|

دیداری با امیر صادقی، روایتگر شاهنامه فردوسی

35سال فردوسی‌خوانی

آرزو محسنی

نظام‌آباد، یکی از محله‌های قدیمی تهران است که با قدمتی حدود 60سال، مراکز فرهنگی کمی دارد. یکی از معدود مراکز فرهنگی نظام‌آباد، «پیام‌سرای فردوسی» است که «امیر صادقی» به همت شخصی خود در این منطقه پرجمعیت ساخته است. مردم آنجا را به نام «فردوسی‌سرای ایران» هم می‌شناسند و موسسه‌ای است که در زیرزمین یک ساختمان چهارطبقه مسکونی قرار دارد و رنگ صورتی سنگ‌‌نمای آن، به‌همراه مجسمه‌های فردوسی و سنگ‌نوشته‌هایی از اشعار فردوسی روی دیوارهای آن، بهترین راهنما برای یافتن آن است.
این موسسه که شبیه یک سالن کوچک تئاتر است؛ حدود صدنفر ظرفیت دارد و امیر صادقی، اشعار فردوسی را برای مخاطبان که از همه سن و قشری هستند، با شور و حرارت می‌خواند و تفسیر و تحلیل می‌کند. در همان بدو ورود به موسسه و هنگام پایین‌رفتن از پله‌ها، زنگ را می‌زند و میزان پایبندی‌اش به اصول میهمان‌نوازی را نشان می‌دهد. او می‌گوید 35سال است که شاهنامه را روایت می‌کند ولی فردوسی‌سرا را در سال70 ساخته است. در تمام این سال‌ها با او همکاری کرده است. بعد هم می‌گوید مزد این زحمات را گرفته؛ نه از خلق بلکه از خدا و تاکید می‌کند باارزش‌ترین دارایی‌اش خانواده‌اش هستند و فرزندانی که همگی تحصیلکرده‌اند و از همه‌شان راضی است: «دختر بزرگم در آمریکا استاد ادبیات است. بقیه هم همگی کاره‌ای شدند؛ خدا را شکر.»
صادقی متولد تهران است اما مادرش بختیاری و پدرش اصفهانی بودند و چون مادرش به شاهنامه علاقه داشته، این علاقه در جانش ریشه‌ دوانده است: «در دوران کودکی ما، نقال‌ها در قهوه‌خانه‌ها شاهنامه می‌خواندند. من به‌دلیل علاقه زیاد به شاهنامه، از بیرون قهوه‌خانه داستان زندگی قهرمان شاهنامه را می‌شنیدم. یادم هست یک‌بار نقال حکایت مرگ سهراب را آنقدر سوزناک تعریف کرد که من متاثر شدم و گریان به خانه رفتم. مادرم نگران شد و پرسید چرا گریه می‌کنی؟ گفتم چرا رستم، سهراب را کشت؟ مادرم خندید و گفت پسرم، این داستان تلخ شاهنامه است اما شاهنامه داستان‌های آموزنده و شیرین بسیاری دارد؛ بیا تا من داستان‌های جالب شاهنامه را برایت تعریف کنم.» صادقی از آن سال‌ها تاکنون، 35سال است که به روایت داستان‌های شاهنامه مشغول است.
او می‌گوید: «مردم همیشه به من می‌گویند چرا پولت را اینجا در نظام‌آباد تلف کردی؟ به جای این کارها، پولت را بده شمال، کنار دریا ویلا بخر، من هم در جوابشان می‌گویم ویلای من، شمال من و دریای من همین فردوسی سراست که من اینجا ساخته‌ام.» ادامه می‌دهد: «یکی دیگر می‌گوید شما که می‌خواستی پیام‌سرای فردوسی بسازی، چرا در نظام‌آباد ساختی؟ اینجا، جای این کارها نیست، بهتر بود این مرکز را در شمال شهر می‌ساختی که مردم قدرش را بدانند ولی من می‌گویم اتفاقا بچه‌های همین نظام‌آباد بیشتر به فردوسی و شاهنامه‌اش نیاز دارند.»
