|

غول، نه هژمون

زبیگنیو برژینسکی* . ترجمه: حمیدرضا آریان‌پور

این روزها بسیاری در هراسند که دوقطبی آمریکا و چین به گونه اجتناب‌ناپذیری به برخورد بینجامد. اما من باور ندارم که جنگ برای استیلا بر جهان دورنمایی جدی در دوره پساهژمونیک باشد. مسلما سابقه تاریخی ملالت‌بار است. از زمان یورش سیاست‌های جهانی در 200 سال پیش، چهار جنگ طولانی (شامل جنگ سرد) برای استیلا بر اروپا انجام شده که هر یک می‌توانست به هژمونی جهانی از سوی یک ابرقدرت واحد منتج شود. با این حال پیشرفت‌های سال‌های اخیر معادله را تغییر داده‌اند. سلاح‌های هسته‌ای جنگ‌های هژمونیک را بیش از حد ویرانگر کرده و از این رو پیروزی را بی‌معنا می‌کند. در اقتصاد جهانی درهم بافته، کامیابی‌های اقتصادی ملی یک‌سویه نمی‌توانند بدون عواقب مصیبت‌آمیز برای همگان به دست آیند. به علاوه، جمعیت دنیا به لحاظ سیاسی بیدار شده و به سادگی مطیع نمی‌شود، حتی از سوی قدرتمندترین‌ها. مورد آخر که اهمیتی برابر دارد اینکه نه ایالات متحده و نه چین با ایدئولوژی‌های خصمانه گردانده نمی‌شوند. علاوه بر این، به‌رغم نظام‌های سیاسی بسیار متفاوت، هر دو جامعه به طرق مختلفی باز هستند. این هم با فشار هر دو جامعه، رفتن به سمت غرض و عداوت را دشوار می‌کند. بیش از صد هزار چینی دانشجوی دانشگاه‌های آمریکا هستند و هزاران جوان آمریکایی در چین کار و تحصیل می‌کنند یا در مطالعات خاص یا برنامه‌های تفریحی مشارکت می‌کنند. برخلاف جماهیر شوروی سابق، میلیون‌ها چینی به طور مرتب به خارج سفر می‌کنند و میلیون‌ها جوان چینی هر روز از طریق اینترنت با جهان در ارتباطند. تمام اینها، فرق‌های نمایانی را با خودانزوایی «وابسته به اجتماعِ» ستیزه‌کنندگان قدرت جهانی در قرون 19 و 20 ایجاد می‌کند که مظالم را تشدید می‌کرد، دشمنی را فزونی می‌داد و دیو نشان دادن دیگران را آسان می‌کرد. با این وجود ما نمی‌توانیم کاملا این واقعیت را نادیده بگیریم که انتظارات امیدوارانه در سال‌های اخیر درباره روابط دوستانه آمریکا و چین اخیرا با جدال‌های رقیبانه به ویژه در رسانه‌های عمومی هر دو سو آزموده شده است. این موضوع تا حدی از گمانه‌زنی درباره تنزل به قول معروف غیرقابل اجتناب آمریکا و رشد سریع و بی‌رحمانه چین آب می‌خورد. بدبینی درباره آینده آمریکا، باعث دست‌کم گرفتن ظرفیت آمریکا برای خودسازی مجدد می‌شود. خوشبینان وافر به سربلندی غیرقابل اجتناب چین هم شکافی را که همچنان چین و آمریکا را از هم جدا می‌کرد دست‌کم می‌گیرند، چه به لحاظ سرانه تولید ناخالص ملی یا توانایی‌های تکنولوژیک مربوط. به گونه‌ای متناقض، موفقیت اقتصادی واقعا قابل تحسین چین اکنون نیاز سیستمیک برای تطبیق مرکب اجتماعی و سیاسی را تشدید می‌کند. تطبیق در اینکه بوروکراسی حاکم که خود را کمونیست تعریف می‌کند چگونه و تا چه میزان می‌تواند سیستمی با کاپیتالیسم دولتی با طبقه متوسط رو به رشدی که در پی حقوق بیشتر است را هدایت کند. در تقابل، چین به لحاظ جغرافیایی با کشورهایی که همیشه دوست نیستند احاطه شده و متحدان اندکی دارد، اگر اصلا داشته باشد. اگر موقعیتی دست دهد