|

راه میانه‌ای وجود ندارد

«سه پرسش. آیا اصلا امکان دارد پیوند از دست‌رفته میان ادبیات و تاریخ و جهان را احیا و از نو تثبیت کرد بدون آنکه معنای تمام و کمال تکینه‌گی تقلیل‌ناپذیر متون ادبی را قربانی کنیم؟ دوم، آیا می‌توان خودِ ادبیات را هم‌چون یک جهان تصور کرد؟» اینها مباحثی است که پاسکال کازانووا در مقاله «ادبیات به مثابه جهان» مطرح می‌کند. کتاب «ادبیات و جهان»، مقالات دیگری نیز در این مورد دارد. جز پاسکال کازانووا که در کتاب «جمهوری ادبیات»، به تفصیل از ادبیات به عنوان پدیده‌ای اخیر و جهانی می‌نویسد، در «ادبیات و جهان» فرانکو مورتی و آنتونیو خانجیدو نیز مقالاتی دارند. «ادبیات و جهان» که به نوعی در ادامه کتاب مهم «جمهوری ادبیات» با ترجمه شاپور اعتماد، مترجم/متفکر مطرح ما انتخاب و منتشر شده است، پنج‌مقاله را دربرمی‌گیرد: «یک. ادبیات به مثابه یک جهان» نوشته پاسکال کازانووا، دو. مقاله «دو. چند حدس در باب ادبیات جهانی» و «سه. منحنی، نقشه، درخت: مدل‌های مجردی برای تاریخ ادبیات» نوشته فرانکو مورتی، «چهار. ادبیات و جامعه» و «پنج. وحشت و حقیقت» نوشته آنتونیو خانجیدو. همین‌طور مقدمه‌ای کوتاه و دقیق از شاپور اعتماد، که درست و بهنگام این دو کتاب مهم را انتخاب و ترجمه کرده است. در کتاب «ادبیات و جهان»، همان‌طور که در مقدمه آمده «دو رهیافت به ادبیات جهانی ارایه شده است که هر دو، اصطلاح ادبیات جهانی را برای درک ادبیات ملی احیا می‌کنند. برای رسیدن به این هدف هر دو، مثل گوته و مارکس، به استعاره‌های اقتصادی متوسل می‌شوند، برای مورتی ادبیات جهانی مثل نظام جهانی والرشتاین نظامی واحد ولی نابرابر است. از سوی دیگر، کازانووا مفهوم اقتصاد-جهان برودل را فرض می‌گیرد و معتقد است که این نابرابری مرکز-پیرامون ساختار درونی نظام واحد مورتی را تعریف می‌کند، در دید کازانووا نوعی مکانیسم قدرت عامل اصلی است، به طوری که عدم تقارن آن ساختار سلطه فرهنگی را تعیین می‌کند -زیر سلطه بودن معادل است با محروم بودن از دسترس ادبی در مقیاس جهانی.»فرانکو مورتی، مقاله دوم این کتاب، را این‌طور آغاز می‌کند: «امروزه دیگر ادبیات ملی معنای چندانی ندارد: آغاز عصر ادبیات جهان است و همه باید برای تسریع ظهور آن مشارکت کنند.» بعد توضیح می‌دهد که این حرفی است که گوته می‌زند و هم حرف مارکس و انگلس، بیست سال بعد. خانجیدو هم در دو مقاله خود با ارجاعات مشخص و دقیق به آثار ادبی و آرای نویسندگان بحث ادبیات جهانی را پیش می‌کشد. مقالات این کتاب، همگی تلاشی است برای مواجهه با مفهوم «ادبیات جهانی»، زیرا همان‌طور که مورتی می‌گوید «هیچ دلیل موجهی برای مطالعه و بررسی ادبیات جهانی وجود ندارد، جز این: در حاشیه ماندن و خار چشم بودن، چالش دایمی معنوی برای ادبیات‌های ملی. استاندال از قول شخصیت محبوب‌اش می‌نویسد: «خودت را گول نزن برای تو دیگر هیچ راه میانه‌ای وجود ندارد».
