|

فهرست 10فیلم ایرانی برای معرفی به «اسکار» منتشر شد

جایی برای «ماهی و گربه» نیست

فرانک آرتا: کمیته انتخاب فیلم ایرانی، در حالی در نخستین بررسی‌های خود، 10فیلم از سینمای ایران را که واجد بررسی بیشتر برای شرکت در مراسم اسکار هستند برگزید که نکته عجیب، قرارندادن نام «ماهی و گربه» در فهرست اولیه نامزدهای اسکار است؛ فیلمی که حواشی سیاسی نداشت و با توجه به موفقیتش در جشنواره‌های جهانی، می‌توانست لااقل یکی از فیلم‌های فهرست اولیه باشد. در جلسه‌ای که حاصل همکاری نهاد «خانه سینما» و بنیاد سینمایی فارابی بود، حبیب احمدزاده (نویسنده و استادیار دانشگاه)، امیر اسفندیاری (معاونت بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی)، احمد امینی (کارگردان)، آرش امینی (مدیرکل حوزه ریاستی و امور بین‌الملل سازمان سینمایی)، امین تارخ (بازیگر و مدرس سینما)، ایرج تقی‌پور (تهیه‌کننده)، پرویز شیخ‌طادی (نویسنده و کارگردان)، محمدباقر قهرمانی (مدرس دانشگاه) و مجید میرفخرایی (مدیر هنری) حضور داشتند و بعد از تشریک مساعی، فیلم‌های «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران»؛ «استرداد»؛ « امروز»؛ «برف»؛ «تنهای تنهای تنها»؛ «چ»؛ «خسته نباشید»؛ «خط ویژه»؛ «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو»؛ و«سر به مهر» را واجد شرایط برای بررسی دانستند. شهریورماه هرسال فرصتی پیش می‌آید تا فیلمی از سینمای ایران به آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا (اسکار) معرفی شود تا در کنار سایر فیلم‌ها برای تصاحب جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی رقابت کند. اما در این میان، برخی فیلمسازان نسبت به انتخاب‌ها ناراضی هستند؛ همچنان که انتخاب اخیر، این نارضایتی را دوباره تشدید کرده است.
قرار نیست فقط اسکار بگیریم
هیات انتخاب کنونی، ‌58 فیلمی را که در بازه زمانی 9مهر 92 تا هشت مهرماه 93 در سالن‌های سینمای ایران اکران شد یا قرار است اکران شود، مورد بررسی قرار دادند. نگاه اجمالی به فهرست اولیه، ‌نشان‌گر دوربودن فضا و ساختار فیلم‌ها از همدیگر و از همه مهم‌تر پایین‌بودن سطح بیشتر فیلم‌هاست. امیر اسفندیاری، سخنگوی هیات انتخاب در پاسخ به نقدهای موجود به «شرق» گفت: «ما هم متوجه این موضوع بودیم که هریک از این فیلم‌ها فضا و ساختار متفاوتی دارند. اما انتخاب‌شدن فیلم‌ها لزوما به معنای منطبق‌بودن فیلم‌ها با معیارهای قوانین مراسم اسکار نیست؛ بلکه ما برای انتخاب فیلم‌ها، شاخص‌هایی در نظر گرفتیم که درنهایت هرکدام از فیلم از امتیاز کافی برخوردار می‌شد، ‌در فهرست اولیه جای می‌گرفت؛ ‌معیارهایی مثل پرفروش‌بودن، ‌نوآوری‌های تکنیکی و هنری و... بنابراین درنهایت با انتخاب 10 فیلم، می‌توانیم با فرصت و فراغت بیشتری درباره این تعداد، بیشتر دقت کرده، درنهایت فیلم منتخب را معرفی کنیم. ضمن اینکه باید بدانیم معرفی فیلم به اسکار به این معنی نیست که حتما‌ جایزه اسکار را بگیریم.» وی در ادامه، در برابر چیستی معیارهای معرفی فیلم منتخب سینمای ایران به اسکار عنوان کرد: «به نظر من در این مسیر بهتر است دو نکته را در نظر بگیریم؛ یکی اینکه هرساله باید این فیلم معرفی شود. چون برخی‌ها اصل آن را زیر سوال می‌برند و حتی می‌گویند باید آن را تحریم کنیم که به نظر درست نیست. این فرصت مناسبی برای سینمای ایران است و طی سه‌دهه، سینمای ایران در دنیا مورد توجه قرار گرفته و با قاطعیت می‌گویم وضعیت سینمای ایران در قیاس با برخی از کشورهای دارای سابقه طولانی در سینما، ‌بهتر است. البته منظورم از نقطه‌نظر هنری نیست؛ بلکه از نظر جایگاهی است که به دست آورده. ما توانستیم اسکار بگیریم. اما آنها هنوز وارد چرخه کاندیداتوری فیلم هم نشدند. دوم اینکه اگر هم فیلمی را معرفی کردیم، ‌اگر جایزه نگرفتیم، اصل قضیه را زیر سوال نبریم. چون رقابت میان همه فیلم‌هاست.» سخنگوی هیات انتخاب درباره غیبت «ماهی و گربه» در فهرست این 10 فیلم گفت: «این فیلم تا زمان مورد نظر اکران نمی‌شود؛ بنابراین نمی‌تواند در این فهرست قرار گیرد.»