برخی همسایگان چین وسوسه می‌شوند از این شرایط برای جلب حمایت ایالات متحده درباره پشتیبانی از ادعاهای خاص خود یا تضاد منافع با چین استفاده کنند. خوشبختانه، نشانه‌هایی وجود دارند که وفاقی در حال شکل‌گیری است که چنین تهدیدهایی نباید یکطرفه یا به طور نظامی بلکه از طریق مذاکره حل شوند. توصیف رسانه‌های آمریکا از توازن‌بخشی مجدد دولت اوباما در تمرکز بر آسیا به عنوان «محور» (کلمه‌ای که رییس‌جمهور هرگز به کار نبرده است) با دلالت ضمنی بر «نظامی بودن»، کمکی به مسایل نکرده است. در واقع، این تلاش تازه تنها بر آن بوده که بازتاییدی سازنده باشد از این واقعیت دست نخورده که ایالات متحده هم در پاسیفیک و هم در آتلانتیک قدرت دارد. با احتساب همه اینها، تهدید واقعی برای روابط پایدار ایالات متحده با چین از مقاصد خصمانه دو کشور برنمی‌خیزد بلکه از این احتمال اضطراب‌آمیز نشات می‌گیرد که آسیایی قدرت یافته ممکن است در آن نوع غیرت ناسیونالیستی بلغزد که باعث نزاع‌های قرن بیستم اروپا بر سر منابع، قلمرو و قدرت شد. شمار زیادی نقاط بالقوه قابل اشتعال وجود دارد: کره شمالی برابر کره جنوبی، چین برابر ژاپن، چین برابر هند، یا هند برابر پاکستان. خطر آنجاست که دولت‌ها غیرت ملی را به عنوان نوعی دریچه اطمینان تحریک کنند یا اجازه دهند، چیزی که می‌تواند از کنترل خارج شود. در بافتی که بالقوه اینچنین قابل انفجار است، دخالت سیاسی و اقتصادی ایالات متحده در آسیا می‌تواند عامل ثباتی قطعا مورد نیاز باشد. در واقع نقش موجود آمریکا در آسیا باید مانند نقش بریتانیا در اروپای قرن 19 باشد، به عنوان عامل نفوذی متوازن‌کننده و «دور از کرانه» بدون گرفتاری در رقابت‌های منطقه و بدون کوشش برای احراز استیلا بر منطقه. برای موثر بودن، تعهد سازنده و از نظر استراتژیک حساس ایالات متحده در آسیا نباید انحصارا بر اتحاد موجود با ژاپن و کره‌جنوبی پایه‌ریزی شود. تعهد باید به معنای رسمیت دادن به همکاری ایالات متحده با چین هم باشد. بنابراین آمریکا و چین باید با مشورت به یکدیگر نگذارند که رقابت اقتصادی به عداوت سیاسی تبدیل شود. تعهد مقابل دوطرفه و چندطرفه - و نه تحریم متقابل - آن چیزی است که مورد نیاز است. برای مثال ایالات متحده نباید در جست‌وجوی «شراکت ماورای پاسیفیک» بدون چین باشد و چین نباید در جست‌وجوی پیمان اقتصادی جامع منطقه‌ای بدون ایالات متحده باشد. تاریخ می‌تواند از تکرار نزاع‌های مصیبت‌آمیز قرن بیستم دوری کند؛ اگر آمریکا به عنوان تثبیت‌کننده - نه به عنوان پلیس منطقه- در آسیا حضور داشته باشد و اگر چین در منطقه قدرتی برتر باشد نه قدرتی سلطه‌جو. در ژانویه 2011، پرزیدنت اوباما و رییس‌جمهوری اکنون در حال کناره‌گیری چین، هو جین تائو، دیدار و بیانیه‌ای را منتشر کردند که در آن جسورانه اقدامات مشترک برای شراکتی از نظر تاریخی بی‌سابقه بین آمریکا و چین را به تفصیل آورده بودند. با انتخاب مجدد اوباما و آماده شدن ژی جینپینگ برای به دست گرفتن ریاست‌جمهوری در ماه مارس، دو رهبر باید برای تجدید اعتبار و قوت دادن دوباره به روابط ایالات متحده و چین دیدار کنند.
