علی ماجدی، سفیر تهران در «برلین»:
اروپا میتواند فشار آمریکا را تعدیل کند
فریبا پژوه: در اتاق کار علی ماجدی همیشه به روی اصحاب رسانه باز است. او از معدود میراثداران منش پاسخگویی دولت اصلاحات است و کارنامه کاریاش بیش از هر چیز شامل فعالیتهای او در عرصه مدیریت و مشاورت اقتصادی و دیپلماتیک میشود. او دانشآموخته رشته اقتصاد است و در پایان دهه 1360 بهعنوان دیپلمات در کشورهای امارات متحده عربی، برزیل، کشورهای مشترکالمنافع و ژاپن فعالیت داشته است. ماجدی پس از انتخاب «بیژن نامدارزنگنه» بهعنوان وزیر نفت به مثابه بازوی مهم این وزارتخانه فعالیت خود را در معاونت امور بینالملل آغاز کرد و در مذاکرات انرژی با روسها خوش درخشید. علی ماجدی از سال 82 تا سال 84 رییس کارگروه اقتصادی مذاکرهکنندگان هستهای ایران به ریاست حسن روحانی بود که سرانجام به توافقنامه سعدآباد منجر شد. این روزها قرار است او در مقام یک دیپلمات کهنهکار اقتصادی بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران راهی آلمان شود. خبرگزاری رسمی آلمان درباره حضور او در این کشور مینویسد: «از علی ماجدی انتظار میرود تحرکی تازه به روابط سیاسی و اقتصادی میان ایران و آلمان ببخشد.»به گفته ماجدی دیپلماسی اقتصادی، مکمل دیپلماسی سیاسی است
و او قصد دارد در ماموریت خود در برلین نقش اروپاییها را در حل مساله هستهای ایران پررنگ کند. مذاکرات با تروییکای (آلمان، فرانسه و انگلیس) در دولت اصلاحات نیز سابقه داشت و این سابقه نشان میدهد که فعالشدن نقش اروپاییها و خروج آنها از وضعیت انفعال در این پرونده میتواند گام مهمی در حل آن باشد. ماجدی میگوید هر چند تجربه نشان داده که حل مسایل هستهای، بدون موافقت آمریکا ممکن نیست اما همه کشورهای طرف مذاکره باید نقش فعالی در حل مساله داشته باشند. وی تاکید میکند بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در «برلین»، هدف پررنگکردن نقش آلمانها در مذاکرات هستهای را پیگیری خواهد کرد. گفتوگوی معاون پیشین امور بینالملل وزارت نفت و سفیر جدید دولت حسن روحانی در آلمان را با «شرق» بخوانید:
مذاکرات هستهای ایران با قدرتهای جهانی «1+5» در «نیویورک» ادامه دارد. در این میان و پیش از آغاز مذاکرات، «اتحادیه اروپا» با صدور اعلامیهای از آنچه «روند بسیار کند همکاری ایران و آژانس» خواند، اعلام ناامیدی کرد. به نظر شما دستگاه دیپلماسی ایران چگونه باید با این موضوع برخورد کند؟
باتوجه به آخرین گزارش «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» مبنی بر اینکه ایران اقدامات داوطلبانه خود را بهطور کامل اجرا کرده است بهنظر میرسد اینکه اروپاییها پیش از اعلامنظر آژانس، نظر خود را در چنین بیانیهای اعلام کردهاند شاید میخواهند از این طریق از نقش کمرنگ خود در مذاکرات هستهای با ایران گلایه کنند. این گلایه از تلاش آمریکاییها برای کمرنگکردن نقش آنها در مذاکرات هستهای است. اروپاییها در جریان مذاکراتی که ایران و آمریکا و روسیه بهطور جداگانه با هم داشتهاند، هستند و من بر این باورم که باید در کنار ادامه این مذاکرات و تداوم آنها، مذاکراتی را نیز به صورت جداگانه با سهکشور مهم اروپایی (انگلستان، فرانسه و آلمان) داشته باشیم. هرچند سوابق نشان داده است که بدون موافقت آمریکا نمیتوان مسایل را حل کرد اما به هر شکل همه کشورهای مذاکرهکننده میتوانند نقش خود را در حل این مساله ایفا کنند. هر سه کشور اروپایی از طریق خانم اشتون بهعنوان نماینده اروپا مسایل را دنبال میکنند اما بهنظر من باید بهای بیشتری به مذاکرات با تکتک این کشورهای اروپایی بدهیم و به نظر میرسد که این خواست اروپاییها نیز باشد. بیانیهای که به این شکل صادر و به آژانس نسبت داده میشود، شاید کمی انحرافی باشد و مفهوم این بیانیه میتواند این باشد که اروپاییها میخواهند به طور غیرمستقیم بگویند خواهان سهم بیشتر و نقش پررنگتری در مذاکرات هستهای با ایران هستند.
برنامه شما بهعنوان سفیر جدید ایران در آلمان در این رابطه چیست؟
من ملاقاتی با دکترظریف وزیر امورخارجه داشتهام و فکر میکنم ایشان نیز به این مساله توجه داشته و به من هم تاکید شده است با آلمانیها در رابطه با افزایش نقش آنها در حل مسایل هستهای در تماس و مذاکره باشم. البته با توجه به اخبار و پوشش رسانهای و توجه بینالمللی به مذاکرات ایران و آمریکا و به حاشیهرفتن نقش اروپا، نقش آمریکاییها در مذاکرات پررنگتر به نظر میآید این در حالی است که اروپاییها هم همواره نقش مهمی در مذاکرات هستهای دارند. آقایظریف تاکید داشت من بهمحض ورود به محل ماموریت خود، موضوع هستهای و نقشی که آلمان میتواند به سهم خود در حل آن داشته باشد را دنبال کنم. به نظر من در این رابطه نباید تردید داشت.
پیش از ابلاغ ماموریت سفارت در آلمان، سمت معاون ارتباطات امور بینالملل وزارت نفت را بر عهده داشتید. گمان میکنید دیپلماسی میتواند گرهگشای مشکلات اقتصادی باشد؟
بهنظر من کار دیپلماسی کشور که مسوولیت اصلی آن برعهده وزارت امور خارجه است، شامل دیپلماسی اقتصادی هم میشود و بیشک وزارت نفت میتواند در دنیای امروز و با توجه به جایگاه ایران - بهعنوان تولیدکننده نفت و گاز از یک سو و شرایط استراتژیک انرژی در جهان از سوی دیگر - نقش مهمی در مسایل دیپلماسی اقتصادی داشته باشد. نقش وزارت نفت در این زمینه میتواند از طریق معاونت بینالملل فعال شود و این وزارتخانه میتواند معین دستگاه دیپلماسی کشور باشد. سابقه همکاری این دونهاد فرصتهای گرانبهایی برای توسعه اقتصادی کشور به وجود میآورد و حتی در مواردی از تهدیدها میکاهد. البته من در مسندی نیستم که بخواهم ارزیابی دقیقی درباره همه وزارت نفت از دولت پیشین داشته باشم اما آرزو میکنم نفرات بعدی آهستهتر با دانش بیشتر و توانمندتر بتوانند کشور را به سمت پیشرفت هدایت کنند.