موبایلش را در می‌آورد و عکس‌های چند جوان معتاد را به من نشان می‌دهد که پای همین ساختمان پیام‌سرای فردوسی، دارند مواد می‌کشند. می‌گوید: «نه اینکه فکر کنی نصف شب و تو تاریکی این کارها را می‌کنند؛ نه، همین ساعت 10صبح و 12ظهر و سه بعدازظهر این کارها را می‌کنند. کی باید راه درست را به اینها نشان دهد؟» درباره تحصیلات خود می‌گوید: «من تحصیلات دانشگاهی ندارم اما عمر خود را وقف فردوسی و شاهنامه کرده‌ام به همین دلیل تقدیرنامه‌های بسیاری از مراکز داخلی و خارجی دریافت کرده‌ام.» کلکسیونی مفصلی را نشان می‌دهد و می‌گوید که بیش از دوهزارو500 تقدیرنامه دارد و یک‌بار نشانه درجه یک فرهنگ و هنر را در ایران گرفته است. البته اضافه می‌کند: «برای من، این لوح تقدیر یا آن مدرک دکترا ملاک نیست بلکه رضایت کودکان کار و آنهایی که سر چهارراه شیشه ماشین‌ها را تمیز می‌کنند یا گل می‌فروشند، مهم است.» صادقی درباره شیوه تامین هزینه‌های موسسه، می‌گوید: «موقع افتتاح و مراسم بسیاری از مسوولان می‌آیند و عکس یادگاری می‌گیرند و کلی هم قول و وعده می‌دهند ولی وقتی که رفتند، دیگر به پشت‌سرشان هم نگاه نمی‌کنند و خبری از آنان نمی‌شود.» او از کم‌لطفی نهادهای فرهنگی مانند صداوسیما به فردوسی و شاهنامه گله می‌کند و می‌گوید: «کشورهای دیگر به تاریخ نداشته‌شان افتخار می‌کنند و خیلی وقت‌ها هم، چون افتخاری در گذشته نداشته‌اند، افتخارهای تخیلی برای آینده خود می‌سازند، مانند سوپرمن و مرد عنکبوتی. ما این همه افتخار تاریخی و فرهنگی داریم ولی به همه آنها پشت می‌کنیم و در عوض تلویزیون ما پر شده از جومونگ و هاچ و اوشین و این جور سریال‌ها که هیچ‌کدام محتوای آموزشی ندارند. بعد هم فریادشان بلند است که چرا جوانان با فرهنگ ایران و اسلام آشنا نیستند. ما جاده مقبره فردوسی را با مکانیکی و تعویض روغنی پر کردیم اما ترک‌ها از قونیه و مزار مولانا یک پایتخت فرهنگی درست کردند که از همه جای دنیا برایشان گردشگر می‌رود. جالب این است که مولانا شاعری ایرانی و فارسی‌زبان است و اصلا ترک هم نیست.» می‌افزاید: «ما نمی‌توانیم حتی گردشگرهای داخلی خودمان را جذب کنیم. چه اشکالی دارد ما هفت میدان به اسم هفت‌خان رستم بسازیم تا مردم ما با شاهنامه آشنا شوند؟ من مطمئن هستم اگر مردم ما با شاهنامه آشنا شوند، حتما هم عاشقش می‌شوند.»
او ضمن گله از مسوولان فرهنگی شهر تهران که برای ساخت این مجموعه هیچ کمکی به او نکردند، می‌گوید: «سال‌ها رفتم و آمدم تا برای ساخت چنین مرکزی به من کمک کنند اما آنها هیچ قدمی برنداشتند تا آنکه در نهایت ناچار شدم این پیام‌سرا را در زیرزمین خانه خود بسازم. 400میلیون‌تومان برای من هزینه داشت. برای ساخت که کمک نکردند هیچ، برای ادامه فعالیت‌های آن و تامین مخارج روزمره آن هم هیچ کمکی نمی‌کنند.» بعد هم با لحنی طنزآلود می‌گوید: «البته حق هم دارند که کمک نکنند؛ من پسر راکفلر هستم و پول دارم، چه لزومی دارد آنها کمک کنند؟ هروقت هم پولم تمام شد، اینجا دستگاه چاپ اسکناس که هست؛ اسکناس چاپ می‌کنم.»
