|

سخنگوی حزب حاکم آلمان در گفت‌وگو با «شرق»:

نگرانی امنیتی مشترک با ایران داریم

فرنگیس بیات

«نیلز آنن»، سخنگوی سیاست خارجی گروه پارلمانی حزب سوسیال‌دموکرات در «بوندستاگ» و عضو کمیته اجرایی حزب حاکم آلمان است. او پیش‌تر در اندیشکده‌های آلمانی تحلیلگر سیاست بین‌الملل بوده است و سال‌هایی نیز رییس شاخه جوانان سوسیال‌دموکرات. «آنن» در نشریات سوسیالیست اروپا مقالات متعددی دارد. او را از چهره‌های کلیدی سیاست خارجی آلمان در آینده و از نسل جوان همراه «فرانک اشتاین‌مایر»، وزیر خارجه این کشور می‌دانند.
آلمان قوی‌ترین اقتصاد و پرجمعیت‌ترین کشور اروپایی است. در عین حال همه می‌دانیم که آلمان به‌دنبال جاه‌طلبی‌های سیاسی نیست، باوجود اینکه در آستانه ورود به شورای امنیت است و چه بسا در آینده‌ای نزدیک صاحب ششمین حق رای وتو در ساختار سازمان‌ملل بشود. پرونده هسته‌ای ایران در این موقعیت برای آلمان‌ها چه اهمیتی دارد؟ فرصت جدیدی است یا ما همچنان آلمان ممتنع از بازیگری را بیشتر در صحنه بین‌المللی خواهم دید؟ چرا حزب شما بر خلاف رویه معمول در بین سیاستمداران آلمانی، نگاه ویژه و جدی به سیاست خارجی فعال دارد؟ اهمیت ایران و خاورمیانه در چنین رویکرد جدیدی چیست؟
سوالی که پرسیدید این‌روزها تقریبا یکی از بحث‌های روز است. گروه‌ها و افراد مختلف مشغول بررسی‌های بیشتر در مورد سیاست خارجی کشور هستند. نمی‌توانم جزبه‌جز، همه ابعاد مساله را اینجا باز کنم که چرا ما سیاست خارجی فعالی نداریم. اما می‌دانیم که سابقه تاریخی و نوع روابط هر کشور با همسایگانش بر شکل‌دهی به این سیاست خارجی تاثیر خود را گذاشته و خواهد گذاشت. ایران هم تجربه‌های خود را دارد. این قاعده‌ای است برای همه کشورها. من شخصا از نسل جدید و جوان‌تر مسئولان سیاست خارجی هستم. تجربه جنگ در اروپا تاثیرات خود را بر آلمان داشته و بدون درنظر‌داشتن این تجربه فهم اینکه ما در مرکز اروپا و قدرت قوی اقتصادی هستیم ولی چنین سیاست خارجی‌ای داریم ممکن نیست. با توجه به این تجربه تاریخی، آلمان نمی‌تواند هیچ سیاست و جهت‌گیری سیاسی را به تنهایی انجام دهد. سیاست خارجی آلمان به هر حال با آمریکا قابل مقایسه نیست. در آمریکا رییس جمهوری نطق می‌کند، همه را فرا می‌خواند و می‌خواهد که ائتلاف تشکیل شود، و دیگر اهمیتی ندارد که چه کسی ملحق می‌شود یا نمی‌شود. آلمان در اروپا به‌دنبال استیلا یا چیزی شبیه این نیست. در بحران‌های اخیر - مثل بحران اوکراین - فعال بود ولی جنس آن با مدل رهبری آمریکایی در سیاست خارجی متفاوت است. ما می‌خواهیم همه طرف‌ها (برای حل مساله) درگیر شوند و حضور داشته باشند. مدل اتحادیه اروپا هم از ما چنین چیزی می‌خواهد؛ همگرایی بیشتر درون اروپا و با همسایگانمان. در واقع ایده اصلی این است که «هرگز کاری را به تنهایی انجام نده.» ممکن است همه دوستان ما در چنین ترکیباتی با هم موافق نباشند؛ مثلا ممکن است دولت‌های بالکان در مورد روابط خود با روسیه ملاحظاتی داشته باشند. البته همه تلاش‌ها هم در جلوی صحنه انجام نمی‌شود. کارهای خیلی زیادی در سطح اقناع‌سازی و کارهای مفهومی برای رسیدن به توافق شکل می‌گیرد که همه آنها هم جلوی چشم نیست.
