|

درباره آرش میتویی و نواهایی که شنیده نشد

نوازنده خلوت‌نشین

امیر بهاری

گیتارالکتریک یکی از مهم‌ترین پدیده‌های موسیقی در قرن‌بیستم است؛ ‌سازی اصلی در موسیقی راک و بلوز مدرن و یکی از مهم‌ترین ساز‌ها در موسیقی جز (Jazz)،‌سازی که امروز در کمتر آنساملی از موسیقی عامه‌پسند غایب است. این ساز میانه دهه۱۳۳۰ شمسی وارد ایران شد. اما در ایران چه برخوردی با آن شد؟ گیتارالکتریک ساختار مشخص یا به بیان دقیق‌تر پرده‌بندی مشخصی دارد. مثل ویولن نبود که روی آن بشود ربع‌پرده‌های ایرانی را نواخت یا پیانو که با کوک مشخصی صدای ایرانی دهد. الکترونیک بود و هیچ ربطی به صداهای سازهای ایرانی نداشت به موسیقی ایران هم ربطی نداشت. هنوز هم به‌‌ همان شکل نواخته می‌شود که از ابتدا نواخته می‌شد، چه در موسیقی پاپ که نقش کمرنگ و تقریبا فرمایشی دارد و چه در جریان‌های موسیقی جدی‌تر. (نمی‌گویم این ساز غربی است چون همان‌طور که کسی امروز ویولن را به‌عنوان ساز غربی نمی‌شناسد، گیتارالکتریک هم در همه‌جای دنیا استفاده می‌شود و دیگر کاملا جهانی است.). اما در گذر ایام کسانی هم بودند که داشتند به صدادهی منحصربه‌فردتری از این ساز فکر می‌کردند؛ یعنی سودای شنیدن نوایی ایرانی از این ساز داشتند. آرش میتویی یکی از آنهاست.
آرش میتویی در خانواده‌ای اهل موسیقی به دنیا آمده و از بچگی موسیقی ایرانی می‌شنیده اما گرایش او در نوجوانی به سمت موسیقی راک و در اواخر دهه۱۳۶۰شمسی غرق در راک بوده اما نمی‌دانم از کجا و چگونه یک‌مرتبه به فارسی‌خواندن و شنیدن یک صدای ایرانی از گیتارالکتریک فکر می‌کند. می‌گویند در سال۱۳۷۲ یک‌بار با گیتارالکتریک در دستگاه نوا بداهه‌نوازی کرده است. آن زمان سودای حافظ‌خوانی با ادوات موسیقی غربی را داشته؛ سودای شنیدن مایه‌ها و گوشه‌های ایرانی با گیتارالکتریک و سازهای همراهش. میتویی و شهرام شعرباف پیش از شکل‌گیری «اوهام» با یکدیگر کار می‌کردند و نقش و ذهنیت میتویی در شکل‌گیری این گروه غیرقابل‌انکار است. شهرام شعرباف، همچنین نگاهی داشته و‌‌ همان را به‌خوبی ادامه داد که بحث ما نیست.
آرش میتویی اما در این ۲۰سالی که رسمی‌تر فعالیت می‌کند، خیلی به هم پیوسته و منسجم کار نکرده تا بتوان او را در یک غالب مشخص بررسی کرد. اما هرجا که حضور پیدا کرد تصویر یک نوازنده صاحب سبک از خود نشان داد. آن زمان چنداجرای زنده با مسعود شعاری برگزار کرد. گیتاریستی بود که سعی می‌کرد سازش را به سه‌تار مسعود شعاری نزدیک کند. آن دوران، اوایل دهه۱۳۸۰، یکی از مهم‌ترین دوران کاری آرش میتویی بود.
آرش میتویی با وجود شهرت و محبوبیتی که در میان موسیقیدان‌ها داشت، در این 10سال خیلی بر صحنه ظاهر نشد، تا اینکه در برنامه‌ای تحت‌عنوان «هنرگشت‌تهران» در کاخ نیاوران ظاهر شد. میتویی در این برنامه که حدود ۲۰نوازنده در آن بداهه‌نوازی کردند، قطعاتی از آلبوم «زاهد خلوت‌نشین» که به‌زودی منتشر خواهد شد، نواخت همچنین یکی از قطعات پروژه خیام خود را پس از این هم در سالن برج آزادی روی صحنه رفت و حافظ‌خوانی کرد.