نظام‌آباد، یکی از محله‌های قدیمی تهران است که با قدمتی حدود 60سال، مراکز فرهنگی کمی دارد. یکی از معدود مراکز فرهنگی نظام‌آباد، «پیام‌سرای فردوسی» است که «امیر صادقی» به همت شخصی خود در این منطقه پرجمعیت ساخته است. مردم آنجا را به نام «فردوسی‌سرای ایران» هم می‌شناسند و موسسه‌ای است که در زیرزمین یک ساختمان چهارطبقه مسکونی قرار دارد و رنگ صورتی سنگ‌‌نمای آن، به‌همراه مجسمه‌های فردوسی و سنگ‌نوشته‌هایی از اشعار فردوسی روی دیوارهای آن، بهترین راهنما برای یافتن آن است.
این موسسه که شبیه یک سالن کوچک تئاتر است؛ حدود صدنفر ظرفیت دارد و امیر صادقی، اشعار فردوسی را برای مخاطبان که از همه سن و قشری هستند، با شور و حرارت می‌خواند و تفسیر و تحلیل می‌کند. در همان بدو ورود به موسسه و هنگام پایین‌رفتن از پله‌ها، زنگ را می‌زند و میزان پایبندی‌اش به اصول میهمان‌نوازی را نشان می‌دهد. او می‌گوید 35سال است که شاهنامه را روایت می‌کند ولی فردوسی‌سرا را در سال70 ساخته است. در تمام این سال‌ها با او همکاری کرده است. بعد هم می‌گوید مزد این زحمات را گرفته؛ نه از خلق بلکه از خدا و تاکید می‌کند باارزش‌ترین دارایی‌اش خانواده‌اش هستند و فرزندانی که همگی تحصیلکرده‌اند و از همه‌شان راضی است: «دختر بزرگم در آمریکا استاد ادبیات است. بقیه هم همگی کاره‌ای شدند؛ خدا را شکر.»
صادقی متولد تهران است اما مادرش بختیاری و پدرش اصفهانی بودند و چون مادرش به شاهنامه علاقه داشته، این علاقه در جانش ریشه‌ دوانده است: «در دوران کودکی ما، نقال‌ها در قهوه‌خانه‌ها شاهنامه می‌خواندند. من به‌دلیل علاقه زیاد به شاهنامه، از بیرون قهوه‌خانه داستان زندگی قهرمان شاهنامه را می‌شنیدم. یادم هست یک‌بار نقال حکایت مرگ سهراب را آنقدر سوزناک تعریف کرد که من متاثر شدم و گریان به خانه رفتم. مادرم نگران شد و پرسید چرا گریه می‌کنی؟ گفتم چرا رستم، سهراب را کشت؟ مادرم خندید و گفت پسرم، این داستان تلخ شاهنامه است اما شاهنامه داستان‌های آموزنده و شیرین بسیاری دارد؛ بیا تا من داستان‌های جالب شاهنامه را برایت تعریف کنم.» صادقی از آن سال‌ها تاکنون، 35سال است که به روایت داستان‌های شاهنامه مشغول است.
او می‌گوید: «مردم همیشه به من می‌گویند چرا پولت را اینجا در نظام‌آباد تلف کردی؟ به جای این کارها، پولت را بده شمال، کنار دریا ویلا بخر، من هم در جوابشان می‌گویم ویلای من، شمال من و دریای من همین فردوسی سراست که من اینجا ساخته‌ام.» ادامه می‌دهد: «یکی دیگر می‌گوید شما که می‌خواستی پیام‌سرای فردوسی بسازی، چرا در نظام‌آباد ساختی؟ اینجا، جای این کارها نیست، بهتر بود این مرکز را در شمال شهر می‌ساختی که مردم قدرش را بدانند ولی من می‌گویم اتفاقا بچه‌های همین نظام‌آباد بیشتر به فردوسی و شاهنامه‌اش نیاز دارند.»