یعنی بازپسگرفتن بازارهای از دسترفته نفت ایران هم بخشی از هدف ثانویه مذاکرات هستهای است؟
وظیفه اصلی مدیریت بینالمللی فروش نفت برعهده شرکت ملی نفت ایران است. اما به هر حال سیاستگذاریهای وزارت نفت و سیاستهای دیپلماتیک میتواند بر افزایش فروش نفت تاثیر داشته باشد. من وارد جزییات فروش نفت نمیشوم اما فکر میکنم اقدامات این معاونت توانسته به افزایش فروش نفت کمک کند. امیدوارم افزایش فعالیت این معاونت بتواند به فروش بیشتر نفت منجر شود. در کنار مساله نفت، منابع گاز ایران هم مهم است. در این مدت سعی شد تا مدیریت و مراقبتهای لازم با کمک خود شرکت ملی صادرات گاز انجام شود. مساله اصلی در این میان میادین مشترک گازی و نفتی با سایر کشورهاست. حقیقتا باید بگویم به این میادین بهطور ویژه و خاص توجه نشده بهگونهای که میتوان گفت در دولت پیشین برنامه مشخصی برای بهرهبرداری از این میادین وجود نداشته است.
برخی خبرها از بهرهبرداری چندبرابری برخی کشورهای حوزه خلیجفارس از میادین مشترک نفتی و گازی ایران خبر میدهند. این اخبار تا چه حد درست است؟
متاسفانه این اخبار درست است. اما فراتر از بهرهبرداری، در برخی موارد حتی مذاکره و گفتوگو با این کشورها هم انجام نشده است. باید یک نگاه جدید در مورد استفاده از میادین مشترک ایجاد شود و این سوال را مطرح کرد که از نظر حقوق بینالملل اگر کشوری بدون اطلاع دیگری، از میادین مشترک بهرهبرداری مضاعف کرد چه راههایی برای به چالشکشیدن آنها در مجامع بینالمللی وجود دارد. بهنظر من اینجاست که نقش دیپلماسی اقتصادی به روشنی مشخص میشود. من فکر میکنم باید در این زمینه با کشورهایی که با آنها بیش از 20حوزه مشترک نفتی و گازی داریم، گفتوگو و مذاکره جدی داشته باشیم. معاونت امور بینالملل وزارت نفت میتواند نقش جدی در این مذاکرات داشته باشد.
از زمان شروع به کار دولت جدید، تمایل شرکتهای نفتی خارجی برای همکاری با ایران چقدر بوده است و آیا ایران حاضر به تغییر فرمتهای قراردادهای نفتی خود هست؟ بهنظر شما با توجه به شرایط تحریمها این تغییر فرمت میتواند در کاهش تحریمها و افزایش فروش نفت تاثیرگذار باشد؟
تحریمهای بینالمللی غرب علیه ایران هیچ ارتباطی به فرمت قراردادهای ما ندارد. سوال اینجاست که اگر تحریمها برداشته شود آیا این شرکتها و کشورها به ایران رجوع خواهند کرد؟ به نظر من بله. خیلی از کشورها و شرکتهای نفتی غربی به دنبال رفع تحریمها علیه ایران هستند. البته آنها قراردادهای سابق را هم جذاب نمیدانند؛ مثلا آنها علاقهای به قراردادهای «بایبک» ندارند. ما نیز هنوز قراردادهای جدیدی معرفی نکردهایم. مساله اول این است که تحریمها باید رفع شوند و مساله ثانوی اینکه قراردادها باید جذابیت خود را داشته باشند. پس از آن شرکتهای خارجی میتوانند با توجه به لغو تحریمها قراردادهای جذابتری را انتخاب کنند. ضمن اینکه مساله مهم برای آنها بازدهی داخلی «present valye» (ارزش فعلی) و معیارهای اقتصادی دیگر است. شرکتهای نفتی امنیت کشورهای هدف و آینده آنها را در اولویت اصلی خود قرار میدهند. با هر معیاری ایران در حال حاضر از یک ثبات خوب برخوردار است. نکته قابل توجه در مذاکرات اخیر من با آقای «الکساندر نواک»، وزیر انرژی روسیه این بود که آنها ابراز علاقه کردند تا در پروژههای گاز و نفت شمال سرمایهگذاری کنند؛ یعنی اگر روسیه تحفظ تحریمها را نداشته باشد به مساله سرمایهگذاری در نفت ایران علاقهمند هستند. چرا کشورهای دیگر و شرکتهای بینالمللی دیگر این نگاه و روش روسها را مدنظر قرار ندهند؟
اما شرایط کنونی بهگونهای است که تا بحث نفت به میان میآید همه ناخودآگاه به یاد بابک زنجانی و ماجراهای او میافتند.
متاسفانه در بینظمی و ازهمگسیختگیای که در دولت گذشته در وزارت نفت بهوجود آمد هیچ تردیدی وجود ندارد. در دولت پیشین ما شاهد یک افت شدید مدیریتی در این وزارتخانه بودیم که عدم بهکارگیری نیروهای متخصص در وزارت نفت یکی از جلوههای آن بود. نیروهای انسانی کارآزموده یا به انزوا رفتند یا جذب بخش خصوصی شدند یا کشور را ترک کردند. وقتی سیستم مسالهدار باشد و بدون نظارت عمل کند افراد ناسالم، زمینه و فرصت رشد پیدا میکنند و در سیستم نفوذ میکنند. ظهور امثال بابک زنجانی و آنچه پیرامون او در وضعیت نفت کشور به وجود آمد خلقالساعه نبود. امثال زنجانی محصول یک نوع شیوه مدیریت غلط هستند و این شیوههای مدیریتی هستند که این افراد را در خود میپرورانند. به نظر من پیش از اینکه درباره بابک زنجانی و مسایل پیرامون پرونده او سخن بگوییم باید این سوال مطرح شود که در دولت گذشته چه شیوه مدیریتی اعمال شد که امثال بابک زنجانی را به خود جذب کرد و در خود پرورش داد.
اگر موافقید به بحث نقش آلمان بهعنوان یکی از طرفهای مذاکرات هستهای برگردیم. برلین تا چه حد میتواند در بهنتیجهرسیدن مذاکرات موثر باشد؟
آلمان از کشورهای مهم اروپایی به لحاظ تاثیرگذاری سیاسی و اقتصادی است. من نیز در ماموریت خود سعی میکنم معین و کمککننده به مذاکرات هستهای ایران باشم اما به هر حال باید توجه داشت که استفاده از ابزار تحریم در دنیای امروز و با توجه به بازار آزاد امروز در دنیا ابزار مناسبی برای پیشبرد سیاستهای بینالمللی کشورها نیست و ادامه استفاده ابزاری از تحریمهای اقتصادی میتواند جهان را به سمت دوقطبیشدن و دوران اولیه جنگ سرد بکشاند. تحریمهای اقتصادی علیه ایران در برخی موارد غیرعادلانه و ظالمانه است و در مجموع تحریمهای بینالمللی نمیتواند به نفع صلح و ثبات و جریان اقتصادی و تجاری آزاد دنیای امروز باشد.
برخی ناظران معتقدند مذاکرات کنونی هستهای بیش از آنکه مذاکره ایران و 1+5 باشد، مذاکره ایران و آمریکاست و نقش سایر کشورها در آن تزیینی است. افزایش نقش کشورهای اروپایی تا چه حد میتواند به تامین منافع ملی ایران کمک کند؟
ما باید در این زمینه بیشتر کار کنیم. از یاد نبریم آمریکا در مذاکرات هستهای سالهای 82 تا 84 نیز فشار خود را وارد میکرد اما سهکشور اروپایی (آلمان، انگلیس و فرانسه) نقش تعدیلکننده داشتند. اکنون نیز باید تلاش کنیم آمریکاییها در مذاکرات جاری تنها سهم خود را داشته باشند و اروپاییها خود را از زیر فشار آمریکا بیرون بیاورند. من سعی میکنم به آلمانیها ارزشهای صلحخواهانه و نقش ایران در تامین ثبات جهانی و نیز منافع رابطه اقتصادی - تجاری با ایران را متذکر شوم و یادآوری کنم ایران میتواند در آینده شریک مطمئن تجاری برای آنها باشد.