آرش میتویی از نسل میانه موسیقیدانانی است که سعی در کارهایی نامتعارف در جریان موسیقی ایران داشتند. گوش او پر بود از صداهای موسیقی دستگاهی و محلی و ساز دستش گیتارالکتریک بود. خیلی‌ها که امروز گیتاریست‌های بزرگی هستند و در گروه‌های مشهور ایرانی ساز می‌زنند، اذعان دارند آرش میتویی یکی از پیشگامان این جریان است؛ پیشگامی که می‌خواست تاریخ گیتارالکتریک در ایران را تغییر دهد اما به حاشیه رفت. نمی‌توان جایگاه او را نادیده گرفت کمااینکه در کنسرت اخیرش حافظ را روایت کرد؛ آنگونه که نیاز امروز است و آنگونه که جان کلام حافظ باقی بماند.
اما آرش میتویی و خیلی‌ها که هنوز هستند و کار می‌کنند، در حاشیه‌اند. این نوشته را با یک پرسش به پایان می‌برم؛ چرا آنان حاشیه‌نشین باقی می‌مانند؟ مگر اوهام 10سال در پس پرده نماند. حالا باز اوهام شهرتی داشت که نجاتش دهد. الان چه کسی می‌داند که پویا محمودی یکی از مهم‌ترین نوازندگان گیتارالکتریک در ایران است؛ کسی که به‌نوعی‌‌ همان مسیر آرش میتویی را رفت. آن گیتاریستی که مایه شوشتری می‌نوازد در آلبوم «ترانه‌های جنوب» سهیل نفیسی، پویا محمودی است. ماهان میرعرب که روای نغمه خراسانی تنبور با گیتارالکتریک در سبک موسیقی جز است و کاری انجام داد که در «آل ابوت‌جز» از او و آلبومش نوشتند، در ایران چه جایگاهی دارد؟ مثال‌ها بسیار هستند. می‌گویند این هنرمندان مخاطب عام ندارند. این بحث را نمی‌توان بدون ارزیابی رسانه مطرح کرد. آنها رسانه نداشتند و ندارند. همین امروز فریخته‌ترین رسانه‌های ایران ترجیح می‌دهند برای بار بیستم پرونده‌ای برای همایون شجریان کار کنند تا پرداختن به این جریان که حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. حالا پرسش اصلی این است آیا رسانه دنباله‌رو جریانات روز است یا جریان می‌سازد؟
گیتارالکتریک یکی از مهم‌ترین پدیده‌های موسیقی در قرن‌بیستم است؛ ‌سازی اصلی در موسیقی راک و بلوز مدرن و یکی از مهم‌ترین ساز‌ها در موسیقی جز (Jazz)،‌سازی که امروز در کمتر آنساملی از موسیقی عامه‌پسند غایب است. این ساز میانه دهه۱۳۳۰ شمسی وارد ایران شد. اما در ایران چه برخوردی با آن شد؟ گیتارالکتریک ساختار مشخص یا به بیان دقیق‌تر پرده‌بندی مشخصی دارد. مثل ویولن نبود که روی آن بشود ربع‌پرده‌های ایرانی را نواخت یا پیانو که با کوک مشخصی صدای ایرانی دهد. الکترونیک بود و هیچ ربطی به صداهای سازهای ایرانی نداشت به موسیقی ایران هم ربطی نداشت. هنوز هم به‌‌ همان شکل نواخته می‌شود که از ابتدا نواخته می‌شد، چه در موسیقی پاپ که نقش کمرنگ و تقریبا فرمایشی دارد و چه در جریان‌های موسیقی جدی‌تر. (نمی‌گویم این ساز غربی است چون همان‌طور که کسی امروز ویولن را به‌عنوان ساز غربی نمی‌شناسد، گیتارالکتریک هم در همه‌جای دنیا استفاده می‌شود و دیگر کاملا جهانی است.). اما در گذر ایام کسانی هم بودند که داشتند به صدادهی منحصربه‌فردتری از این ساز فکر می‌کردند؛ یعنی سودای شنیدن نوایی ایرانی از این ساز داشتند. آرش میتویی یکی از آنهاست.
