|

به بهانه معرفی نماینده ایران در اسکار 2015

بخت «امروز» سینمای ایران در اسکار

سحر عصرآزاد

نقطه تلاقی طلایی سینمای ایران و جوایز اسکار در سال 2012، انتظارها از نماینده ایران در این رقابت سینمایی را بالا برده است. این‌روزها که ایام پرالتهاب انتظار برای معرفی نماینده ایران به هشتادوهفتمین دوره جوایز اسکار با معرفی «امروز» رضا میرکریمی به اتمام رسیده طبعا پروسه انتخاب فیلم ایرانی منتخب زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد.
ناگفته پیداست که این تحلیل‌ها از زاویه نگاه حرفه‌ای و سلیقه‌ای افراد نشأت می‌گیرد و اغلب موقعیت نماینده سینمای ایران را با «جدایی نادر از سیمین» می‌سنجند چرا که این فیلم نه‌تنها بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان در اسکار 2012 شد بلکه به‌عنوان یکی از موفق‌ترین فیلم‌های ایرانی در سفرهای جشنواره‌ای به سراسر دنیا بود.
هرچند این قیاس اجتناب‌ناپذیر است اما باید به این نکته ظریف هم توجه شود که قرار نیست موفقیت طلایی فیلم فرهادی تبدیل به یک نسخه ازپیش‌تعیین‌شده برای همیشه شود چرا که در آن صورت خلاقیت و سبک و سیاق شخصی فیلمسازان دیگر زیر سوال رفته و «جدایی...» بدل به سرمشقی برای کپی‌کاری‌های بدون دغدغه می‌شود که ارزش‌های ذاتی آن را در طول زمان تقلیل خواهد داد.
کافی است «بچه‌های آسمان» را که تا قبل از موفقیت «جدایی...»، موقعیت طلایی سینمای ایران در جوایز اسکار بود - و توانست به فهرست کوتاه پنج فیلم غیرانگلیسی‌زبان نامزد جوایز اسکار وارد شود - با فیلم فرهادی قیاس کنیم تا متوجه شویم نسخه‌پیچیدن راه به جایی نمی‌برد.
چراکه «جدایی...» در سبک‌وسیاق، مضمون و... شباهتی به فیلم مجید مجیدی ندارد جز اینکه هر دو مسایل و روابط انسانی را محور خود قرار می‌دهند که در عین اینجایی‌بودن، محدود به یک جغرافیا و زمان خاص نیست. در واقع اهمیت «جدایی نادر از سیمین» در همین نکته است که زاییده ذهن و دغدغه‌مندی سازنده‌اش است نه کپی‌کاری برای واردشدن به فهرست کوتاه بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان جوایز اسکار.
در سال‌های پس از موفقیت فیلم فرهادی در جوایز اسکار، سینمای ایران دو دوره را با دو تجربه متفاوت پشت‌سر گذاشت. سال اول هیات معرفی نماینده سینمای ایران به جوایز اسکار، فیلم «یه‌حبه قند» را بهترین گزینه برای حضور در این رقابت تشخیص دادکه انتخاب هوشمندانه‌ای بود. این فیلم ویژگی‌هایی را که ذکر آن رفت به‌نوعی در خود داشت یعنی پرداختن به مسایل و روابط انسانی که محدود به یک جغرافیا نمی‌شد در عین حالی‌که زاویه نگاه و سبک‌وسیاق خاص فیلمسازش را عیان می‌کرد نه‌اینکه تلاشی برای نزدیک‌شدن به نسخه موفقیت‌های قبل باشد. اما متاسفانه این فیلم به دلیل تحریم دقیقه نودی جوایز اسکار از سوی مسوولان سینمایی وقت، از رقابت دور ماند و نتوانست بخت سینمای ایران را به شیوه رضا میرکریمی در اسکار محک بزند.