البته این سیاست، سیاست قوی هم می‌تواند باشد. این هم می‌تواند بیانگر قدرت ما باشد اما نه به نحوی که ما بخواهیم نمایشی از قدرت داشته باشیم. آنچه «فرانک اشتاین‌مایر» می‌خواهد انجام دهد، در واقع برانگیختن چنین سیاستی است. از سوی دیگر مردم آلمان می‌بینند که سال‌ها در پناه حضور ارتش متحد و چتر امنیتی ناتو به رفاه و رشد اقتصادی دست پیدا کردند، چرا همین مسیر را ادامه ندهند؟ در خود سازمان سیاست خارجی، به‌تازگی بحث عراق و حضور فعال‌تر آلمان مطرح شده است. بنابراین احتیاج داریم که به طرح سیاست‌های جدید بپردازیم و توانمندی‌های جدیدی نشان دهیم. در سیستم دموکراسی، شما هم به مشورت احتیاج دارید و هم به حمایت مردم. ما نیاز داریم که در این بحث‌ها مردم را درگیر کنیم و در عین حال حمایت آنها را برای پارلمان داشته باشیم. در واقع نوعی مناظره عمومی شروع شده است. ما برای سیاست خارجی باید به مردم گوش دهیم. اگر آن‌ها نخواهند که ما حضور بیشتری در صحنه بین‌المللی داشته باشیم، ما باید آن را اصل قرار دهیم.
اهمیت پرونده هسته‌ای ایران، برای سیاست خارجی آلمان و به‌ویژه حزب شما چیست؟ این پرونده برای آلمان و برای حزب شما چه وزنی و چه فرصتی را ایجاد می‌کند؟
ایران کشور مهمی در منطقه است. کشورهای متعددی درگیر وضعیت عراق هستند. حتی در عراق جابه‌جایی قدرت از «مالکی» به «عبادی» بدون رضایت دست‌کم غیررسمی تهران عملی نبود. ناامنی در خاورمیانه هر روز ابعاد جدیدی به خود می‌گیرد و قطعا ایران هم از پیامدهای آن برکنار نیست؛ ایران هم از این بحران نگران است و خواستار برقراری وضعیت مطلوب در منطقه است. می‌توان گفت ما و ایران نگرانی‌های امنیتی مشترکی داریم؛ در سیاست خارجی از تنش حرف می‌زنیم اما روابط تهران و آلمان واقعا مثال‌زدنی است. تبادلات فرهنگی و ادبی آلمان و ترجمه آنها به زبان فارسی جزو موارد جدا با ارزش است. واردات و صادرات اقتصادی میان دوکشور هم قابل‌توجه بوده؛ در مورد سیاست خارجی آلمان باید بگویم حزب ما وزارت خارجه را در دست دارد اما به این معنا نیست که سیاست خارجی حزب ما فرقی با سیاست خارجی پیشین دارد. جهت‌گیری‌ها همان است اما گام‌های تغییر و فعالیت‌ها دارد تندتر می‌شود. همه احزاب در آلمان مثلا درمورد اینکه ما قدرت نظامی اتمی دیگری نمی‌خواهیم کاملا با هم توافق دارند. اینها جزو دغدغه‌های ماست. نه‌تنها برای همسایگان‌مان بلکه برای مناطق دوردست‌تر نیز این دغدغه‌ها معتبر است.
روابط آلمان و فرانسه در درون اتحادیه اروپا شکل همکاری‌های بسیارقوی و نزدیک دوجانبه به‌خود گرفته است. نتیجه این همکاری در حضور نیروهای آلمانی در آفریقا که با هماهنگی فرانسه انجام شد نمود پیدا کرد. رسانه‌ها از احیای نوعی اتحاد مثلث میان فرانسه، آلمان و لهستان صحبت می‌کنند. آیا می‌توان منتظر شکل‌گیری همکاری‌های قوی اروپایی در مورد پرونده هسته‌ای ایران نیز باشیم؟ منظورم چیزی شبیه تروییکای اروپا در مذاکرات هسته‌ای یک‌دهه پیش است.