«سه پرسش. آیا اصلا امکان دارد پیوند از دست‌رفته میان ادبیات و تاریخ و جهان را احیا و از نو تثبیت کرد بدون آنکه معنای تمام و کمال تکینه‌گی تقلیل‌ناپذیر متون ادبی را قربانی کنیم؟ دوم، آیا می‌توان خودِ ادبیات را هم‌چون یک جهان تصور کرد؟» اینها مباحثی است که پاسکال کازانووا در مقاله «ادبیات به مثابه جهان» مطرح می‌کند. کتاب «ادبیات و جهان»، مقالات دیگری نیز در این مورد دارد. جز پاسکال کازانووا که در کتاب «جمهوری ادبیات»، به تفصیل از ادبیات به عنوان پدیده‌ای اخیر و جهانی می‌نویسد، در «ادبیات و جهان» فرانکو مورتی و آنتونیو خانجیدو نیز مقالاتی دارند. «ادبیات و جهان» که به نوعی در ادامه کتاب مهم «جمهوری ادبیات» با ترجمه شاپور اعتماد، مترجم/متفکر مطرح ما انتخاب و منتشر شده است، پنج‌مقاله را دربرمی‌گیرد: «یک. ادبیات به مثابه یک جهان» نوشته پاسکال کازانووا، دو. مقاله «دو. چند حدس در باب ادبیات جهانی» و «سه. منحنی، نقشه، درخت: مدل‌های مجردی برای تاریخ ادبیات» نوشته فرانکو مورتی، «چهار. ادبیات و جامعه» و «پنج. وحشت و حقیقت» نوشته آنتونیو خانجیدو. همین‌طور مقدمه‌ای کوتاه و دقیق از شاپور اعتماد، که درست و بهنگام این دو کتاب مهم را انتخاب و ترجمه کرده است. در کتاب «ادبیات و جهان»، همان‌طور که در مقدمه آمده «دو رهیافت به ادبیات جهانی ارایه شده است که هر دو، اصطلاح ادبیات جهانی را برای درک ادبیات ملی احیا می‌کنند. برای رسیدن به این هدف هر دو، مثل گوته و مارکس، به استعاره‌های اقتصادی متوسل می‌شوند، برای مورتی ادبیات جهانی مثل نظام جهانی والرشتاین نظامی واحد ولی نابرابر است. از سوی دیگر، کازانووا مفهوم اقتصاد-جهان برودل را فرض می‌گیرد و معتقد است که این نابرابری مرکز-پیرامون ساختار درونی نظام واحد مورتی را تعریف می‌کند، در دید کازانووا نوعی مکانیسم قدرت عامل اصلی است، به طوری که عدم تقارن آن ساختار سلطه فرهنگی را تعیین می‌کند -زیر سلطه بودن معادل است با محروم بودن از دسترس ادبی در مقیاس جهانی.»فرانکو مورتی، مقاله دوم این کتاب، را این‌طور آغاز می‌کند: «امروزه دیگر ادبیات ملی معنای چندانی ندارد: آغاز عصر ادبیات جهان است و همه باید برای تسریع ظهور آن مشارکت کنند.» بعد توضیح می‌دهد که این حرفی است که گوته می‌زند و هم حرف مارکس و انگلس، بیست سال بعد. خانجیدو هم در دو مقاله خود با ارجاعات مشخص و دقیق به آثار ادبی و آرای نویسندگان بحث ادبیات جهانی را پیش می‌کشد. مقالات این کتاب، همگی تلاشی است برای مواجهه با مفهوم «ادبیات جهانی»، زیرا همان‌طور که مورتی می‌گوید «هیچ دلیل موجهی برای مطالعه و بررسی ادبیات جهانی وجود ندارد، جز این: در حاشیه ماندن و خار چشم بودن، چالش دایمی معنوی برای ادبیات‌های ملی. استاندال از قول شخصیت محبوب‌اش می‌نویسد: «خودت را گول نزن برای تو دیگر هیچ راه میانه‌ای وجود ندارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.