|

«هاشمی» درباره «سینما» چه گفت؟

برخورد حذفی و افراطی با هنر، ابتذال را گسترش می‌دهد

شرق: در روزهایی که به‌نظر می‌رسید حاشیه‌های سینما به خیروخوشی در حال رفع‌شدن است، حمله‌های تند ابراهیم‌حاتمی‌کیا به برخی جریان‌های سینمایی و سینماگران بار دیگر سینماگران را به واکنش واداشت. انتشار ویدیویی ناقص از صحبت‌های عباس کیارستمی درباره حاتمی‌کیا و یارکشی او از رییس‌جمهور و وزیر و رییس «سازمان سینمایی»، موجی را در سینما به راه انداخت و واکنش‌های مثبت و منفی زیادی را برانگیخت. بخشی از این حملات، به‌طور غیرمستقیم به عملکرد دولت هاشمی در دهه70 که آغاز حضور سینماگران ایرانی در خارج از ایران بود مربوط می‌شد؛ موضوعی که باعث شد سایت رسمی آیت‌الله هاشمی بخش‌هایی از صحبت‌های رییس مجمع‌تشخیص‌مصلحت‌نظام را در سال82 بازنشر دهد. هاشمی در بخشی از این اظهارات با بیان اینکه «هیچ‌وقت نباید مسایل فرهنگی را صفروصدی کرد» گفته: «یعنی بگوییم حتما اگر جشنواره‌های خارجی به هنرمندان ما جایزه‌ای می‌دهند قصد سوئی در کار است! ما نباید هنرمندان بزرگ کشورمان را طرد، لعن و نفرین کنیم و به آنها ناسزا بگوییم. اگر چنین شود رابطه‌ها قطع می‌شود و آنها را تبدیل به دشمن می‌کنیم. در یکی از جشنواره‌ها 20ثانیه از فیلم آقای بیضایی سانسور شد. باعث ناراحتی ایشان هم شد. ولی کارمان به طرد و لعن نکشید. ما تمام سعی خود را کردیم تا قاطبه هنرمندان سینما را هم با خود داشته باشیم.»
او با اشاره به دستاوردهای سینمای ایران در آن زمان گفته است: «اگر رشدی در اواخر دهه60 و 70 در سینمای ایران اتفاق افتاد، مرهون همین دیدگاه بود که به شکل وسیع‌تری در مدیران سینمایی ما هم وجود داشت. اعتدال برای ما یک شرط لازم و کافی بود؛ چه در سینما و چه در سیاست.»
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی ضمن تاکید بر گسترش اعتدال در فضای فرهنگی کشور، اضافه کرد: «من در این سال‌های دیرین که همراهی از رهبری دارم خوب می‌دانم که اگر ایشان موضوعی را می‌گویند یا هشداری می‌دهند صفروصدی نمی‌گویند چون اصولا مشی ایشان جذب حداکثری است ولی متاسفانه برخی افراطی‌ها و تندروها از کلام ایشان چماقی می‌سازند برای طرد تمام هنرمندانی که نظری غیر از اینها دارند.» به عقیده هاشمی: «برخی‌ها علاقه‌مندند از تعابیر رهبری نتایج مطلوب خود را بگیرند و نظر خودشان را با نظر ایشان یکی بدانند. معلوم است که اینگونه نیست. با شناختی که من در این سال‌های دیرین همراهی از رهبری دارم خوب می‌دانم که اگر ایشان موضوعی را می‌گویند یا هشداری می‌دهند صفروصدی نمی‌گویند. اگر ایشان درباره جایزه‌گرفتن فیلم‌های ایرانی از جشنواره‌های خارجی تذکری می‌دهند قطعا آن را به تمام سینماگران و تمام فیلم‌ها تسری نمی‌دهند. چون اصولا مشی ایشان جذب حداکثری است ولی متاسفانه برخی افراطی‌ها و تندروها از کلام ایشان چماقی می‌سازند برای طرد تمام هنرمندانی که نظری غیر از اینها دارند.