البته سیاست تقویت مثلث «وایمار» در واقع در چارچوب همان سیاست فعال‌ترکردن سیاست خارجی و ایده خوبی است برای حضور بیشتر اروپایی‌هاست. فرانسه مهمترین شریک سیاسی ماست و البته لهستان نیز اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد؛ حضور لهستان دروقایع اوکراین مهم بود. جایگاه این کشور در مجموعه کشورهای شرق اروپا جایگاه خاصی است. در مجموع همان‌طور که گفتید ایده فعال‌کردن دوباره اتخاد وایمار ایده مثمرثمری خواهد بود. اما درمورد اینکه این شکل همکاری سیاسی چقدر بتواند پرونده هسته‌ای ایران را جلو ببرد همین که ما دایم در چارچوب 1+5 در حال مشاوره و همکاری هستیم، سازنده است. این وضعیت می‌توانست وجود نداشته باشد و مثلا میان طرف‌های اروپایی هم فاصله و اختلاف‌نظر وجود می‌داشت که الان اصلا چنین وضعیتی نیست. اما برداشت شخصی من از پرونده هسته‌ای این است که موفقیت در این پرونده به گرایش‌های سیاسی اروپایی‌ها برنمی‌گردد بلکه به تصمیم رهبران سیاسی ایران برمی‌گردد. اگر پرونده (در این مدت) جلو رفته نتیجه این تصمیم‌گیری بوده و در آینده نیز موفقیت کامل و قطعی آن در دست ایران است. رییس‌جمهوری کاملا آماده است؛ البته مخالفانش هم صدای قوی دارند، همه معترفند که روحانی انرژی شخصی زیادی برای حل پرونده گذاشته. گام نهایی با تصمیم‌گیری رهبران ایران است و چیزی که در واقع تضمین این گفت‌وگوهاست همین است. ما سال‌ها مذاکرات دشوار را انجام دادیم، دیگر واقعا وقت تصمیم‌گیری است. هم‌اکنون در آمریکا هم وضعیت خوب است اما معلوم نیست در یک‌سال‌ونیم آینده در آمریکا - بعد از اوباما - چه کسانی، چه سیاستی را انتخاب کنند؟ امیدوارم ایران هم همانند همه کشورها با موفقیت در پرونده هسته‌ای بتواند به انرژی صلح‌آمیز دسترسی داشته باشد.
سوال آخر، پیرامون ارتباط میان پرونده هسته‌ای و موقعیت استراتژیک آلمان است. اخیرا نویسنده آلمانی (مارتین کونتز) صحبت از فرصت پرونده هسته‌ای ایران برای موقعیت جهانی آلمان در آستانه تبدیل‌شدن به عضو ثابت شورای امنیت کرده است. پرونده هسته‌ای سکوی پرتابی نبوده است؟ این مساله می‌تواند چنین اهمیتی برای آلمانی‌ها داشته باشد؟
از زاویه جالبی این دو را به هم مربوط کردید. ما در گفت‌وگوهای 1+5 حضور داشتیم چون نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای و جهانی داریم. اما سیاست خارجی در آلمان واقعا تفاوت‌های جدی با دیگر کشورها دارد. ما هرگز در مورد اینکه پرونده هسته‌ای ایران می‌تواند به حضور قدرتمند‌تر آلمان در صحنه جهانی کمک کند فکر نکرده‌ایم. (چیزی که گفتید) موضوع جالبی است اما ما هرگز درگیر این جنبه نبوده‌ایم. چراکه حضور آلمان در این گفت‌وگوها برای مشارکت در تامین امنیت است نه نوعی نمایش قدرت یا تلاش برای قدرت‌طلبی. ما فکر کردیم که گفت‌وگو با ایران به‌عنوان شریک امنیتی در منطقه می‌تواند ثبات‌بخش باشد. حضور آلمان تلاش برای برقراری امنیت دسته‌جمعی است که ایران یکی از شرکای خوب آن در منطقه است. مساله هسته‌ای یکی از موانع اصلی برقراری چنین پتانسیلی است که باید حل شود.