اجلاس جاری مجمععمومی سازمانملل و سفر رییسجمهوری به«نیویورک» را تا چه حد در حل مساله هستهای موثر میدانید؟
بهنظر من در این مسایل نباید عجله کرد. این مسایل در مدتزمان کمی ایجاد نشده که انتظار داشته باشیم در مدت زمان کوتاهی حلوفصل شود. مذاکرات هستهای بیشک زمانبر است و نباید منتظر یک نتیجه آنی و فوری باشیم. هرچیزی به اندازه وزن خودش میتواند موثر باشد و شخصی تاثیرگذاری مانند آقایروحانی میتواند با عملکرد خوب خود وزن تیم ایران را در مذاکرات افزایش دهد. به هرحال گفتوگو نیاز به زبان خاص دارد و اگر افراد ندانند که چه میگویند، میتواند تاثیر منفی عمیقی در مسایل مختلف در سطوح بینالمللی داشته باشد.
مذاکرات هستهای ایران با قدرتهای جهانی «1+5» در «نیویورک» ادامه دارد. در این میان و پیش از آغاز مذاکرات، «اتحادیه اروپا» با صدور اعلامیهای از آنچه «روند بسیار کند همکاری ایران و آژانس» خواند، اعلام ناامیدی کرد. به نظر شما دستگاه دیپلماسی ایران چگونه باید با این موضوع برخورد کند؟
باتوجه به آخرین گزارش «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» مبنی بر اینکه ایران اقدامات داوطلبانه خود را بهطور کامل اجرا کرده است بهنظر میرسد اینکه اروپاییها پیش از اعلامنظر آژانس، نظر خود را در چنین بیانیهای اعلام کردهاند شاید میخواهند از این طریق از نقش کمرنگ خود در مذاکرات هستهای با ایران گلایه کنند. این گلایه از تلاش آمریکاییها برای کمرنگکردن نقش آنها در مذاکرات هستهای است. اروپاییها در جریان مذاکراتی که ایران و آمریکا و روسیه بهطور جداگانه با هم داشتهاند، هستند و من بر این باورم که باید در کنار ادامه این مذاکرات و تداوم آنها، مذاکراتی را نیز به صورت جداگانه با سهکشور مهم اروپایی (انگلستان، فرانسه و آلمان) داشته باشیم. هرچند سوابق نشان داده است که بدون موافقت آمریکا نمیتوان مسایل را حل کرد اما به هر شکل همه کشورهای مذاکرهکننده میتوانند نقش خود را در حل این مساله ایفا کنند. هر سه کشور اروپایی از طریق خانم اشتون بهعنوان نماینده اروپا مسایل را دنبال میکنند اما بهنظر من باید بهای بیشتری به مذاکرات با تکتک این کشورهای اروپایی بدهیم و به نظر میرسد که این خواست اروپاییها نیز باشد. بیانیهای که به این شکل صادر و به آژانس نسبت داده میشود، شاید کمی انحرافی باشد و مفهوم این بیانیه میتواند این باشد که اروپاییها میخواهند به طور غیرمستقیم بگویند خواهان سهم بیشتر و نقش پررنگتری در مذاکرات هستهای با ایران هستند.
برنامه شما بهعنوان سفیر جدید ایران در آلمان در این رابطه چیست؟
من ملاقاتی با دکترظریف وزیر امورخارجه داشتهام و فکر میکنم ایشان نیز به این مساله توجه داشته و به من هم تاکید شده است با آلمانیها در رابطه با افزایش نقش آنها در حل مسایل هستهای در تماس و مذاکره باشم. البته با توجه به اخبار و پوشش رسانهای و توجه بینالمللی به مذاکرات ایران و آمریکا و به حاشیهرفتن نقش اروپا، نقش آمریکاییها در مذاکرات پررنگتر به نظر میآید این در حالی است که اروپاییها هم همواره نقش مهمی در مذاکرات هستهای دارند. آقایظریف تاکید داشت من بهمحض ورود به محل ماموریت خود، موضوع هستهای و نقشی که آلمان میتواند به سهم خود در حل آن داشته باشد را دنبال کنم. به نظر من در این رابطه نباید تردید داشت.
پیش از ابلاغ ماموریت سفارت در آلمان، سمت معاون ارتباطات امور بینالملل وزارت نفت را بر عهده داشتید. گمان میکنید دیپلماسی میتواند گرهگشای مشکلات اقتصادی باشد؟
بهنظر من کار دیپلماسی کشور که مسوولیت اصلی آن برعهده وزارت امور خارجه است، شامل دیپلماسی اقتصادی هم میشود و بیشک وزارت نفت میتواند در دنیای امروز و با توجه به جایگاه ایران - بهعنوان تولیدکننده نفت و گاز از یک سو و شرایط استراتژیک انرژی در جهان از سوی دیگر - نقش مهمی در مسایل دیپلماسی اقتصادی داشته باشد. نقش وزارت نفت در این زمینه میتواند از طریق معاونت بینالملل فعال شود و این وزارتخانه میتواند معین دستگاه دیپلماسی کشور باشد. سابقه همکاری این دونهاد فرصتهای گرانبهایی برای توسعه اقتصادی کشور به وجود میآورد و حتی در مواردی از تهدیدها میکاهد. البته من در مسندی نیستم که بخواهم ارزیابی دقیقی درباره همه وزارت نفت از دولت پیشین داشته باشم اما آرزو میکنم نفرات بعدی آهستهتر با دانش بیشتر و توانمندتر بتوانند کشور را به سمت پیشرفت هدایت کنند.
یعنی بازپسگرفتن بازارهای از دسترفته نفت ایران هم بخشی از هدف ثانویه مذاکرات هستهای است؟
وظیفه اصلی مدیریت بینالمللی فروش نفت برعهده شرکت ملی نفت ایران است. اما به هر حال سیاستگذاریهای وزارت نفت و سیاستهای دیپلماتیک میتواند بر افزایش فروش نفت تاثیر داشته باشد. من وارد جزییات فروش نفت نمیشوم اما فکر میکنم اقدامات این معاونت توانسته به افزایش فروش نفت کمک کند. امیدوارم افزایش فعالیت این معاونت بتواند به فروش بیشتر نفت منجر شود. در کنار مساله نفت، منابع گاز ایران هم مهم است. در این مدت سعی شد تا مدیریت و مراقبتهای لازم با کمک خود شرکت ملی صادرات گاز انجام شود. مساله اصلی در این میان میادین مشترک گازی و نفتی با سایر کشورهاست. حقیقتا باید بگویم به این میادین بهطور ویژه و خاص توجه نشده بهگونهای که میتوان گفت در دولت پیشین برنامه مشخصی برای بهرهبرداری از این میادین وجود نداشته است.
