هنگ‌کنگ، در تلاش بوده تا اعتراضات را غیرقانونی و معترضان را آشوبگر جلوه دهد. به باور وی، مطالبات معترضان هنگ‌کنگی و در راس آن خواست انتخاب نامزدهای پست رییس اجرایی از سوی شهروندان، در چارچوب قانون پایه، یا همان قانون‌اساسی مختصر هنگ‌کنگ نمی‌گنجد. بگذارید لئونگ به هر قانونی که می‌خواهد استناد کند، اما حقیقت آن است که واکنش پلیس تا دندان‌مسلح هنگ‌کنگ به معترضان در روزهای گذشته، اگرچه تا حدودی کنترل‌شده، اما به طرز نامتناسبی خشونت‌آمیز بوده است. امروزه از خیزش هنگ‌کنگی‌ها به «انقلاب چتر» یاد می‌شود؛ چرا که آشوبگران فرضی هنگ‌کنگی، در کنار ماسک‌ها و عینک‌های خود، به هیچ سلاحی کشنده‌تر از چترهای آفتابی برای حفاظت در برابر پرتاب گازهای اشک‌آور مجهز نیستند. این در حالی است که سازوبرگ نمایشی نیروهای ویژه و پلیس ضدشورش در روزهای گذشته حکایت از آن دارد که مقامات در صورت نیاز، از تجهیزات بسیار بیشتری برای مهار جمعیت معترضان برخوردارند.
درست همانند اعتراضات سال1989 در میدان تیان‌آن‌من پکن، در هنگ‌کنگ نیز این دانشجویان هستند که از همه رادیکال‌تر و آرمان‌گراتر نشان داده‌اند. آنان بودند که زودتر از موعد دست به کار شده و رهبران میانسال جنبش دموکراسی‌خواه اشغال سنترال که جداگانه سازماندهی شده بود را ناگزیر ساختند تا به دانشجویان بپیوندند. در نتیجه همین اقدام پیش‌دستانه آنان، مرکز تجاری و سیاسی هنگ‌کنگ با احتمال جدی توقف فعالیت‌ها در طی هفته آتی، از جمله اول‌اکتبر یا همان روز ملی چین، روبه‌روست.
اکنون سوال اساسی آنجاست که این موش و گربه‌بازی نسبتا بی‌ضرر بین پلیس ضدشورش و تظاهرکنندگان تا چه زمانی می‌تواند ادامه یابد. پلیس در ساعات اولیه روز دوشنبه نیز هنوز پیش از پرتاب گاز اشک‌آور به معترضان هشدار داده و به آنان فرصت می‌داد تا پراکنده شده و پس از مدتی دوباره گردهم آیند. اما شاید از این پس و با ادامه اعتراضات، دیگر شاهد این رویه نسبتا محترمانه از سوی نیروهای پلیس نباشیم. آقای لئونگ به‌شدت تحت فشار است تا پیش از روز چهارشنبه، یعنی روزی که حزب کمونیست 65امین سالگرد به‌قدرت‌رسیدن خود را جشن خواهد گرفت، به تظاهرات پایان دهد. ویلی لم، استاد دانشگاه هنگ‌کنگ و کارشناس امور چین بر این باور است که لئونگ در صورت عدم پاکسازی خیابان‌ها و برقراری دوباره نظم، مورد سرزنش شدید پکن واقع خواهد شد. رهبران دموکراسی‌خواه هنگ‌کنگی نیز با آگاهی از این موضوع، به همین سرعت خواستار استعفای او شده‌اند.
از طرف دیگر، در شرایطی که دولت چین با یک انقلاب خاموش اما خشونت‌آمیز در استان سین‌کیانگ مواجه است، وضعیت انقلابی در یکی از مهم‌ترین شهرهای آن کشور دیگر برای شی جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین، قابل‌تحمل نیست. پکن به سختی درصدد است تا از انتشار اخبار تحولات هنگ‌کنگ به سایر مناطق سرزمین اصلی چین جلوگیری کند. ممیزان دولتی دست‌به‌کار شده‌ و استفاده از کلماتی کلیدی در سرویس‌های گوناگون اجتماعی همچون بلاگ‌ها ممنوع شده است. شاید تنها یک چیز مضرتر از هنگ‌کنگی نافرمان باشد و آن هم معترضان همفکری‌ است که در سایر شهرهای چین به خیابان‌ها می‌آیند. این حقیقت، لئونگ و مشاوران پکنی در سایه وی را بر سر دوراهی قرار می‌دهد. اگر با زور و خشونت کافی با اعتراضات برخورد نکنند، ممکن است معترضان جسارت بیشتری یافته و بر تعداد آنها افزوده شود. از طرف دیگر، اگر مقامات بر تدابیر امنیتی بیفزایند- برای مثال مجوز استفاده از گلوله‌های پلاستیکی را صادر کرده یا به‌عنوان چاره نهایی، از ارتش آزادیبخش خلق که در هنگ‌کنگ مستقر است، استفاده کنند- وضعیت از کنترل آنان خارج خواهد شد. تصمیم احتمالی مقامات برای صف‌آرایی مستحکم‌تر در برابر معترضان، نه‌تنها سرزنش بین‌المللی را در پی خواهد داشت، بلکه به شهرت هنگ‌کنگ در مقام یک مرکز مالی و تجاری باثبات نیز ضربه وارد می‌کند. گذشته از این، در صورت کشته‌شدن حتی یکی از معترضان، واکنش مردم هنگ‌کنگ بسیار غیرقابل پیش‌بینی خواهد بود. این احتمال وجود دارد همانند سال 2003 که دولت قصد تحمیل قوانین ظالمانه امنیتی را داشت، مردم مرعوب نشده و در گروه‌هایی چندصدهزارنفره خیابان‌ها را تسخیر کنند.
مهم‌ترین معضل لئونگ آن است که او هیچ‌گونه راه‌حلی برای ارایه به معترضان ندارد. پکن قطعا از موضع خود پیرامون رای حق همگانی که متضمن غربال نامزدها و حصول اطمینان از حمایت آنان از پکن است، کوتاه نخواهد آمد. با وجود آنکه «انقلاب چتر» انگاره یک کشور و دونظام را در لبه پرتگاه قرار داده است، اما به نظر نمی‌رسد هیچ‌کدام از هنگ‌کنگی‌ها دچار توهم شده باشند. کشور واحد در نهایت پیروز میدان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.