«نیلز آنن»، سخنگوی سیاست خارجی گروه پارلمانی حزب سوسیال‌دموکرات در «بوندستاگ» و عضو کمیته اجرایی حزب حاکم آلمان است. او پیش‌تر در اندیشکده‌های آلمانی تحلیلگر سیاست بین‌الملل بوده است و سال‌هایی نیز رییس شاخه جوانان سوسیال‌دموکرات. «آنن» در نشریات سوسیالیست اروپا مقالات متعددی دارد. او را از چهره‌های کلیدی سیاست خارجی آلمان در آینده و از نسل جوان همراه «فرانک اشتاین‌مایر»، وزیر خارجه این کشور می‌دانند.
آلمان قوی‌ترین اقتصاد و پرجمعیت‌ترین کشور اروپایی است. در عین حال همه می‌دانیم که آلمان به‌دنبال جاه‌طلبی‌های سیاسی نیست، باوجود اینکه در آستانه ورود به شورای امنیت است و چه بسا در آینده‌ای نزدیک صاحب ششمین حق رای وتو در ساختار سازمان‌ملل بشود. پرونده هسته‌ای ایران در این موقعیت برای آلمان‌ها چه اهمیتی دارد؟ فرصت جدیدی است یا ما همچنان آلمان ممتنع از بازیگری را بیشتر در صحنه بین‌المللی خواهم دید؟ چرا حزب شما بر خلاف رویه معمول در بین سیاستمداران آلمانی، نگاه ویژه و جدی به سیاست خارجی فعال دارد؟ اهمیت ایران و خاورمیانه در چنین رویکرد جدیدی چیست؟
سوالی که پرسیدید این‌روزها تقریبا یکی از بحث‌های روز است. گروه‌ها و افراد مختلف مشغول بررسی‌های بیشتر در مورد سیاست خارجی کشور هستند. نمی‌توانم جزبه‌جز، همه ابعاد مساله را اینجا باز کنم که چرا ما سیاست خارجی فعالی نداریم. اما می‌دانیم که سابقه تاریخی و نوع روابط هر کشور با همسایگانش بر شکل‌دهی به این سیاست خارجی تاثیر خود را گذاشته و خواهد گذاشت. ایران هم تجربه‌های خود را دارد. این قاعده‌ای است برای همه کشورها. من شخصا از نسل جدید و جوان‌تر مسئولان سیاست خارجی هستم. تجربه جنگ در اروپا تاثیرات خود را بر آلمان داشته و بدون درنظر‌داشتن این تجربه فهم اینکه ما در مرکز اروپا و قدرت قوی اقتصادی هستیم ولی چنین سیاست خارجی‌ای داریم ممکن نیست. با توجه به این تجربه تاریخی، آلمان نمی‌تواند هیچ سیاست و جهت‌گیری سیاسی را به تنهایی انجام دهد. سیاست خارجی آلمان به هر حال با آمریکا قابل مقایسه نیست. در آمریکا رییس جمهوری نطق می‌کند، همه را فرا می‌خواند و می‌خواهد که ائتلاف تشکیل شود، و دیگر اهمیتی ندارد که چه کسی ملحق می‌شود یا نمی‌شود. آلمان در اروپا به‌دنبال استیلا یا چیزی شبیه این نیست. در بحران‌های اخیر - مثل بحران اوکراین - فعال بود ولی جنس آن با مدل رهبری آمریکایی در سیاست خارجی متفاوت است. ما می‌خواهیم همه طرف‌ها (برای حل مساله) درگیر شوند و حضور داشته باشند. مدل اتحادیه اروپا هم از ما چنین چیزی می‌خواهد؛ همگرایی بیشتر درون اروپا و با همسایگانمان. در واقع ایده اصلی این است که «هرگز کاری را به تنهایی انجام نده.» ممکن است همه دوستان ما در چنین ترکیباتی با هم موافق نباشند؛ مثلا ممکن است دولت‌های بالکان در مورد روابط خود با روسیه ملاحظاتی داشته باشند. البته همه تلاش‌ها هم در جلوی صحنه انجام نمی‌شود. کارهای خیلی زیادی در سطح اقناع‌سازی و کارهای مفهومی برای رسیدن به توافق شکل می‌گیرد که همه آنها هم جلوی چشم نیست.