موبایلش را در می‌آورد و عکس‌های چند جوان معتاد را به من نشان می‌دهد که پای همین ساختمان پیام‌سرای فردوسی، دارند مواد می‌کشند. می‌گوید: «نه اینکه فکر کنی نصف شب و تو تاریکی این کارها را می‌کنند؛ نه، همین ساعت 10صبح و 12ظهر و سه بعدازظهر این کارها را می‌کنند. کی باید راه درست را به اینها نشان دهد؟» درباره تحصیلات خود می‌گوید: «من تحصیلات دانشگاهی ندارم اما عمر خود را وقف فردوسی و شاهنامه کرده‌ام به همین دلیل تقدیرنامه‌های بسیاری از مراکز داخلی و خارجی دریافت کرده‌ام.» کلکسیونی مفصلی را نشان می‌دهد و می‌گوید که بیش از دوهزارو500 تقدیرنامه دارد و یک‌بار نشانه درجه یک فرهنگ و هنر را در ایران گرفته است. البته اضافه می‌کند: «برای من، این لوح تقدیر یا آن مدرک دکترا ملاک نیست بلکه رضایت کودکان کار و آنهایی که سر چهارراه شیشه ماشین‌ها را تمیز می‌کنند یا گل می‌فروشند، مهم است.» صادقی درباره شیوه تامین هزینه‌های موسسه، می‌گوید: «موقع افتتاح و مراسم بسیاری از مسوولان می‌آیند و عکس یادگاری می‌گیرند و کلی هم قول و وعده می‌دهند ولی وقتی که رفتند، دیگر به پشت‌سرشان هم نگاه نمی‌کنند و خبری از آنان نمی‌شود.» او از کم‌لطفی نهادهای فرهنگی مانند صداوسیما به فردوسی و شاهنامه گله می‌کند و می‌گوید: «کشورهای دیگر به تاریخ نداشته‌شان افتخار می‌کنند و خیلی وقت‌ها هم، چون افتخاری در گذشته نداشته‌اند، افتخارهای تخیلی برای آینده خود می‌سازند، مانند سوپرمن و مرد عنکبوتی. ما این همه افتخار تاریخی و فرهنگی داریم ولی به همه آنها پشت می‌کنیم و در عوض تلویزیون ما پر شده از جومونگ و هاچ و اوشین و این جور سریال‌ها که هیچ‌کدام محتوای آموزشی ندارند. بعد هم فریادشان بلند است که چرا جوانان با فرهنگ ایران و اسلام آشنا نیستند. ما جاده مقبره فردوسی را با مکانیکی و تعویض روغنی پر کردیم اما ترک‌ها از قونیه و مزار مولانا یک پایتخت فرهنگی درست کردند که از همه جای دنیا برایشان گردشگر می‌رود. جالب این است که مولانا شاعری ایرانی و فارسی‌زبان است و اصلا ترک هم نیست.» می‌افزاید: «ما نمی‌توانیم حتی گردشگرهای داخلی خودمان را جذب کنیم. چه اشکالی دارد ما هفت میدان به اسم هفت‌خان رستم بسازیم تا مردم ما با شاهنامه آشنا شوند؟ من مطمئن هستم اگر مردم ما با شاهنامه آشنا شوند، حتما هم عاشقش می‌شوند.»
او ضمن گله از مسوولان فرهنگی شهر تهران که برای ساخت این مجموعه هیچ کمکی به او نکردند، می‌گوید: «سال‌ها رفتم و آمدم تا برای ساخت چنین مرکزی به من کمک کنند اما آنها هیچ قدمی برنداشتند تا آنکه در نهایت ناچار شدم این پیام‌سرا را در زیرزمین خانه خود بسازم. 400میلیون‌تومان برای من هزینه داشت. برای ساخت که کمک نکردند هیچ، برای ادامه فعالیت‌های آن و تامین مخارج روزمره آن هم هیچ کمکی نمی‌کنند.» بعد هم با لحنی طنزآلود می‌گوید: «البته حق هم دارند که کمک نکنند؛ من پسر راکفلر هستم و پول دارم، چه لزومی دارد آنها کمک کنند؟ هروقت هم پولم تمام شد، اینجا دستگاه چاپ اسکناس که هست؛ اسکناس چاپ می‌کنم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.