سال قبل هم فیلم «گذشته» اصغر فرهادی با وجود حرف‌وحدیث‌هایی که بر سر ایرانی یا فرانسوی‌بودن آن مطرح بود با طی‌کردن روندی قانونمند به‌عنوان نماینده ایران به اسکار معرفی شد؛ فیلمی که هرچند از تجربه قبلی فرهادی جلوتر نبود اما امتیازهای بالقوه متعددی برای موفقیت داشت از جمله پخش‌کننده معتبر و قوی خارجی که نقش مهمی در دیده‌شدن یک فیلم در اسکار دارد، هرچند در نهایت موفق نشد.
امسال هم با توجه به اینکه نهم‌مهرماه آخرین مهلت تحویل فیلم‌ها به دفتر آکادمی اسکار برای حضور در بخش غیرانگلیسی‌زبان است، هیات انتخاب فیلم‌هایی را که از نهم‌مهرماه 92 (اول اکتبر 2013) تا هشتم مهرماه 93 (31دسامبر 2014) حداقل یک هفته به اکران عمومی درآمده‌اند، بررسی کرده و در مرحله اول به یک فهرست کوتاه متشکل از 10 فیلم رسیدند.
«آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» بهروز افخمی، «استرداد» علی غفاری، «امروز» سیدرضا میرکریمی، «برف» مهدی رحمانی، «تنهای‌تنهای‌تنها» احسان عبدی‌پور، «چ» ابراهیم حاتمی‌کیا، «خسته نباشید» محسن قرایی و افشین هاشمی، «خط ویژه» مصطفی کیایی، «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو» روح‌الله حجازی و «سربه‌مهر» هادی مقدم‌دوست، فیلم‌های این فهرست بودند که از میان آنها فیلم میرکریمی به‌عنوان نماینده سینمای ایران انتخاب شد. هرچند در این فهرست جای فیلم اکران‌شده «برلین منفی‌هفت» رامتین لوافی و فیلم‌های به‌نمایش‌درنیامده «ماهی و گربه» شهرام مکری، «پرویز» مجید برزگر، «قصه‌ها» رخشان بنی‌اعتماد، «خانه پدری» کیانوش عیاری و «عصبانی نیستم» رضا درمیشیان خالی است که می‌شد امکانی برای نمایش زودهنگام و کوتاه‌مدت آنها فراهم کرد، اما رقابت اصلی در فهرست کوتاه اعلام‌شده بین فیلم میرکریمی و رحمانی بود که پیش از این در چند جشنواره بین‌المللی نیز حضور داشتند. در نهایت«امروز» این شانس را پیدا کرد که بخت سینمای ایران را در اسکار 2015 بیازماید؛ فیلمی که با ساختار روایی و فرمی برآمده از تم درونی خود و معرفی قهرمانی از جنسی دیگر، مخاطب را به قضاوت‌نکردن دعوت می‌کند تا مفاهیمی همچون آبروداری و اخلاق را به چالش بکشد و در نهایت سکوت را به‌عنوان راهکاری برای خروج از بحران جامعه کنونی پیشنهاد می‌دهد؛ فیلمی که می‌تواند با نگاهی انسانی فراتر از مرز و جغرافیا و زمان و مذهب و نژاد جلوه کرده و مخاطبان را به فکر وادارد تا شاهد تجربه‌ای متفاوت و جدید باشند. در این میان هرچند حضور10 فیلم اعلام‌شده می‌تواند تنوع سبک‌وسیاق و گونه‌های سینمایی را با یک نگاه جامع در کنار هم قرار دهد اما با توجه به ویژگی‌های اولیه‌ای که باید در انتخاب نماینده سینمای ایران برای حضور در رقابتی همچون اسکار مدنظر قرار گیرد، حضور برخی از این آثار در فهرست کوتاه به‌شدت سوال‌برانگیز است. اما همین‌که موفقیت طلایی فیلم«جدایی نادر از سیمین» تبدیل به نسخه‌ای ازپیش‌تعیین‌شده برای انتخاب نماینده سینمای ایران در جوایز اسکار و فرستادن فیلم‌های مشابه و کپی‌کاری نشده - که تعدادشان در تولیدات سینمای ایران کم نیست - تلاش هیات انتخاب جای تقدیر دارد.