غایبان بزرگ
این سوال مطرح می‌شود که بضاعت سینمای ایران در سال93 همین 10 فیلم است؟ در یک‌سال گذشته فیلم‌هایی در سینمای ایران معرفی شدند که توانایی رقابت در عرصه‌ اسکار را داشتند. فهرست اولیه فیلم‌های ایرانی برای معرفی به آکادمی اسکار در حالی معرفی شد که اگر مجوز اکران فیلم‌های دیگری چون «خانه پدری»، «شیار 143»، یا «عصبانی نیستم» زودتر صادر و شرایط برای اکران آنها مهیا می‌شد، ممکن بود نماینده‌ مطمئن‌تری برای ارایه به اسکار داشته باشیم؛ خصوصا با وجود رقیبان قدرتمندی چون «خواب زمستانی» نوری بیگله‌جیلان از ترکیه که نخل طلایی کن را دریافت کرد؛ یا «آیدا» ساخته پاول پاویلوفسکی از لهستان که جایزه چهار جشنواره معتبر ازجمله جشنواره لندن را دارد. فیلم «ماهی و گربه» و «قصه‌ها» دو فیلمی هستند که این‌روزها خبر موفقیت‌های آن دو را در جشنواره‌های مختلف شاهد هستیم. قصه‌ها که به‌تازگی در تورنتو هم به نمایش درآمد در جشنواره لندن هم قرار است به نمایش در‌آید.. این فیلم در هفتادویکمین دوره جشنواره ونیز توانست جایزه بهترین فیلمنامه را بگیرد و مورد توجه منتقدان قرار گیرد. اما ماهی و گربه شهرام مکری شاید پرافتخارترین بضاعت سینمای ایران طی سال گذشته باشد. این فیلم روایتی عجیب‌وغریب از داستانی واقعی است؛ داستان چند جوان دانشجو که به شمال می‌روند. بابک کریمی، سعید ابراهیمی‌فر و سیاوش چراغی‌پور بازیگران این فیلم هستند که جایزه افق‌های جشنواره ونیز و جوایزی مانند جایزه جشنواره استانبول، سوییس، لیسبون و دوبی را دریافت کرده است؛ هرچند این دو فیلم شرط لازم را برای حضور در میان اسامی فیلم‌های ایرانی ندارند و آن اکران‌شدن در ایران است. با وجود داشتن معیارهای هنری و نو فیلم شهرام مکری، ‌اسم آن در میان فیلم‌ها نیست. مکری، در گفت‌وگو با «شرق» گفت: «واقعیت این است که روند انتخاب فیلم برگزیده سینمای ایران به اسکار چندان جدی نیست. صرف حضور فیلم «بچه‌های آسمان» در میان نامزدهای بهترین فیلم خارجی یا حضور «جدایی نادر از سیمین» در مراسم اسکار ربطی به هیات انتخاب ندارد. بلکه حمایت و پخش‌کننده خارجی فیلم باعث شد که فیلم در آن سوی مرزها دیده شود.»مکری در‌ ادامه ضمن با اهمیت‌شمردن پخش‌کنندگان خصوصی افزود: «همان‌طور که می‌دانید حتی فیلم «قصه‌ها» که در جشنواره ونیز خوش درخشید، پخش‌کننده خارجی داشت. پخش‌کننده فیلم «ماهی و گربه» هم یک شرکت خارجی است و آقای محمد اطبایی هم پخش داخلی را برعهده دارد. با همه این حرف‌ها من امیدی به این طرف ندارم. فقط شنیده‌ام که قرار است قوانین اسکار مربوط به فیلم‌های خارجی تغییر کند و قرار است فیلم‌ها، خارج از روند مرسوم این سال‌ها انتخاب شود.»
امروز یا برف؟
هیات انتخاب نماینده ایران برای معرفی به اسکار، در حالی 10 فیلم را معرفی کرده که تنها سه فیلم از این 10 فیلم در سطح بین‌المللی به‌صورت نسبی مطرح هستند. با توجه به آنکه «زندگی آقا و خانم محمودی» مضمونی وطن‌گرایانه دارد، رقابت اصلی از هم‌اکنون میان «برف» و «امروز» است و باید دید درنهایت، از میان رحمانی و میرکریمی، بخت کدام‌یک برای حضور در اسکار ۲۰۱۵ بیشتر است.