آرش میتویی در خانواده‌ای اهل موسیقی به دنیا آمده و از بچگی موسیقی ایرانی می‌شنیده اما گرایش او در نوجوانی به سمت موسیقی راک و در اواخر دهه۱۳۶۰شمسی غرق در راک بوده اما نمی‌دانم از کجا و چگونه یک‌مرتبه به فارسی‌خواندن و شنیدن یک صدای ایرانی از گیتارالکتریک فکر می‌کند. می‌گویند در سال۱۳۷۲ یک‌بار با گیتارالکتریک در دستگاه نوا بداهه‌نوازی کرده است. آن زمان سودای حافظ‌خوانی با ادوات موسیقی غربی را داشته؛ سودای شنیدن مایه‌ها و گوشه‌های ایرانی با گیتارالکتریک و سازهای همراهش. میتویی و شهرام شعرباف پیش از شکل‌گیری «اوهام» با یکدیگر کار می‌کردند و نقش و ذهنیت میتویی در شکل‌گیری این گروه غیرقابل‌انکار است. شهرام شعرباف، همچنین نگاهی داشته و‌‌ همان را به‌خوبی ادامه داد که بحث ما نیست.
آرش میتویی اما در این ۲۰سالی که رسمی‌تر فعالیت می‌کند، خیلی به هم پیوسته و منسجم کار نکرده تا بتوان او را در یک غالب مشخص بررسی کرد. اما هرجا که حضور پیدا کرد تصویر یک نوازنده صاحب سبک از خود نشان داد. آن زمان چنداجرای زنده با مسعود شعاری برگزار کرد. گیتاریستی بود که سعی می‌کرد سازش را به سه‌تار مسعود شعاری نزدیک کند. آن دوران، اوایل دهه۱۳۸۰، یکی از مهم‌ترین دوران کاری آرش میتویی بود.
آرش میتویی با وجود شهرت و محبوبیتی که در میان موسیقیدان‌ها داشت، در این 10سال خیلی بر صحنه ظاهر نشد، تا اینکه در برنامه‌ای تحت‌عنوان «هنرگشت‌تهران» در کاخ نیاوران ظاهر شد. میتویی در این برنامه که حدود ۲۰نوازنده در آن بداهه‌نوازی کردند، قطعاتی از آلبوم «زاهد خلوت‌نشین» که به‌زودی منتشر خواهد شد، نواخت همچنین یکی از قطعات پروژه خیام خود را پس از این هم در سالن برج آزادی روی صحنه رفت و حافظ‌خوانی کرد.
آرش میتویی از نسل میانه موسیقیدانانی است که سعی در کارهایی نامتعارف در جریان موسیقی ایران داشتند. گوش او پر بود از صداهای موسیقی دستگاهی و محلی و ساز دستش گیتارالکتریک بود. خیلی‌ها که امروز گیتاریست‌های بزرگی هستند و در گروه‌های مشهور ایرانی ساز می‌زنند، اذعان دارند آرش میتویی یکی از پیشگامان این جریان است؛ پیشگامی که می‌خواست تاریخ گیتارالکتریک در ایران را تغییر دهد اما به حاشیه رفت. نمی‌توان جایگاه او را نادیده گرفت کمااینکه در کنسرت اخیرش حافظ را روایت کرد؛ آنگونه که نیاز امروز است و آنگونه که جان کلام حافظ باقی بماند.
اما آرش میتویی و خیلی‌ها که هنوز هستند و کار می‌کنند، در حاشیه‌اند. این نوشته را با یک پرسش به پایان می‌برم؛ چرا آنان حاشیه‌نشین باقی می‌مانند؟ مگر اوهام 10سال در پس پرده نماند. حالا باز اوهام شهرتی داشت که نجاتش دهد. الان چه کسی می‌داند که پویا محمودی یکی از مهم‌ترین نوازندگان گیتارالکتریک در ایران است؛ کسی که به‌نوعی‌‌ همان مسیر آرش میتویی را رفت. آن گیتاریستی که مایه شوشتری می‌نوازد در آلبوم «ترانه‌های جنوب» سهیل نفیسی، پویا محمودی است. ماهان میرعرب که روای نغمه خراسانی تنبور با گیتارالکتریک در سبک موسیقی جز است و کاری انجام داد که در «آل ابوت‌جز» از او و آلبومش نوشتند، در ایران چه جایگاهی دارد؟ مثال‌ها بسیار هستند. می‌گویند این هنرمندان مخاطب عام ندارند. این بحث را نمی‌توان بدون ارزیابی رسانه مطرح کرد. آنها رسانه نداشتند و ندارند. همین امروز فریخته‌ترین رسانه‌های ایران ترجیح می‌دهند برای بار بیستم پرونده‌ای برای همایون شجریان کار کنند تا پرداختن به این جریان که حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. حالا پرسش اصلی این است آیا رسانه دنباله‌رو جریانات روز است یا جریان می‌سازد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.