من از سال‌های دور با رهبری جلساتی داشتیم و برخی فیلم‌ها را نقد می‌کردیم. خیلی‌ها بر نگاه هنری رهبری وقوف کامل ندارند و متاسفانه افراطی‌ها با استفاده ابزاری از سخنان ایشان همیشه سعی می‌کنند تصویری بسته از آن را ارایه کنند. هرگز اینطور نیست. شاید بزرگ‌ترین جفا به ایشان در همین مسایل هنری و سینمایی صورت گرفته باشد که تندروها همواره سعی می‌کنند از آن چماقی برای طرد بسازند. نگاه هنری رهبری بسیار معتدل و فراگیر است.»
رییس‌‌ مجمع‌تشخیص‌مصلحت‌نظام با بیان اینکه «باید هوشیارانه عمل کنیم»؛ افزود: «نباید با سختگیری‌های خود سینماگران موفق را به‌سوی آن‌سوی آب‌ها هل بدهیم. اینها سرمایه‌های هنری انقلاب و نظامند. اگر ما با معیار معتدلی پیش برویم و حتی برخی هزینه‌های مربوطش را نیز بپذیریم، این ما هستیم که در نهایت برنده خواهیم بود وگرنه اگر در سینما یا هر هنر دیگری به برخوردهای حذفی و افراطی دل‌خوش کنیم، آنگاه باید منتظر حضور گسترده ابتذال باشیم چراکه در هرعرصه‌ای از جمله سینما اگر از اعتدال دور شویم، به ورطه ابتذال کشیده می‌شویم.»
او همچنین با اشاره به موفقیت‌های سینمای ایران در خارج افزود: «شاید فیلمی از ایران در خارج جایزه گرفته بود و من هم با افتخار از آن یاد کردم و شاید رهبری به خاطر یک فیلم دیگر چنین حرفی زده باشند. معلوم است وقتی من و آیت‌الله‌خامنه‌ای حرفی می‌زنیم، هیچ‌وقت نمی‌خواهیم ضدهم حرف بزنیم. برای من روشن است ایشان هیچ‌وقت برداشت نمی‌کنند که من می‌خواهم ضد حرف‌های ایشان حرف بزنم. در فضایی که فیلم خوبی بوده و من هم داشتم از فیلم و فیلمساز تعریف می‌کردم و فیلمش هم موفق بود و به خارج هم رفت، گفتم این افتخار است. قاعدتا باید این باشد. این مساله برای من روشن است. من معتقدم نگاهم در اصل سیاست تشویق هنرمندان و دلگرم‌کردن آنها برای استفاده از هنرشان در رشد جامعه با نگاه رهبری به این حوزه تفاوتی ندارد.»
به اعتقاد هاشمی‌رفسنجانی، «هیچ‌وقت نباید همه مسایل را صفروصدی کرد یعنی بگوییم در تمام موارد اگر جشنواره‌های خارجی به هنرمندان ما جایزه‌ای می‌دهند، حتما قصد سوئی در کار است! اگر اینطور نگاه کنیم، خیلی محدود و بسته می‌شویم. یعنی اگر بچه‌های ما به المپیادهای علمی می‌روند، باید بنشینیم و از جایزه‌گرفتنشان غصه بخوریم؟ چون در المپیادها هم غربی‌ها نمره می‌دهند. ما که در آنجا نیستیم. آنها که این ترکیب را درست کردند، نمره می‌دهند و بعدا هم اینها را می‌برند و دعوت می‌کنند. خیلی بد می‌شود اگر ما به این نتیجه برسیم که نباید اصلا در غرب جایزه بگیریم. ما باید افتخار کنیم در هر بخشی در دنیا ایرانیان جایزه می‌گیرند. اگر چنین تفکری داشته باشید که نباید از خارجی‌ها جایزه بگیریم یعنی ما باید راه پیشرفت را ببندیم. برای اینکه آنها می‌خواهند این کار را کنند! من قبول دارم بعضی از فیلم‌ها را به‌خاطر انحراف جایزه می‌دهند یا وقتی می‌خواهند یک فیلمساز را بزرگ کنند، جایزه می‌دهند. ولی فیلم‌هایی هم هستند که ارزش هنری دارد و آنها بر این پایه قبول می‌کنند جایزه دهند. درست است خارجی‌ها، فیلم‌های هنری اسلامی را به معنایی که ما می‌خواهیم یا در سر داریم نمی‌پذیرند، ولی ارزش هنری‌اش را می‌پذیرند و به آن نمره می‌دهند. ما هم که نباید اینها را در کشور خودمان سرکوب کنیم. باید اینها رشد کنند. اگر تکنیک نباشد که فیلم‌های ما هیچ‌وقت پیشرفت نمی‌کنند. من طرفدار این هستم که از تکنیک‌ها و امتیازات غربی‌ها استفاده کنیم. ولی اصولمان را فدا نکنیم.»