نقطه تلاقی طلایی سینمای ایران و جوایز اسکار در سال 2012، انتظارها از نماینده ایران در این رقابت سینمایی را بالا برده است. این‌روزها که ایام پرالتهاب انتظار برای معرفی نماینده ایران به هشتادوهفتمین دوره جوایز اسکار با معرفی «امروز» رضا میرکریمی به اتمام رسیده طبعا پروسه انتخاب فیلم ایرانی منتخب زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد.
ناگفته پیداست که این تحلیل‌ها از زاویه نگاه حرفه‌ای و سلیقه‌ای افراد نشأت می‌گیرد و اغلب موقعیت نماینده سینمای ایران را با «جدایی نادر از سیمین» می‌سنجند چرا که این فیلم نه‌تنها بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان در اسکار 2012 شد بلکه به‌عنوان یکی از موفق‌ترین فیلم‌های ایرانی در سفرهای جشنواره‌ای به سراسر دنیا بود.
هرچند این قیاس اجتناب‌ناپذیر است اما باید به این نکته ظریف هم توجه شود که قرار نیست موفقیت طلایی فیلم فرهادی تبدیل به یک نسخه ازپیش‌تعیین‌شده برای همیشه شود چرا که در آن صورت خلاقیت و سبک و سیاق شخصی فیلمسازان دیگر زیر سوال رفته و «جدایی...» بدل به سرمشقی برای کپی‌کاری‌های بدون دغدغه می‌شود که ارزش‌های ذاتی آن را در طول زمان تقلیل خواهد داد.
کافی است «بچه‌های آسمان» را که تا قبل از موفقیت «جدایی...»، موقعیت طلایی سینمای ایران در جوایز اسکار بود - و توانست به فهرست کوتاه پنج فیلم غیرانگلیسی‌زبان نامزد جوایز اسکار وارد شود - با فیلم فرهادی قیاس کنیم تا متوجه شویم نسخه‌پیچیدن راه به جایی نمی‌برد.
چراکه «جدایی...» در سبک‌وسیاق، مضمون و... شباهتی به فیلم مجید مجیدی ندارد جز اینکه هر دو مسایل و روابط انسانی را محور خود قرار می‌دهند که در عین اینجایی‌بودن، محدود به یک جغرافیا و زمان خاص نیست. در واقع اهمیت «جدایی نادر از سیمین» در همین نکته است که زاییده ذهن و دغدغه‌مندی سازنده‌اش است نه کپی‌کاری برای واردشدن به فهرست کوتاه بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان جوایز اسکار.
در سال‌های پس از موفقیت فیلم فرهادی در جوایز اسکار، سینمای ایران دو دوره را با دو تجربه متفاوت پشت‌سر گذاشت. سال اول هیات معرفی نماینده سینمای ایران به جوایز اسکار، فیلم «یه‌حبه قند» را بهترین گزینه برای حضور در این رقابت تشخیص دادکه انتخاب هوشمندانه‌ای بود. این فیلم ویژگی‌هایی را که ذکر آن رفت به‌نوعی در خود داشت یعنی پرداختن به مسایل و روابط انسانی که محدود به یک جغرافیا نمی‌شد در عین حالی‌که زاویه نگاه و سبک‌وسیاق خاص فیلمسازش را عیان می‌کرد نه‌اینکه تلاشی برای نزدیک‌شدن به نسخه موفقیت‌های قبل باشد. اما متاسفانه این فیلم به دلیل تحریم دقیقه نودی جوایز اسکار از سوی مسوولان سینمایی وقت، از رقابت دور ماند و نتوانست بخت سینمای ایران را به شیوه رضا میرکریمی در اسکار محک بزند.