فرانک آرتا: کمیته انتخاب فیلم ایرانی، در حالی در نخستین بررسی‌های خود، 10فیلم از سینمای ایران را که واجد بررسی بیشتر برای شرکت در مراسم اسکار هستند برگزید که نکته عجیب، قرارندادن نام «ماهی و گربه» در فهرست اولیه نامزدهای اسکار است؛ فیلمی که حواشی سیاسی نداشت و با توجه به موفقیتش در جشنواره‌های جهانی، می‌توانست لااقل یکی از فیلم‌های فهرست اولیه باشد. در جلسه‌ای که حاصل همکاری نهاد «خانه سینما» و بنیاد سینمایی فارابی بود، حبیب احمدزاده (نویسنده و استادیار دانشگاه)، امیر اسفندیاری (معاونت بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی)، احمد امینی (کارگردان)، آرش امینی (مدیرکل حوزه ریاستی و امور بین‌الملل سازمان سینمایی)، امین تارخ (بازیگر و مدرس سینما)، ایرج تقی‌پور (تهیه‌کننده)، پرویز شیخ‌طادی (نویسنده و کارگردان)، محمدباقر قهرمانی (مدرس دانشگاه) و مجید میرفخرایی (مدیر هنری) حضور داشتند و بعد از تشریک مساعی، فیلم‌های «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران»؛ «استرداد»؛ « امروز»؛ «برف»؛ «تنهای تنهای تنها»؛ «چ»؛ «خسته نباشید»؛ «خط ویژه»؛ «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو»؛ و«سر به مهر» را واجد شرایط برای بررسی دانستند. شهریورماه هرسال فرصتی پیش می‌آید تا فیلمی از سینمای ایران به آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا (اسکار) معرفی شود تا در کنار سایر فیلم‌ها برای تصاحب جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی رقابت کند. اما در این میان، برخی فیلمسازان نسبت به انتخاب‌ها ناراضی هستند؛ همچنان که انتخاب اخیر، این نارضایتی را دوباره تشدید کرده است.
قرار نیست فقط اسکار بگیریم
هیات انتخاب کنونی، ‌58 فیلمی را که در بازه زمانی 9مهر 92 تا هشت مهرماه 93 در سالن‌های سینمای ایران اکران شد یا قرار است اکران شود، مورد بررسی قرار دادند. نگاه اجمالی به فهرست اولیه، ‌نشان‌گر دوربودن فضا و ساختار فیلم‌ها از همدیگر و از همه مهم‌تر پایین‌بودن سطح بیشتر فیلم‌هاست. امیر اسفندیاری، سخنگوی هیات انتخاب در پاسخ به نقدهای موجود به «شرق» گفت: «ما هم متوجه این موضوع بودیم که هریک از این فیلم‌ها فضا و ساختار متفاوتی دارند. اما انتخاب‌شدن فیلم‌ها لزوما به معنای منطبق‌بودن فیلم‌ها با معیارهای قوانین مراسم اسکار نیست؛ بلکه ما برای انتخاب فیلم‌ها، شاخص‌هایی در نظر گرفتیم که درنهایت هرکدام از فیلم از امتیاز کافی برخوردار می‌شد، ‌در فهرست اولیه جای می‌گرفت؛ ‌معیارهایی مثل پرفروش‌بودن، ‌نوآوری‌های تکنیکی و هنری و... بنابراین درنهایت با انتخاب 10 فیلم، می‌توانیم با فرصت و فراغت بیشتری درباره این تعداد، بیشتر دقت کرده، درنهایت فیلم منتخب را معرفی کنیم. ضمن اینکه باید بدانیم معرفی فیلم به اسکار به این معنی نیست که حتما‌ جایزه اسکار را بگیریم.» وی در ادامه، در برابر چیستی معیارهای معرفی فیلم منتخب سینمای ایران به اسکار عنوان کرد: «به نظر من در این مسیر بهتر است دو نکته را در نظر بگیریم؛ یکی اینکه هرساله باید این فیلم معرفی شود. چون برخی‌ها اصل آن را زیر سوال می‌برند و حتی می‌گویند باید آن را تحریم کنیم که به نظر درست نیست. این فرصت مناسبی برای سینمای ایران است و طی سه‌دهه، سینمای ایران در دنیا مورد توجه قرار گرفته و با قاطعیت می‌گویم وضعیت سینمای ایران در قیاس با برخی از کشورهای دارای سابقه طولانی در سینما، ‌بهتر است. البته منظورم از نقطه‌نظر هنری نیست؛ بلکه از نظر جایگاهی است که به دست آورده. ما توانستیم اسکار بگیریم. اما آنها هنوز وارد چرخه کاندیداتوری فیلم هم نشدند. دوم اینکه اگر هم فیلمی را معرفی کردیم، ‌اگر جایزه نگرفتیم، اصل قضیه را زیر سوال نبریم. چون رقابت میان همه فیلم‌هاست.» سخنگوی هیات انتخاب درباره غیبت «ماهی و گربه» در فهرست این 10 فیلم گفت: «این فیلم تا زمان مورد نظر اکران نمی‌شود؛ بنابراین نمی‌تواند در این فهرست قرار گیرد.»