او با اشاره به اینکه «حتما از فیلمسازهای موفق تقدیر می‌کردم»، اضافه کرده: «البته به آنها هم انتقاد می‌کردم. آخرین جلسه‌ای که به صورت رسمی با هنرمندان داشتم، اواخر دوره دولتم بود که فیلمسازهای مشهور ما به ریاست‌جمهوری آمده بودند. به آنها گفتم شما در این صحنه‌ها -مقدار زیادی را شمردم- غایب هستید. نباید اینها را فقط به حزب‌اللهی‌ها بدهید، مثلا جنگ ما، شما که در این کشور بودید، افتخار همه است، چرا فیلم‌های جاذبه‌دار برای جنگ نمی‌سازید؟ برای بازسازی و سازندگی که مال همه و بچه‌های شماست، چرا در این وادی که افتخار کشور است، وارد نمی‌شوید و می‌روید مثلا سوژه‌های آنگونه پیدا می‌کنید؟ البته مشی هم همیشه این بوده تا کسی برای انجام کاری قانع نشود با دستور و سفارش کارش درست از آب درنمی‌آید بالاخص در مورد هنرمندان. به همین خاطر هرگز با آنها از دریچه اینکه باید این کار را انجام بدهید، وارد نشدم. من می‌گویم یک سیاست صحیح را که با مبنای درست برای منافع کشور، انقلاب، مردم و ایرانی‌های خارج از کشور طراحی شده نباید با چندمثال مخدوش کرد. شما بهترین‌ها را پیدا کنید که قبول دارید و به کسی بگویید که انتقادات را از داخل اینها دربیاورد. ببینید چقدر انتقاد درمی‌آید؟»
شرق: در روزهایی که به‌نظر می‌رسید حاشیه‌های سینما به خیروخوشی در حال رفع‌شدن است، حمله‌های تند ابراهیم‌حاتمی‌کیا به برخی جریان‌های سینمایی و سینماگران بار دیگر سینماگران را به واکنش واداشت. انتشار ویدیویی ناقص از صحبت‌های عباس کیارستمی درباره حاتمی‌کیا و یارکشی او از رییس‌جمهور و وزیر و رییس «سازمان سینمایی»، موجی را در سینما به راه انداخت و واکنش‌های مثبت و منفی زیادی را برانگیخت. بخشی از این حملات، به‌طور غیرمستقیم به عملکرد دولت هاشمی در دهه70 که آغاز حضور سینماگران ایرانی در خارج از ایران بود مربوط می‌شد؛ موضوعی که باعث شد سایت رسمی آیت‌الله هاشمی بخش‌هایی از صحبت‌های رییس مجمع‌تشخیص‌مصلحت‌نظام را در سال82 بازنشر دهد. هاشمی در بخشی از این اظهارات با بیان اینکه «هیچ‌وقت نباید مسایل فرهنگی را صفروصدی کرد» گفته: «یعنی بگوییم حتما اگر جشنواره‌های خارجی به هنرمندان ما جایزه‌ای می‌دهند قصد سوئی در کار است! ما نباید هنرمندان بزرگ کشورمان را طرد، لعن و نفرین کنیم و به آنها ناسزا بگوییم. اگر چنین شود رابطه‌ها قطع می‌شود و آنها را تبدیل به دشمن می‌کنیم. در یکی از جشنواره‌ها 20ثانیه از فیلم آقای بیضایی سانسور شد. باعث ناراحتی ایشان هم شد. ولی کارمان به طرد و لعن نکشید. ما تمام سعی خود را کردیم تا قاطبه هنرمندان سینما را هم با خود داشته باشیم.»