برخی خبرها از بهرهبرداری چندبرابری برخی کشورهای حوزه خلیجفارس از میادین مشترک نفتی و گازی ایران خبر میدهند. این اخبار تا چه حد درست است؟
متاسفانه این اخبار درست است. اما فراتر از بهرهبرداری، در برخی موارد حتی مذاکره و گفتوگو با این کشورها هم انجام نشده است. باید یک نگاه جدید در مورد استفاده از میادین مشترک ایجاد شود و این سوال را مطرح کرد که از نظر حقوق بینالملل اگر کشوری بدون اطلاع دیگری، از میادین مشترک بهرهبرداری مضاعف کرد چه راههایی برای به چالشکشیدن آنها در مجامع بینالمللی وجود دارد. بهنظر من اینجاست که نقش دیپلماسی اقتصادی به روشنی مشخص میشود. من فکر میکنم باید در این زمینه با کشورهایی که با آنها بیش از 20حوزه مشترک نفتی و گازی داریم، گفتوگو و مذاکره جدی داشته باشیم. معاونت امور بینالملل وزارت نفت میتواند نقش جدی در این مذاکرات داشته باشد.
از زمان شروع به کار دولت جدید، تمایل شرکتهای نفتی خارجی برای همکاری با ایران چقدر بوده است و آیا ایران حاضر به تغییر فرمتهای قراردادهای نفتی خود هست؟ بهنظر شما با توجه به شرایط تحریمها این تغییر فرمت میتواند در کاهش تحریمها و افزایش فروش نفت تاثیرگذار باشد؟
تحریمهای بینالمللی غرب علیه ایران هیچ ارتباطی به فرمت قراردادهای ما ندارد. سوال اینجاست که اگر تحریمها برداشته شود آیا این شرکتها و کشورها به ایران رجوع خواهند کرد؟ به نظر من بله. خیلی از کشورها و شرکتهای نفتی غربی به دنبال رفع تحریمها علیه ایران هستند. البته آنها قراردادهای سابق را هم جذاب نمیدانند؛ مثلا آنها علاقهای به قراردادهای «بایبک» ندارند. ما نیز هنوز قراردادهای جدیدی معرفی نکردهایم. مساله اول این است که تحریمها باید رفع شوند و مساله ثانوی اینکه قراردادها باید جذابیت خود را داشته باشند. پس از آن شرکتهای خارجی میتوانند با توجه به لغو تحریمها قراردادهای جذابتری را انتخاب کنند. ضمن اینکه مساله مهم برای آنها بازدهی داخلی «present valye» (ارزش فعلی) و معیارهای اقتصادی دیگر است. شرکتهای نفتی امنیت کشورهای هدف و آینده آنها را در اولویت اصلی خود قرار میدهند. با هر معیاری ایران در حال حاضر از یک ثبات خوب برخوردار است. نکته قابل توجه در مذاکرات اخیر من با آقای «الکساندر نواک»، وزیر انرژی روسیه این بود که آنها ابراز علاقه کردند تا در پروژههای گاز و نفت شمال سرمایهگذاری کنند؛ یعنی اگر روسیه تحفظ تحریمها را نداشته باشد به مساله سرمایهگذاری در نفت ایران علاقهمند هستند. چرا کشورهای دیگر و شرکتهای بینالمللی دیگر این نگاه و روش روسها را مدنظر قرار ندهند؟
اما شرایط کنونی بهگونهای است که تا بحث نفت به میان میآید همه ناخودآگاه به یاد بابک زنجانی و ماجراهای او میافتند.
متاسفانه در بینظمی و ازهمگسیختگیای که در دولت گذشته در وزارت نفت بهوجود آمد هیچ تردیدی وجود ندارد. در دولت پیشین ما شاهد یک افت شدید مدیریتی در این وزارتخانه بودیم که عدم بهکارگیری نیروهای متخصص در وزارت نفت یکی از جلوههای آن بود. نیروهای انسانی کارآزموده یا به انزوا رفتند یا جذب بخش خصوصی شدند یا کشور را ترک کردند. وقتی سیستم مسالهدار باشد و بدون نظارت عمل کند افراد ناسالم، زمینه و فرصت رشد پیدا میکنند و در سیستم نفوذ میکنند. ظهور امثال بابک زنجانی و آنچه پیرامون او در وضعیت نفت کشور به وجود آمد خلقالساعه نبود. امثال زنجانی محصول یک نوع شیوه مدیریت غلط هستند و این شیوههای مدیریتی هستند که این افراد را در خود میپرورانند. به نظر من پیش از اینکه درباره بابک زنجانی و مسایل پیرامون پرونده او سخن بگوییم باید این سوال مطرح شود که در دولت گذشته چه شیوه مدیریتی اعمال شد که امثال بابک زنجانی را به خود جذب کرد و در خود پرورش داد.
اگر موافقید به بحث نقش آلمان بهعنوان یکی از طرفهای مذاکرات هستهای برگردیم. برلین تا چه حد میتواند در بهنتیجهرسیدن مذاکرات موثر باشد؟
آلمان از کشورهای مهم اروپایی به لحاظ تاثیرگذاری سیاسی و اقتصادی است. من نیز در ماموریت خود سعی میکنم معین و کمککننده به مذاکرات هستهای ایران باشم اما به هر حال باید توجه داشت که استفاده از ابزار تحریم در دنیای امروز و با توجه به بازار آزاد امروز در دنیا ابزار مناسبی برای پیشبرد سیاستهای بینالمللی کشورها نیست و ادامه استفاده ابزاری از تحریمهای اقتصادی میتواند جهان را به سمت دوقطبیشدن و دوران اولیه جنگ سرد بکشاند. تحریمهای اقتصادی علیه ایران در برخی موارد غیرعادلانه و ظالمانه است و در مجموع تحریمهای بینالمللی نمیتواند به نفع صلح و ثبات و جریان اقتصادی و تجاری آزاد دنیای امروز باشد.
برخی ناظران معتقدند مذاکرات کنونی هستهای بیش از آنکه مذاکره ایران و 1+5 باشد، مذاکره ایران و آمریکاست و نقش سایر کشورها در آن تزیینی است. افزایش نقش کشورهای اروپایی تا چه حد میتواند به تامین منافع ملی ایران کمک کند؟
ما باید در این زمینه بیشتر کار کنیم. از یاد نبریم آمریکا در مذاکرات هستهای سالهای 82 تا 84 نیز فشار خود را وارد میکرد اما سهکشور اروپایی (آلمان، انگلیس و فرانسه) نقش تعدیلکننده داشتند. اکنون نیز باید تلاش کنیم آمریکاییها در مذاکرات جاری تنها سهم خود را داشته باشند و اروپاییها خود را از زیر فشار آمریکا بیرون بیاورند. من سعی میکنم به آلمانیها ارزشهای صلحخواهانه و نقش ایران در تامین ثبات جهانی و نیز منافع رابطه اقتصادی - تجاری با ایران را متذکر شوم و یادآوری کنم ایران میتواند در آینده شریک مطمئن تجاری برای آنها باشد.
اجلاس جاری مجمععمومی سازمانملل و سفر رییسجمهوری به«نیویورک» را تا چه حد در حل مساله هستهای موثر میدانید؟
بهنظر من در این مسایل نباید عجله کرد. این مسایل در مدتزمان کمی ایجاد نشده که انتظار داشته باشیم در مدت زمان کوتاهی حلوفصل شود. مذاکرات هستهای بیشک زمانبر است و نباید منتظر یک نتیجه آنی و فوری باشیم. هرچیزی به اندازه وزن خودش میتواند موثر باشد و شخصی تاثیرگذاری مانند آقایروحانی میتواند با عملکرد خوب خود وزن تیم ایران را در مذاکرات افزایش دهد. به هرحال گفتوگو نیاز به زبان خاص دارد و اگر افراد ندانند که چه میگویند، میتواند تاثیر منفی عمیقی در مسایل مختلف در سطوح بینالمللی داشته باشد.