سال قبل هم فیلم «گذشته» اصغر فرهادی با وجود حرف‌وحدیث‌هایی که بر سر ایرانی یا فرانسوی‌بودن آن مطرح بود با طی‌کردن روندی قانونمند به‌عنوان نماینده ایران به اسکار معرفی شد؛ فیلمی که هرچند از تجربه قبلی فرهادی جلوتر نبود اما امتیازهای بالقوه متعددی برای موفقیت داشت از جمله پخش‌کننده معتبر و قوی خارجی که نقش مهمی در دیده‌شدن یک فیلم در اسکار دارد، هرچند در نهایت موفق نشد.
امسال هم با توجه به اینکه نهم‌مهرماه آخرین مهلت تحویل فیلم‌ها به دفتر آکادمی اسکار برای حضور در بخش غیرانگلیسی‌زبان است، هیات انتخاب فیلم‌هایی را که از نهم‌مهرماه 92 (اول اکتبر 2013) تا هشتم مهرماه 93 (31دسامبر 2014) حداقل یک هفته به اکران عمومی درآمده‌اند، بررسی کرده و در مرحله اول به یک فهرست کوتاه متشکل از 10 فیلم رسیدند.
«آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» بهروز افخمی، «استرداد» علی غفاری، «امروز» سیدرضا میرکریمی، «برف» مهدی رحمانی، «تنهای‌تنهای‌تنها» احسان عبدی‌پور، «چ» ابراهیم حاتمی‌کیا، «خسته نباشید» محسن قرایی و افشین هاشمی، «خط ویژه» مصطفی کیایی، «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو» روح‌الله حجازی و «سربه‌مهر» هادی مقدم‌دوست، فیلم‌های این فهرست بودند که از میان آنها فیلم میرکریمی به‌عنوان نماینده سینمای ایران انتخاب شد. هرچند در این فهرست جای فیلم اکران‌شده «برلین منفی‌هفت» رامتین لوافی و فیلم‌های به‌نمایش‌درنیامده «ماهی و گربه» شهرام مکری، «پرویز» مجید برزگر، «قصه‌ها» رخشان بنی‌اعتماد، «خانه پدری» کیانوش عیاری و «عصبانی نیستم» رضا درمیشیان خالی است که می‌شد امکانی برای نمایش زودهنگام و کوتاه‌مدت آنها فراهم کرد، اما رقابت اصلی در فهرست کوتاه اعلام‌شده بین فیلم میرکریمی و رحمانی بود که پیش از این در چند جشنواره بین‌المللی نیز حضور داشتند. در نهایت«امروز» این شانس را پیدا کرد که بخت سینمای ایران را در اسکار 2015 بیازماید؛ فیلمی که با ساختار روایی و فرمی برآمده از تم درونی خود و معرفی قهرمانی از جنسی دیگر، مخاطب را به قضاوت‌نکردن دعوت می‌کند تا مفاهیمی همچون آبروداری و اخلاق را به چالش بکشد و در نهایت سکوت را به‌عنوان راهکاری برای خروج از بحران جامعه کنونی پیشنهاد می‌دهد؛ فیلمی که می‌تواند با نگاهی انسانی فراتر از مرز و جغرافیا و زمان و مذهب و نژاد جلوه کرده و مخاطبان را به فکر وادارد تا شاهد تجربه‌ای متفاوت و جدید باشند. در این میان هرچند حضور10 فیلم اعلام‌شده می‌تواند تنوع سبک‌وسیاق و گونه‌های سینمایی را با یک نگاه جامع در کنار هم قرار دهد اما با توجه به ویژگی‌های اولیه‌ای که باید در انتخاب نماینده سینمای ایران برای حضور در رقابتی همچون اسکار مدنظر قرار گیرد، حضور برخی از این آثار در فهرست کوتاه به‌شدت سوال‌برانگیز است. اما همین‌که موفقیت طلایی فیلم«جدایی نادر از سیمین» تبدیل به نسخه‌ای ازپیش‌تعیین‌شده برای انتخاب نماینده سینمای ایران در جوایز اسکار و فرستادن فیلم‌های مشابه و کپی‌کاری نشده - که تعدادشان در تولیدات سینمای ایران کم نیست - تلاش هیات انتخاب جای تقدیر دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.