* مشاور امنیت ملی پرزیدنت جیمی کارتر
منبع: نیویورک‌تایمز
این روزها بسیاری در هراسند که دوقطبی آمریکا و چین به گونه اجتناب‌ناپذیری به برخورد بینجامد. اما من باور ندارم که جنگ برای استیلا بر جهان دورنمایی جدی در دوره پساهژمونیک باشد. مسلما سابقه تاریخی ملالت‌بار است. از زمان یورش سیاست‌های جهانی در 200 سال پیش، چهار جنگ طولانی (شامل جنگ سرد) برای استیلا بر اروپا انجام شده که هر یک می‌توانست به هژمونی جهانی از سوی یک ابرقدرت واحد منتج شود. با این حال پیشرفت‌های سال‌های اخیر معادله را تغییر داده‌اند. سلاح‌های هسته‌ای جنگ‌های هژمونیک را بیش از حد ویرانگر کرده و از این رو پیروزی را بی‌معنا می‌کند. در اقتصاد جهانی درهم بافته، کامیابی‌های اقتصادی ملی یک‌سویه نمی‌توانند بدون عواقب مصیبت‌آمیز برای همگان به دست آیند. به علاوه، جمعیت دنیا به لحاظ سیاسی بیدار شده و به سادگی مطیع نمی‌شود، حتی از سوی قدرتمندترین‌ها. مورد آخر که اهمیتی برابر دارد اینکه نه ایالات متحده و نه چین با ایدئولوژی‌های خصمانه گردانده نمی‌شوند. علاوه بر این، به‌رغم نظام‌های سیاسی بسیار متفاوت، هر دو جامعه به طرق مختلفی باز هستند. این هم با فشار هر دو جامعه، رفتن به سمت غرض و عداوت را دشوار می‌کند. بیش از صد هزار چینی دانشجوی دانشگاه‌های آمریکا هستند و هزاران جوان آمریکایی در چین کار و تحصیل می‌کنند یا در مطالعات خاص یا برنامه‌های تفریحی مشارکت می‌کنند. برخلاف جماهیر شوروی سابق، میلیون‌ها چینی به طور مرتب به خارج سفر می‌کنند و میلیون‌ها جوان چینی هر روز از طریق اینترنت با جهان در ارتباطند. تمام اینها، فرق‌های نمایانی را با خودانزوایی «وابسته به اجتماعِ» ستیزه‌کنندگان قدرت جهانی در قرون 19 و 20 ایجاد می‌کند که مظالم را تشدید می‌کرد، دشمنی را فزونی می‌داد و دیو نشان دادن دیگران را آسان می‌کرد. با این وجود ما نمی‌توانیم کاملا این واقعیت را نادیده بگیریم که انتظارات امیدوارانه در سال‌های اخیر درباره روابط دوستانه آمریکا و چین اخیرا با جدال‌های رقیبانه به ویژه در رسانه‌های عمومی هر دو سو آزموده شده است. این موضوع تا حدی از گمانه‌زنی درباره تنزل به قول معروف غیرقابل اجتناب آمریکا و رشد سریع و بی‌رحمانه چین آب می‌خورد. بدبینی درباره آینده آمریکا، باعث دست‌کم گرفتن ظرفیت آمریکا برای خودسازی مجدد می‌شود. خوشبینان وافر به سربلندی غیرقابل اجتناب چین هم شکافی را که همچنان چین و آمریکا را از هم جدا می‌کرد دست‌کم می‌گیرند، چه به لحاظ سرانه تولید ناخالص ملی یا توانایی‌های تکنولوژیک مربوط. به گونه‌ای متناقض، موفقیت اقتصادی واقعا قابل تحسین چین اکنون نیاز سیستمیک برای تطبیق مرکب اجتماعی و سیاسی را تشدید می‌کند. تطبیق در اینکه بوروکراسی حاکم که خود را کمونیست تعریف می‌کند چگونه و تا چه میزان می‌تواند سیستمی با کاپیتالیسم دولتی با طبقه متوسط رو به رشدی که در پی حقوق بیشتر است را هدایت کند. در تقابل، چین به لحاظ جغرافیایی با کشورهایی که همیشه دوست نیستند احاطه شده و متحدان اندکی دارد، اگر اصلا داشته باشد. اگر موقعیتی دست دهد برخی همسایگان چین وسوسه می‌شوند از این شرایط برای جلب حمایت