غایبان بزرگ
این سوال مطرح می‌شود که بضاعت سینمای ایران در سال93 همین 10 فیلم است؟ در یک‌سال گذشته فیلم‌هایی در سینمای ایران معرفی شدند که توانایی رقابت در عرصه‌ اسکار را داشتند. فهرست اولیه فیلم‌های ایرانی برای معرفی به آکادمی اسکار در حالی معرفی شد که اگر مجوز اکران فیلم‌های دیگری چون «خانه پدری»، «شیار 143»، یا «عصبانی نیستم» زودتر صادر و شرایط برای اکران آنها مهیا می‌شد، ممکن بود نماینده‌ مطمئن‌تری برای ارایه به اسکار داشته باشیم؛ خصوصا با وجود رقیبان قدرتمندی چون «خواب زمستانی» نوری بیگله‌جیلان از ترکیه که نخل طلایی کن را دریافت کرد؛ یا «آیدا» ساخته پاول پاویلوفسکی از لهستان که جایزه چهار جشنواره معتبر ازجمله جشنواره لندن را دارد. فیلم «ماهی و گربه» و «قصه‌ها» دو فیلمی هستند که این‌روزها خبر موفقیت‌های آن دو را در جشنواره‌های مختلف شاهد هستیم. قصه‌ها که به‌تازگی در تورنتو هم به نمایش درآمد در جشنواره لندن هم قرار است به نمایش در‌آید.. این فیلم در هفتادویکمین دوره جشنواره ونیز توانست جایزه بهترین فیلمنامه را بگیرد و مورد توجه منتقدان قرار گیرد. اما ماهی و گربه شهرام مکری شاید پرافتخارترین بضاعت سینمای ایران طی سال گذشته باشد. این فیلم روایتی عجیب‌وغریب از داستانی واقعی است؛ داستان چند جوان دانشجو که به شمال می‌روند. بابک کریمی، سعید ابراهیمی‌فر و سیاوش چراغی‌پور بازیگران این فیلم هستند که جایزه افق‌های جشنواره ونیز و جوایزی مانند جایزه جشنواره استانبول، سوییس، لیسبون و دوبی را دریافت کرده است؛ هرچند این دو فیلم شرط لازم را برای حضور در میان اسامی فیلم‌های ایرانی ندارند و آن اکران‌شدن در ایران است. با وجود داشتن معیارهای هنری و نو فیلم شهرام مکری، ‌اسم آن در میان فیلم‌ها نیست. مکری، در گفت‌وگو با «شرق» گفت: «واقعیت این است که روند انتخاب فیلم برگزیده سینمای ایران به اسکار چندان جدی نیست. صرف حضور فیلم «بچه‌های آسمان» در میان نامزدهای بهترین فیلم خارجی یا حضور «جدایی نادر از سیمین» در مراسم اسکار ربطی به هیات انتخاب ندارد. بلکه حمایت و پخش‌کننده خارجی فیلم باعث شد که فیلم در آن سوی مرزها دیده شود.»مکری در‌ ادامه ضمن با اهمیت‌شمردن پخش‌کنندگان خصوصی افزود: «همان‌طور که می‌دانید حتی فیلم «قصه‌ها» که در جشنواره ونیز خوش درخشید، پخش‌کننده خارجی داشت. پخش‌کننده فیلم «ماهی و گربه» هم یک شرکت خارجی است و آقای محمد اطبایی هم پخش داخلی را برعهده دارد. با همه این حرف‌ها من امیدی به این طرف ندارم. فقط شنیده‌ام که قرار است قوانین اسکار مربوط به فیلم‌های خارجی تغییر کند و قرار است فیلم‌ها، خارج از روند مرسوم این سال‌ها انتخاب شود.»
امروز یا برف؟
هیات انتخاب نماینده ایران برای معرفی به اسکار، در حالی 10 فیلم را معرفی کرده که تنها سه فیلم از این 10 فیلم در سطح بین‌المللی به‌صورت نسبی مطرح هستند. با توجه به آنکه «زندگی آقا و خانم محمودی» مضمونی وطن‌گرایانه دارد، رقابت اصلی از هم‌اکنون میان «برف» و «امروز» است و باید دید درنهایت، از میان رحمانی و میرکریمی، بخت کدام‌یک برای حضور در اسکار ۲۰۱۵ بیشتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.