فریبا پژوه: در اتاق کار علی ماجدی همیشه به روی اصحاب رسانه باز است. او از معدود میراثداران منش پاسخگویی دولت اصلاحات است و کارنامه کاریاش بیش از هر چیز شامل فعالیتهای او در عرصه مدیریت و مشاورت اقتصادی و دیپلماتیک میشود. او دانشآموخته رشته اقتصاد است و در پایان دهه 1360 بهعنوان دیپلمات در کشورهای امارات متحده عربی، برزیل، کشورهای مشترکالمنافع و ژاپن فعالیت داشته است. ماجدی پس از انتخاب «بیژن نامدارزنگنه» بهعنوان وزیر نفت به مثابه بازوی مهم این وزارتخانه فعالیت خود را در معاونت امور بینالملل آغاز کرد و در مذاکرات انرژی با روسها خوش درخشید. علی ماجدی از سال 82 تا سال 84 رییس کارگروه اقتصادی مذاکرهکنندگان هستهای ایران به ریاست حسن روحانی بود که سرانجام به توافقنامه سعدآباد منجر شد. این روزها قرار است او در مقام یک دیپلمات کهنهکار اقتصادی بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران راهی آلمان شود. خبرگزاری رسمی آلمان درباره حضور او در این کشور مینویسد: «از علی ماجدی انتظار میرود تحرکی تازه به روابط سیاسی و اقتصادی میان ایران و آلمان ببخشد.»به گفته ماجدی دیپلماسی اقتصادی، مکمل دیپلماسی سیاسی است
و او قصد دارد در ماموریت خود در برلین نقش اروپاییها را در حل مساله هستهای ایران پررنگ کند. مذاکرات با تروییکای (آلمان، فرانسه و انگلیس) در دولت اصلاحات نیز سابقه داشت و این سابقه نشان میدهد که فعالشدن نقش اروپاییها و خروج آنها از وضعیت انفعال در این پرونده میتواند گام مهمی در حل آن باشد. ماجدی میگوید هر چند تجربه نشان داده که حل مسایل هستهای، بدون موافقت آمریکا ممکن نیست اما همه کشورهای طرف مذاکره باید نقش فعالی در حل مساله داشته باشند. وی تاکید میکند بهعنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در «برلین»، هدف پررنگکردن نقش آلمانها در مذاکرات هستهای را پیگیری خواهد کرد. گفتوگوی معاون پیشین امور بینالملل وزارت نفت و سفیر جدید دولت حسن روحانی در آلمان را با «شرق» بخوانید:
مذاکرات هستهای ایران با قدرتهای جهانی «1+5» در «نیویورک» ادامه دارد. در این میان و پیش از آغاز مذاکرات، «اتحادیه اروپا» با صدور اعلامیهای از آنچه «روند بسیار کند همکاری ایران و آژانس» خواند، اعلام ناامیدی کرد. به نظر شما دستگاه دیپلماسی ایران چگونه باید با این موضوع برخورد کند؟
باتوجه به آخرین گزارش «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» مبنی بر اینکه ایران اقدامات داوطلبانه خود را بهطور کامل اجرا کرده است بهنظر میرسد اینکه اروپاییها پیش از اعلامنظر آژانس، نظر خود را در چنین بیانیهای اعلام کردهاند شاید میخواهند از این طریق از نقش کمرنگ خود در مذاکرات هستهای با ایران گلایه کنند. این گلایه از تلاش آمریکاییها برای کمرنگکردن نقش آنها در مذاکرات هستهای است. اروپاییها در جریان مذاکراتی که ایران و آمریکا و روسیه بهطور جداگانه با هم داشتهاند، هستند و من بر این باورم که باید در کنار ادامه این مذاکرات و تداوم آنها، مذاکراتی را نیز به صورت جداگانه با سهکشور مهم اروپایی (انگلستان، فرانسه و آلمان) داشته باشیم. هرچند سوابق نشان داده است که بدون موافقت آمریکا نمیتوان مسایل را حل کرد اما به هر شکل همه کشورهای مذاکرهکننده میتوانند نقش خود را در حل این مساله ایفا کنند. هر سه کشور اروپایی از طریق خانم اشتون بهعنوان نماینده اروپا مسایل را دنبال میکنند اما بهنظر من باید بهای بیشتری به مذاکرات با تکتک این کشورهای اروپایی بدهیم و به نظر میرسد که این خواست اروپاییها نیز باشد. بیانیهای که به این شکل صادر و به آژانس نسبت داده میشود، شاید کمی انحرافی باشد و مفهوم این بیانیه میتواند این باشد که اروپاییها میخواهند به طور غیرمستقیم بگویند خواهان سهم بیشتر و نقش پررنگتری در مذاکرات هستهای با ایران هستند.
برنامه شما بهعنوان سفیر جدید ایران در آلمان در این رابطه چیست؟
من ملاقاتی با دکترظریف وزیر امورخارجه داشتهام و فکر میکنم ایشان نیز به این مساله توجه داشته و به من هم تاکید شده است با آلمانیها در رابطه با افزایش نقش آنها در حل مسایل هستهای در تماس و مذاکره باشم. البته با توجه به اخبار و پوشش رسانهای و توجه بینالمللی به مذاکرات ایران و آمریکا و به حاشیهرفتن نقش اروپا، نقش آمریکاییها در مذاکرات پررنگتر به نظر میآید این در حالی است که اروپاییها هم همواره نقش مهمی در مذاکرات هستهای دارند. آقایظریف تاکید داشت من بهمحض ورود به محل ماموریت خود، موضوع هستهای و نقشی که آلمان میتواند به سهم خود در حل آن داشته باشد را دنبال کنم. به نظر من در این رابطه نباید تردید داشت.
پیش از ابلاغ ماموریت سفارت در آلمان، سمت معاون ارتباطات امور بینالملل وزارت نفت را بر عهده داشتید. گمان میکنید دیپلماسی میتواند گرهگشای مشکلات اقتصادی باشد؟
بهنظر من کار دیپلماسی کشور که مسوولیت اصلی آن برعهده وزارت امور خارجه است، شامل دیپلماسی اقتصادی هم میشود و بیشک وزارت نفت میتواند در دنیای امروز و با توجه به جایگاه ایران - بهعنوان تولیدکننده نفت و گاز از یک سو و شرایط استراتژیک انرژی در جهان از سوی دیگر - نقش مهمی در مسایل دیپلماسی اقتصادی داشته باشد. نقش وزارت نفت در این زمینه میتواند از طریق معاونت بینالملل فعال شود و این وزارتخانه میتواند معین دستگاه دیپلماسی کشور باشد. سابقه همکاری این دونهاد فرصتهای گرانبهایی برای توسعه اقتصادی کشور به وجود میآورد و حتی در مواردی از تهدیدها میکاهد. البته من در مسندی نیستم که بخواهم ارزیابی دقیقی درباره همه وزارت نفت از دولت پیشین داشته باشم اما آرزو میکنم نفرات بعدی آهستهتر با دانش بیشتر و توانمندتر بتوانند کشور را به سمت پیشرفت هدایت کنند.