او با اشاره به دستاوردهای سینمای ایران در آن زمان گفته است: «اگر رشدی در اواخر دهه60 و 70 در سینمای ایران اتفاق افتاد، مرهون همین دیدگاه بود که به شکل وسیع‌تری در مدیران سینمایی ما هم وجود داشت. اعتدال برای ما یک شرط لازم و کافی بود؛ چه در سینما و چه در سیاست.»
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی ضمن تاکید بر گسترش اعتدال در فضای فرهنگی کشور، اضافه کرد: «من در این سال‌های دیرین که همراهی از رهبری دارم خوب می‌دانم که اگر ایشان موضوعی را می‌گویند یا هشداری می‌دهند صفروصدی نمی‌گویند چون اصولا مشی ایشان جذب حداکثری است ولی متاسفانه برخی افراطی‌ها و تندروها از کلام ایشان چماقی می‌سازند برای طرد تمام هنرمندانی که نظری غیر از اینها دارند.» به عقیده هاشمی: «برخی‌ها علاقه‌مندند از تعابیر رهبری نتایج مطلوب خود را بگیرند و نظر خودشان را با نظر ایشان یکی بدانند. معلوم است که اینگونه نیست. با شناختی که من در این سال‌های دیرین همراهی از رهبری دارم خوب می‌دانم که اگر ایشان موضوعی را می‌گویند یا هشداری می‌دهند صفروصدی نمی‌گویند. اگر ایشان درباره جایزه‌گرفتن فیلم‌های ایرانی از جشنواره‌های خارجی تذکری می‌دهند قطعا آن را به تمام سینماگران و تمام فیلم‌ها تسری نمی‌دهند. چون اصولا مشی ایشان جذب حداکثری است ولی متاسفانه برخی افراطی‌ها و تندروها از کلام ایشان چماقی می‌سازند برای طرد تمام هنرمندانی که نظری غیر از اینها دارند.
من از سال‌های دور با رهبری جلساتی داشتیم و برخی فیلم‌ها را نقد می‌کردیم. خیلی‌ها بر نگاه هنری رهبری وقوف کامل ندارند و متاسفانه افراطی‌ها با استفاده ابزاری از سخنان ایشان همیشه سعی می‌کنند تصویری بسته از آن را ارایه کنند. هرگز اینطور نیست. شاید بزرگ‌ترین جفا به ایشان در همین مسایل هنری و سینمایی صورت گرفته باشد که تندروها همواره سعی می‌کنند از آن چماقی برای طرد بسازند. نگاه هنری رهبری بسیار معتدل و فراگیر است.»
رییس‌‌ مجمع‌تشخیص‌مصلحت‌نظام با بیان اینکه «باید هوشیارانه عمل کنیم»؛ افزود: «نباید با سختگیری‌های خود سینماگران موفق را به‌سوی آن‌سوی آب‌ها هل بدهیم. اینها سرمایه‌های هنری انقلاب و نظامند. اگر ما با معیار معتدلی پیش برویم و حتی برخی هزینه‌های مربوطش را نیز بپذیریم، این ما هستیم که در نهایت برنده خواهیم بود وگرنه اگر در سینما یا هر هنر دیگری به برخوردهای حذفی و افراطی دل‌خوش کنیم، آنگاه باید منتظر حضور گسترده ابتذال باشیم چراکه در هرعرصه‌ای از جمله سینما اگر از اعتدال دور شویم، به ورطه ابتذال کشیده می‌شویم.»
او همچنین با اشاره به موفقیت‌های سینمای ایران در خارج افزود: «شاید فیلمی از ایران در خارج جایزه گرفته بود و من هم با افتخار از آن یاد کردم و شاید رهبری به خاطر یک فیلم دیگر چنین حرفی زده باشند. معلوم است وقتی من و آیت‌الله‌خامنه‌ای حرفی می‌زنیم، هیچ‌وقت نمی‌خواهیم ضدهم حرف بزنیم. برای من روشن است ایشان هیچ‌وقت برداشت نمی‌کنند که من می‌خواهم ضد حرف‌های ایشان حرف بزنم. در فضایی که فیلم خوبی بوده و من هم داشتم از فیلم و فیلمساز تعریف می‌کردم و فیلمش هم موفق بود و به خارج هم رفت، گفتم این افتخار است. قاعدتا باید این باشد. این مساله برای من روشن است. من معتقدم نگاهم در اصل سیاست تشویق هنرمندان و دلگرم‌کردن آنها برای استفاده از هنرشان در رشد جامعه با نگاه رهبری به این حوزه تفاوتی ندارد.»