البته این سیاست، سیاست قوی هم می‌تواند باشد. این هم می‌تواند بیانگر قدرت ما باشد اما نه به نحوی که ما بخواهیم نمایشی از قدرت داشته باشیم. آنچه «فرانک اشتاین‌مایر» می‌خواهد انجام دهد، در واقع برانگیختن چنین سیاستی است. از سوی دیگر مردم آلمان می‌بینند که سال‌ها در پناه حضور ارتش متحد و چتر امنیتی ناتو به رفاه و رشد اقتصادی دست پیدا کردند، چرا همین مسیر را ادامه ندهند؟ در خود سازمان سیاست خارجی، به‌تازگی بحث عراق و حضور فعال‌تر آلمان مطرح شده است. بنابراین احتیاج داریم که به طرح سیاست‌های جدید بپردازیم و توانمندی‌های جدیدی نشان دهیم. در سیستم دموکراسی، شما هم به مشورت احتیاج دارید و هم به حمایت مردم. ما نیاز داریم که در این بحث‌ها مردم را درگیر کنیم و در عین حال حمایت آنها را برای پارلمان داشته باشیم. در واقع نوعی مناظره عمومی شروع شده است. ما برای سیاست خارجی باید به مردم گوش دهیم. اگر آن‌ها نخواهند که ما حضور بیشتری در صحنه بین‌المللی داشته باشیم، ما باید آن را اصل قرار دهیم.
اهمیت پرونده هسته‌ای ایران، برای سیاست خارجی آلمان و به‌ویژه حزب شما چیست؟ این پرونده برای آلمان و برای حزب شما چه وزنی و چه فرصتی را ایجاد می‌کند؟
ایران کشور مهمی در منطقه است. کشورهای متعددی درگیر وضعیت عراق هستند. حتی در عراق جابه‌جایی قدرت از «مالکی» به «عبادی» بدون رضایت دست‌کم غیررسمی تهران عملی نبود. ناامنی در خاورمیانه هر روز ابعاد جدیدی به خود می‌گیرد و قطعا ایران هم از پیامدهای آن برکنار نیست؛ ایران هم از این بحران نگران است و خواستار برقراری وضعیت مطلوب در منطقه است. می‌توان گفت ما و ایران نگرانی‌های امنیتی مشترکی داریم؛ در سیاست خارجی از تنش حرف می‌زنیم اما روابط تهران و آلمان واقعا مثال‌زدنی است. تبادلات فرهنگی و ادبی آلمان و ترجمه آنها به زبان فارسی جزو موارد جدا با ارزش است. واردات و صادرات اقتصادی میان دوکشور هم قابل‌توجه بوده؛ در مورد سیاست خارجی آلمان باید بگویم حزب ما وزارت خارجه را در دست دارد اما به این معنا نیست که سیاست خارجی حزب ما فرقی با سیاست خارجی پیشین دارد. جهت‌گیری‌ها همان است اما گام‌های تغییر و فعالیت‌ها دارد تندتر می‌شود. همه احزاب در آلمان مثلا درمورد اینکه ما قدرت نظامی اتمی دیگری نمی‌خواهیم کاملا با هم توافق دارند. اینها جزو دغدغه‌های ماست. نه‌تنها برای همسایگان‌مان بلکه برای مناطق دوردست‌تر نیز این دغدغه‌ها معتبر است.
روابط آلمان و فرانسه در درون اتحادیه اروپا شکل همکاری‌های بسیارقوی و نزدیک دوجانبه به‌خود گرفته است. نتیجه این همکاری در حضور نیروهای آلمانی در آفریقا که با هماهنگی فرانسه انجام شد نمود پیدا کرد. رسانه‌ها از احیای نوعی اتحاد مثلث میان فرانسه، آلمان و لهستان صحبت می‌کنند. آیا می‌توان منتظر شکل‌گیری همکاری‌های قوی اروپایی در مورد پرونده هسته‌ای ایران نیز باشیم؟ منظورم چیزی شبیه تروییکای اروپا در مذاکرات هسته‌ای یک‌دهه پیش است.