یعنی بازپسگرفتن بازارهای از دسترفته نفت ایران هم بخشی از هدف ثانویه مذاکرات هستهای است؟
وظیفه اصلی مدیریت بینالمللی فروش نفت برعهده شرکت ملی نفت ایران است. اما به هر حال سیاستگذاریهای وزارت نفت و سیاستهای دیپلماتیک میتواند بر افزایش فروش نفت تاثیر داشته باشد. من وارد جزییات فروش نفت نمیشوم اما فکر میکنم اقدامات این معاونت توانسته به افزایش فروش نفت کمک کند. امیدوارم افزایش فعالیت این معاونت بتواند به فروش بیشتر نفت منجر شود. در کنار مساله نفت، منابع گاز ایران هم مهم است. در این مدت سعی شد تا مدیریت و مراقبتهای لازم با کمک خود شرکت ملی صادرات گاز انجام شود. مساله اصلی در این میان میادین مشترک گازی و نفتی با سایر کشورهاست. حقیقتا باید بگویم به این میادین بهطور ویژه و خاص توجه نشده بهگونهای که میتوان گفت در دولت پیشین برنامه مشخصی برای بهرهبرداری از این میادین وجود نداشته است.
برخی خبرها از بهرهبرداری چندبرابری برخی کشورهای حوزه خلیجفارس از میادین مشترک نفتی و گازی ایران خبر میدهند. این اخبار تا چه حد درست است؟
متاسفانه این اخبار درست است. اما فراتر از بهرهبرداری، در برخی موارد حتی مذاکره و گفتوگو با این کشورها هم انجام نشده است. باید یک نگاه جدید در مورد استفاده از میادین مشترک ایجاد شود و این سوال را مطرح کرد که از نظر حقوق بینالملل اگر کشوری بدون اطلاع دیگری، از میادین مشترک بهرهبرداری مضاعف کرد چه راههایی برای به چالشکشیدن آنها در مجامع بینالمللی وجود دارد. بهنظر من اینجاست که نقش دیپلماسی اقتصادی به روشنی مشخص میشود. من فکر میکنم باید در این زمینه با کشورهایی که با آنها بیش از 20حوزه مشترک نفتی و گازی داریم، گفتوگو و مذاکره جدی داشته باشیم. معاونت امور بینالملل وزارت نفت میتواند نقش جدی در این مذاکرات داشته باشد.
از زمان شروع به کار دولت جدید، تمایل شرکتهای نفتی خارجی برای همکاری با ایران چقدر بوده است و آیا ایران حاضر به تغییر فرمتهای قراردادهای نفتی خود هست؟ بهنظر شما با توجه به شرایط تحریمها این تغییر فرمت میتواند در کاهش تحریمها و افزایش فروش نفت تاثیرگذار باشد؟
تحریمهای بینالمللی غرب علیه ایران هیچ ارتباطی به فرمت قراردادهای ما ندارد. سوال اینجاست که اگر تحریمها برداشته شود آیا این شرکتها و کشورها به ایران رجوع خواهند کرد؟ به نظر من بله. خیلی از کشورها و شرکتهای نفتی غربی به دنبال رفع تحریمها علیه ایران هستند. البته آنها قراردادهای سابق را هم جذاب نمیدانند؛ مثلا آنها علاقهای به قراردادهای «بایبک» ندارند. ما نیز هنوز قراردادهای جدیدی معرفی نکردهایم. مساله اول این است که تحریمها باید رفع شوند و مساله ثانوی اینکه قراردادها باید جذابیت خود را داشته باشند. پس از آن شرکتهای خارجی میتوانند با توجه به لغو تحریمها قراردادهای جذابتری را انتخاب کنند. ضمن اینکه مساله مهم برای آنها بازدهی داخلی «present valye» (ارزش فعلی) و معیارهای اقتصادی دیگر است. شرکتهای نفتی امنیت کشورهای هدف و آینده آنها را در اولویت اصلی خود قرار میدهند. با هر معیاری ایران در حال حاضر از یک ثبات خوب برخوردار است. نکته قابل توجه در مذاکرات اخیر من با آقای «الکساندر نواک»، وزیر انرژی روسیه این بود که آنها ابراز علاقه کردند تا در پروژههای گاز و نفت شمال سرمایهگذاری کنند؛ یعنی اگر روسیه تحفظ تحریمها را نداشته باشد به مساله سرمایهگذاری در نفت ایران علاقهمند هستند. چرا کشورهای دیگر و شرکتهای بینالمللی دیگر این نگاه و روش روسها را مدنظر قرار ندهند؟
اما شرایط کنونی بهگونهای است که تا بحث نفت به میان میآید همه ناخودآگاه به یاد بابک زنجانی و ماجراهای او میافتند.
متاسفانه در بینظمی و ازهمگسیختگیای که در دولت گذشته در وزارت نفت بهوجود آمد هیچ تردیدی وجود ندارد. در دولت پیشین ما شاهد یک افت شدید مدیریتی در این وزارتخانه بودیم که عدم بهکارگیری نیروهای متخصص در وزارت نفت یکی از جلوههای آن بود. نیروهای انسانی کارآزموده یا به انزوا رفتند یا جذب بخش خصوصی شدند یا کشور را ترک کردند. وقتی سیستم مسالهدار باشد و بدون نظارت عمل کند افراد ناسالم، زمینه و فرصت رشد پیدا میکنند و در سیستم نفوذ میکنند. ظهور امثال بابک زنجانی و آنچه پیرامون او در وضعیت نفت کشور به وجود آمد خلقالساعه نبود. امثال زنجانی محصول یک نوع شیوه مدیریت غلط هستند و این شیوههای مدیریتی هستند که این افراد را در خود میپرورانند. به نظر من پیش از اینکه درباره بابک زنجانی و مسایل پیرامون پرونده او سخن بگوییم باید این سوال مطرح شود که در دولت گذشته چه شیوه مدیریتی اعمال شد که امثال بابک زنجانی را به خود جذب کرد و در خود پرورش داد.
اگر موافقید به بحث نقش آلمان بهعنوان یکی از طرفهای مذاکرات هستهای برگردیم. برلین تا چه حد میتواند در بهنتیجهرسیدن مذاکرات موثر باشد؟
آلمان از کشورهای مهم اروپایی به لحاظ تاثیرگذاری سیاسی و اقتصادی است. من نیز در ماموریت خود سعی میکنم معین و کمککننده به مذاکرات هستهای ایران باشم اما به هر حال باید توجه داشت که استفاده از ابزار تحریم در دنیای امروز و با توجه به بازار آزاد امروز در دنیا ابزار مناسبی برای پیشبرد سیاستهای بینالمللی کشورها نیست و ادامه استفاده ابزاری از تحریمهای اقتصادی میتواند جهان را به سمت دوقطبیشدن و دوران اولیه جنگ سرد بکشاند. تحریمهای اقتصادی علیه ایران در برخی موارد غیرعادلانه و ظالمانه است و در مجموع تحریمهای بینالمللی نمیتواند به نفع صلح و ثبات و جریان اقتصادی و تجاری آزاد دنیای امروز باشد.
برخی ناظران معتقدند مذاکرات کنونی هستهای بیش از آنکه مذاکره ایران و 1+5 باشد، مذاکره ایران و آمریکاست و نقش سایر کشورها در آن تزیینی است. افزایش نقش کشورهای اروپایی تا چه حد میتواند به تامین منافع ملی ایران کمک کند؟
ما باید در این زمینه بیشتر کار کنیم. از یاد نبریم آمریکا در مذاکرات هستهای سالهای 82 تا 84 نیز فشار خود را وارد میکرد اما سهکشور اروپایی (آلمان، انگلیس و فرانسه) نقش تعدیلکننده داشتند. اکنون نیز باید تلاش کنیم آمریکاییها در مذاکرات جاری تنها سهم خود را داشته باشند و اروپاییها خود را از زیر فشار آمریکا بیرون بیاورند. من سعی میکنم به آلمانیها ارزشهای صلحخواهانه و نقش ایران در تامین ثبات جهانی و نیز منافع رابطه اقتصادی - تجاری با ایران را متذکر شوم و یادآوری کنم ایران میتواند در آینده شریک مطمئن تجاری برای آنها باشد.