به اعتقاد هاشمی‌رفسنجانی، «هیچ‌وقت نباید همه مسایل را صفروصدی کرد یعنی بگوییم در تمام موارد اگر جشنواره‌های خارجی به هنرمندان ما جایزه‌ای می‌دهند، حتما قصد سوئی در کار است! اگر اینطور نگاه کنیم، خیلی محدود و بسته می‌شویم. یعنی اگر بچه‌های ما به المپیادهای علمی می‌روند، باید بنشینیم و از جایزه‌گرفتنشان غصه بخوریم؟ چون در المپیادها هم غربی‌ها نمره می‌دهند. ما که در آنجا نیستیم. آنها که این ترکیب را درست کردند، نمره می‌دهند و بعدا هم اینها را می‌برند و دعوت می‌کنند. خیلی بد می‌شود اگر ما به این نتیجه برسیم که نباید اصلا در غرب جایزه بگیریم. ما باید افتخار کنیم در هر بخشی در دنیا ایرانیان جایزه می‌گیرند. اگر چنین تفکری داشته باشید که نباید از خارجی‌ها جایزه بگیریم یعنی ما باید راه پیشرفت را ببندیم. برای اینکه آنها می‌خواهند این کار را کنند! من قبول دارم بعضی از فیلم‌ها را به‌خاطر انحراف جایزه می‌دهند یا وقتی می‌خواهند یک فیلمساز را بزرگ کنند، جایزه می‌دهند. ولی فیلم‌هایی هم هستند که ارزش هنری دارد و آنها بر این پایه قبول می‌کنند جایزه دهند. درست است خارجی‌ها، فیلم‌های هنری اسلامی را به معنایی که ما می‌خواهیم یا در سر داریم نمی‌پذیرند، ولی ارزش هنری‌اش را می‌پذیرند و به آن نمره می‌دهند. ما هم که نباید اینها را در کشور خودمان سرکوب کنیم. باید اینها رشد کنند. اگر تکنیک نباشد که فیلم‌های ما هیچ‌وقت پیشرفت نمی‌کنند. من طرفدار این هستم که از تکنیک‌ها و امتیازات غربی‌ها استفاده کنیم. ولی اصولمان را فدا نکنیم.»
او با اشاره به اینکه «حتما از فیلمسازهای موفق تقدیر می‌کردم»، اضافه کرده: «البته به آنها هم انتقاد می‌کردم. آخرین جلسه‌ای که به صورت رسمی با هنرمندان داشتم، اواخر دوره دولتم بود که فیلمسازهای مشهور ما به ریاست‌جمهوری آمده بودند. به آنها گفتم شما در این صحنه‌ها -مقدار زیادی را شمردم- غایب هستید. نباید اینها را فقط به حزب‌اللهی‌ها بدهید، مثلا جنگ ما، شما که در این کشور بودید، افتخار همه است، چرا فیلم‌های جاذبه‌دار برای جنگ نمی‌سازید؟ برای بازسازی و سازندگی که مال همه و بچه‌های شماست، چرا در این وادی که افتخار کشور است، وارد نمی‌شوید و می‌روید مثلا سوژه‌های آنگونه پیدا می‌کنید؟ البته مشی هم همیشه این بوده تا کسی برای انجام کاری قانع نشود با دستور و سفارش کارش درست از آب درنمی‌آید بالاخص در مورد هنرمندان. به همین خاطر هرگز با آنها از دریچه اینکه باید این کار را انجام بدهید، وارد نشدم. من می‌گویم یک سیاست صحیح را که با مبنای درست برای منافع کشور، انقلاب، مردم و ایرانی‌های خارج از کشور طراحی شده نباید با چندمثال مخدوش کرد. شما بهترین‌ها را پیدا کنید که قبول دارید و به کسی بگویید که انتقادات را از داخل اینها دربیاورد. ببینید چقدر انتقاد درمی‌آید؟»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.