البته سیاست تقویت مثلث «وایمار» در واقع در چارچوب همان سیاست فعال‌ترکردن سیاست خارجی و ایده خوبی است برای حضور بیشتر اروپایی‌هاست. فرانسه مهمترین شریک سیاسی ماست و البته لهستان نیز اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد؛ حضور لهستان دروقایع اوکراین مهم بود. جایگاه این کشور در مجموعه کشورهای شرق اروپا جایگاه خاصی است. در مجموع همان‌طور که گفتید ایده فعال‌کردن دوباره اتخاد وایمار ایده مثمرثمری خواهد بود. اما درمورد اینکه این شکل همکاری سیاسی چقدر بتواند پرونده هسته‌ای ایران را جلو ببرد همین که ما دایم در چارچوب 1+5 در حال مشاوره و همکاری هستیم، سازنده است. این وضعیت می‌توانست وجود نداشته باشد و مثلا میان طرف‌های اروپایی هم فاصله و اختلاف‌نظر وجود می‌داشت که الان اصلا چنین وضعیتی نیست. اما برداشت شخصی من از پرونده هسته‌ای این است که موفقیت در این پرونده به گرایش‌های سیاسی اروپایی‌ها برنمی‌گردد بلکه به تصمیم رهبران سیاسی ایران برمی‌گردد. اگر پرونده (در این مدت) جلو رفته نتیجه این تصمیم‌گیری بوده و در آینده نیز موفقیت کامل و قطعی آن در دست ایران است. رییس‌جمهوری کاملا آماده است؛ البته مخالفانش هم صدای قوی دارند، همه معترفند که روحانی انرژی شخصی زیادی برای حل پرونده گذاشته. گام نهایی با تصمیم‌گیری رهبران ایران است و چیزی که در واقع تضمین این گفت‌وگوهاست همین است. ما سال‌ها مذاکرات دشوار را انجام دادیم، دیگر واقعا وقت تصمیم‌گیری است. هم‌اکنون در آمریکا هم وضعیت خوب است اما معلوم نیست در یک‌سال‌ونیم آینده در آمریکا - بعد از اوباما - چه کسانی، چه سیاستی را انتخاب کنند؟ امیدوارم ایران هم همانند همه کشورها با موفقیت در پرونده هسته‌ای بتواند به انرژی صلح‌آمیز دسترسی داشته باشد.
سوال آخر، پیرامون ارتباط میان پرونده هسته‌ای و موقعیت استراتژیک آلمان است. اخیرا نویسنده آلمانی (مارتین کونتز) صحبت از فرصت پرونده هسته‌ای ایران برای موقعیت جهانی آلمان در آستانه تبدیل‌شدن به عضو ثابت شورای امنیت کرده است. پرونده هسته‌ای سکوی پرتابی نبوده است؟ این مساله می‌تواند چنین اهمیتی برای آلمانی‌ها داشته باشد؟
از زاویه جالبی این دو را به هم مربوط کردید. ما در گفت‌وگوهای 1+5 حضور داشتیم چون نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای و جهانی داریم. اما سیاست خارجی در آلمان واقعا تفاوت‌های جدی با دیگر کشورها دارد. ما هرگز در مورد اینکه پرونده هسته‌ای ایران می‌تواند به حضور قدرتمند‌تر آلمان در صحنه جهانی کمک کند فکر نکرده‌ایم. (چیزی که گفتید) موضوع جالبی است اما ما هرگز درگیر این جنبه نبوده‌ایم. چراکه حضور آلمان در این گفت‌وگوها برای مشارکت در تامین امنیت است نه نوعی نمایش قدرت یا تلاش برای قدرت‌طلبی. ما فکر کردیم که گفت‌وگو با ایران به‌عنوان شریک امنیتی در منطقه می‌تواند ثبات‌بخش باشد. حضور آلمان تلاش برای برقراری امنیت دسته‌جمعی است که ایران یکی از شرکای خوب آن در منطقه است. مساله هسته‌ای یکی از موانع اصلی برقراری چنین پتانسیلی است که باید حل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.