اجلاس جاری مجمععمومی سازمانملل و سفر رییسجمهوری به«نیویورک» را تا چه حد در حل مساله هستهای موثر میدانید؟
بهنظر من در این مسایل نباید عجله کرد. این مسایل در مدتزمان کمی ایجاد نشده که انتظار داشته باشیم در مدت زمان کوتاهی حلوفصل شود. مذاکرات هستهای بیشک زمانبر است و نباید منتظر یک نتیجه آنی و فوری باشیم. هرچیزی به اندازه وزن خودش میتواند موثر باشد و شخصی تاثیرگذاری مانند آقایروحانی میتواند با عملکرد خوب خود وزن تیم ایران را در مذاکرات افزایش دهد. به هرحال گفتوگو نیاز به زبان خاص دارد و اگر افراد ندانند که چه میگویند، میتواند تاثیر منفی عمیقی در مسایل مختلف در سطوح بینالمللی داشته باشد.
مذاکرات هستهای ایران با قدرتهای جهانی «1+5» در «نیویورک» ادامه دارد. در این میان و پیش از آغاز مذاکرات، «اتحادیه اروپا» با صدور اعلامیهای از آنچه «روند بسیار کند همکاری ایران و آژانس» خواند، اعلام ناامیدی کرد. به نظر شما دستگاه دیپلماسی ایران چگونه باید با این موضوع برخورد کند؟
باتوجه به آخرین گزارش «آژانس بینالمللی انرژی اتمی» مبنی بر اینکه ایران اقدامات داوطلبانه خود را بهطور کامل اجرا کرده است بهنظر میرسد اینکه اروپاییها پیش از اعلامنظر آژانس، نظر خود را در چنین بیانیهای اعلام کردهاند شاید میخواهند از این طریق از نقش کمرنگ خود در مذاکرات هستهای با ایران گلایه کنند. این گلایه از تلاش آمریکاییها برای کمرنگکردن نقش آنها در مذاکرات هستهای است. اروپاییها در جریان مذاکراتی که ایران و آمریکا و روسیه بهطور جداگانه با هم داشتهاند، هستند و من بر این باورم که باید در کنار ادامه این مذاکرات و تداوم آنها، مذاکراتی را نیز به صورت جداگانه با سهکشور مهم اروپایی (انگلستان، فرانسه و آلمان) داشته باشیم. هرچند سوابق نشان داده است که بدون موافقت آمریکا نمیتوان مسایل را حل کرد اما به هر شکل همه کشورهای مذاکرهکننده میتوانند نقش خود را در حل این مساله ایفا کنند. هر سه کشور اروپایی از طریق خانم اشتون بهعنوان نماینده اروپا مسایل را دنبال میکنند اما بهنظر من باید بهای بیشتری به مذاکرات با تکتک این کشورهای اروپایی بدهیم و به نظر میرسد که این خواست اروپاییها نیز باشد. بیانیهای که به این شکل صادر و به آژانس نسبت داده میشود، شاید کمی انحرافی باشد و مفهوم این بیانیه میتواند این باشد که اروپاییها میخواهند به طور غیرمستقیم بگویند خواهان سهم بیشتر و نقش پررنگتری در مذاکرات هستهای با ایران هستند.
برنامه شما بهعنوان سفیر جدید ایران در آلمان در این رابطه چیست؟
من ملاقاتی با دکترظریف وزیر امورخارجه داشتهام و فکر میکنم ایشان نیز به این مساله توجه داشته و به من هم تاکید شده است با آلمانیها در رابطه با افزایش نقش آنها در حل مسایل هستهای در تماس و مذاکره باشم. البته با توجه به اخبار و پوشش رسانهای و توجه بینالمللی به مذاکرات ایران و آمریکا و به حاشیهرفتن نقش اروپا، نقش آمریکاییها در مذاکرات پررنگتر به نظر میآید این در حالی است که اروپاییها هم همواره نقش مهمی در مذاکرات هستهای دارند. آقایظریف تاکید داشت من بهمحض ورود به محل ماموریت خود، موضوع هستهای و نقشی که آلمان میتواند به سهم خود در حل آن داشته باشد را دنبال کنم. به نظر من در این رابطه نباید تردید داشت.
پیش از ابلاغ ماموریت سفارت در آلمان، سمت معاون ارتباطات امور بینالملل وزارت نفت را بر عهده داشتید. گمان میکنید دیپلماسی میتواند گرهگشای مشکلات اقتصادی باشد؟
بهنظر من کار دیپلماسی کشور که مسوولیت اصلی آن برعهده وزارت امور خارجه است، شامل دیپلماسی اقتصادی هم میشود و بیشک وزارت نفت میتواند در دنیای امروز و با توجه به جایگاه ایران - بهعنوان تولیدکننده نفت و گاز از یک سو و شرایط استراتژیک انرژی در جهان از سوی دیگر - نقش مهمی در مسایل دیپلماسی اقتصادی داشته باشد. نقش وزارت نفت در این زمینه میتواند از طریق معاونت بینالملل فعال شود و این وزارتخانه میتواند معین دستگاه دیپلماسی کشور باشد. سابقه همکاری این دونهاد فرصتهای گرانبهایی برای توسعه اقتصادی کشور به وجود میآورد و حتی در مواردی از تهدیدها میکاهد. البته من در مسندی نیستم که بخواهم ارزیابی دقیقی درباره همه وزارت نفت از دولت پیشین داشته باشم اما آرزو میکنم نفرات بعدی آهستهتر با دانش بیشتر و توانمندتر بتوانند کشور را به سمت پیشرفت هدایت کنند.
یعنی بازپسگرفتن بازارهای از دسترفته نفت ایران هم بخشی از هدف ثانویه مذاکرات هستهای است؟
وظیفه اصلی مدیریت بینالمللی فروش نفت برعهده شرکت ملی نفت ایران است. اما به هر حال سیاستگذاریهای وزارت نفت و سیاستهای دیپلماتیک میتواند بر افزایش فروش نفت تاثیر داشته باشد. من وارد جزییات فروش نفت نمیشوم اما فکر میکنم اقدامات این معاونت توانسته به افزایش فروش نفت کمک کند. امیدوارم افزایش فعالیت این معاونت بتواند به فروش بیشتر نفت منجر شود. در کنار مساله نفت، منابع گاز ایران هم مهم است. در این مدت سعی شد تا مدیریت و مراقبتهای لازم با کمک خود شرکت ملی صادرات گاز انجام شود. مساله اصلی در این میان میادین مشترک گازی و نفتی با سایر کشورهاست. حقیقتا باید بگویم به این میادین بهطور ویژه و خاص توجه نشده بهگونهای که میتوان گفت در دولت پیشین برنامه مشخصی برای بهرهبرداری از این میادین وجود نداشته است.