ایالات متحده درباره پشتیبانی از ادعاهای خاص خود یا تضاد منافع با چین استفاده کنند. خوشبختانه، نشانه‌هایی وجود دارند که وفاقی در حال شکل‌گیری است که چنین تهدیدهایی نباید یکطرفه یا به طور نظامی بلکه از طریق مذاکره حل شوند. توصیف رسانه‌های آمریکا از توازن‌بخشی مجدد دولت اوباما در تمرکز بر آسیا به عنوان «محور» (کلمه‌ای که رییس‌جمهور هرگز به کار نبرده است) با دلالت ضمنی بر «نظامی بودن»، کمکی به مسایل نکرده است. در واقع، این تلاش تازه تنها بر آن بوده که بازتاییدی سازنده باشد از این واقعیت دست نخورده که ایالات متحده هم در پاسیفیک و هم در آتلانتیک قدرت دارد. با احتساب همه اینها، تهدید واقعی برای روابط پایدار ایالات متحده با چین از مقاصد خصمانه دو کشور برنمی‌خیزد بلکه از این احتمال اضطراب‌آمیز نشات می‌گیرد که آسیایی قدرت یافته ممکن است در آن نوع غیرت ناسیونالیستی بلغزد که باعث نزاع‌های قرن بیستم اروپا بر سر منابع، قلمرو و قدرت شد. شمار زیادی نقاط بالقوه قابل اشتعال وجود دارد: کره شمالی برابر کره جنوبی، چین برابر ژاپن، چین برابر هند، یا هند برابر پاکستان. خطر آنجاست که دولت‌ها غیرت ملی را به عنوان نوعی دریچه اطمینان تحریک کنند یا اجازه دهند، چیزی که می‌تواند از کنترل خارج شود. در بافتی که بالقوه اینچنین قابل انفجار است، دخالت سیاسی و اقتصادی ایالات متحده در آسیا می‌تواند عامل ثباتی قطعا مورد نیاز باشد. در واقع نقش موجود آمریکا در آسیا باید مانند نقش بریتانیا در اروپای قرن 19 باشد، به عنوان عامل نفوذی متوازن‌کننده و «دور از کرانه» بدون گرفتاری در رقابت‌های منطقه و بدون کوشش برای احراز استیلا بر منطقه. برای موثر بودن، تعهد سازنده و از نظر استراتژیک حساس ایالات متحده در آسیا نباید انحصارا بر اتحاد موجود با ژاپن و کره‌جنوبی پایه‌ریزی شود. تعهد باید به معنای رسمیت دادن به همکاری ایالات متحده با چین هم باشد. بنابراین آمریکا و چین باید با مشورت به یکدیگر نگذارند که رقابت اقتصادی به عداوت سیاسی تبدیل شود. تعهد مقابل دوطرفه و چندطرفه - و نه تحریم متقابل - آن چیزی است که مورد نیاز است. برای مثال ایالات متحده نباید در جست‌وجوی «شراکت ماورای پاسیفیک» بدون چین باشد و چین نباید در جست‌وجوی پیمان اقتصادی جامع منطقه‌ای بدون ایالات متحده باشد. تاریخ می‌تواند از تکرار نزاع‌های مصیبت‌آمیز قرن بیستم دوری کند؛ اگر آمریکا به عنوان تثبیت‌کننده - نه به عنوان پلیس منطقه- در آسیا حضور داشته باشد و اگر چین در منطقه قدرتی برتر باشد نه قدرتی سلطه‌جو. در ژانویه 2011، پرزیدنت اوباما و رییس‌جمهوری اکنون در حال کناره‌گیری چین، هو جین تائو، دیدار و بیانیه‌ای را منتشر کردند که در آن جسورانه اقدامات مشترک برای شراکتی از نظر تاریخی بی‌سابقه بین آمریکا و چین را به تفصیل آورده بودند. با انتخاب مجدد اوباما و آماده شدن ژی جینپینگ برای به دست گرفتن ریاست‌جمهوری در ماه مارس، دو رهبر باید برای تجدید اعتبار و قوت دادن دوباره به روابط ایالات متحده و چین دیدار کنند.
* مشاور امنیت ملی پرزیدنت جیمی کارتر
منبع: نیویورک‌تایمز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.