برخی خبرها از بهرهبرداری چندبرابری برخی کشورهای حوزه خلیجفارس از میادین مشترک نفتی و گازی ایران خبر میدهند. این اخبار تا چه حد درست است؟
متاسفانه این اخبار درست است. اما فراتر از بهرهبرداری، در برخی موارد حتی مذاکره و گفتوگو با این کشورها هم انجام نشده است. باید یک نگاه جدید در مورد استفاده از میادین مشترک ایجاد شود و این سوال را مطرح کرد که از نظر حقوق بینالملل اگر کشوری بدون اطلاع دیگری، از میادین مشترک بهرهبرداری مضاعف کرد چه راههایی برای به چالشکشیدن آنها در مجامع بینالمللی وجود دارد. بهنظر من اینجاست که نقش دیپلماسی اقتصادی به روشنی مشخص میشود. من فکر میکنم باید در این زمینه با کشورهایی که با آنها بیش از 20حوزه مشترک نفتی و گازی داریم، گفتوگو و مذاکره جدی داشته باشیم. معاونت امور بینالملل وزارت نفت میتواند نقش جدی در این مذاکرات داشته باشد.
از زمان شروع به کار دولت جدید، تمایل شرکتهای نفتی خارجی برای همکاری با ایران چقدر بوده است و آیا ایران حاضر به تغییر فرمتهای قراردادهای نفتی خود هست؟ بهنظر شما با توجه به شرایط تحریمها این تغییر فرمت میتواند در کاهش تحریمها و افزایش فروش نفت تاثیرگذار باشد؟
تحریمهای بینالمللی غرب علیه ایران هیچ ارتباطی به فرمت قراردادهای ما ندارد. سوال اینجاست که اگر تحریمها برداشته شود آیا این شرکتها و کشورها به ایران رجوع خواهند کرد؟ به نظر من بله. خیلی از کشورها و شرکتهای نفتی غربی به دنبال رفع تحریمها علیه ایران هستند. البته آنها قراردادهای سابق را هم جذاب نمیدانند؛ مثلا آنها علاقهای به قراردادهای «بایبک» ندارند. ما نیز هنوز قراردادهای جدیدی معرفی نکردهایم. مساله اول این است که تحریمها باید رفع شوند و مساله ثانوی اینکه قراردادها باید جذابیت خود را داشته باشند. پس از آن شرکتهای خارجی میتوانند با توجه به لغو تحریمها قراردادهای جذابتری را انتخاب کنند. ضمن اینکه مساله مهم برای آنها بازدهی داخلی «present valye» (ارزش فعلی) و معیارهای اقتصادی دیگر است. شرکتهای نفتی امنیت کشورهای هدف و آینده آنها را در اولویت اصلی خود قرار میدهند. با هر معیاری ایران در حال حاضر از یک ثبات خوب برخوردار است. نکته قابل توجه در مذاکرات اخیر من با آقای «الکساندر نواک»، وزیر انرژی روسیه این بود که آنها ابراز علاقه کردند تا در پروژههای گاز و نفت شمال سرمایهگذاری کنند؛ یعنی اگر روسیه تحفظ تحریمها را نداشته باشد به مساله سرمایهگذاری در نفت ایران علاقهمند هستند. چرا کشورهای دیگر و شرکتهای بینالمللی دیگر این نگاه و روش روسها را مدنظر قرار ندهند؟
اما شرایط کنونی بهگونهای است که تا بحث نفت به میان میآید همه ناخودآگاه به یاد بابک زنجانی و ماجراهای او میافتند.
متاسفانه در بینظمی و ازهمگسیختگیای که در دولت گذشته در وزارت نفت بهوجود آمد هیچ تردیدی وجود ندارد. در دولت پیشین ما شاهد یک افت شدید مدیریتی در این وزارتخانه بودیم که عدم بهکارگیری نیروهای متخصص در وزارت نفت یکی از جلوههای آن بود. نیروهای انسانی کارآزموده یا به انزوا رفتند یا جذب بخش خصوصی شدند یا کشور را ترک کردند. وقتی سیستم مسالهدار باشد و بدون نظارت عمل کند افراد ناسالم، زمینه و فرصت رشد پیدا میکنند و در سیستم نفوذ میکنند. ظهور امثال بابک زنجانی و آنچه پیرامون او در وضعیت نفت کشور به وجود آمد خلقالساعه نبود. امثال زنجانی محصول یک نوع شیوه مدیریت غلط هستند و این شیوههای مدیریتی هستند که این افراد را در خود میپرورانند. به نظر من پیش از اینکه درباره بابک زنجانی و مسایل پیرامون پرونده او سخن بگوییم باید این سوال مطرح شود که در دولت گذشته چه شیوه مدیریتی اعمال شد که امثال بابک زنجانی را به خود جذب کرد و در خود پرورش داد.
اگر موافقید به بحث نقش آلمان بهعنوان یکی از طرفهای مذاکرات هستهای برگردیم. برلین تا چه حد میتواند در بهنتیجهرسیدن مذاکرات موثر باشد؟
آلمان از کشورهای مهم اروپایی به لحاظ تاثیرگذاری سیاسی و اقتصادی است. من نیز در ماموریت خود سعی میکنم معین و کمککننده به مذاکرات هستهای ایران باشم اما به هر حال باید توجه داشت که استفاده از ابزار تحریم در دنیای امروز و با توجه به بازار آزاد امروز در دنیا ابزار مناسبی برای پیشبرد سیاستهای بینالمللی کشورها نیست و ادامه استفاده ابزاری از تحریمهای اقتصادی میتواند جهان را به سمت دوقطبیشدن و دوران اولیه جنگ سرد بکشاند. تحریمهای اقتصادی علیه ایران در برخی موارد غیرعادلانه و ظالمانه است و در مجموع تحریمهای بینالمللی نمیتواند به نفع صلح و ثبات و جریان اقتصادی و تجاری آزاد دنیای امروز باشد.
برخی ناظران معتقدند مذاکرات کنونی هستهای بیش از آنکه مذاکره ایران و 1+5 باشد، مذاکره ایران و آمریکاست و نقش سایر کشورها در آن تزیینی است. افزایش نقش کشورهای اروپایی تا چه حد میتواند به تامین منافع ملی ایران کمک کند؟
ما باید در این زمینه بیشتر کار کنیم. از یاد نبریم آمریکا در مذاکرات هستهای سالهای 82 تا 84 نیز فشار خود را وارد میکرد اما سهکشور اروپایی (آلمان، انگلیس و فرانسه) نقش تعدیلکننده داشتند. اکنون نیز باید تلاش کنیم آمریکاییها در مذاکرات جاری تنها سهم خود را داشته باشند و اروپاییها خود را از زیر فشار آمریکا بیرون بیاورند. من سعی میکنم به آلمانیها ارزشهای صلحخواهانه و نقش ایران در تامین ثبات جهانی و نیز منافع رابطه اقتصادی - تجاری با ایران را متذکر شوم و یادآوری کنم ایران میتواند در آینده شریک مطمئن تجاری برای آنها باشد.
اجلاس جاری مجمععمومی سازمانملل و سفر رییسجمهوری به«نیویورک» را تا چه حد در حل مساله هستهای موثر میدانید؟
بهنظر من در این مسایل نباید عجله کرد. این مسایل در مدتزمان کمی ایجاد نشده که انتظار داشته باشیم در مدت زمان کوتاهی حلوفصل شود. مذاکرات هستهای بیشک زمانبر است و نباید منتظر یک نتیجه آنی و فوری باشیم. هرچیزی به اندازه وزن خودش میتواند موثر باشد و شخصی تاثیرگذاری مانند آقایروحانی میتواند با عملکرد خوب خود وزن تیم ایران را در مذاکرات افزایش دهد. به هرحال گفتوگو نیاز به زبان خاص دارد و اگر افراد ندانند که چه میگویند، میتواند تاثیر منفی عمیقی در مسایل مختلف در سطوح بینالمللی داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.