|

تاریخ، داستان نیست

از «ارهان پاموک» گرچه قبل از گرفتن جایزه نوبل نیز آثاری به فارسی ترجمه شده بود، اما بعد از گرفتن نوبل و به‌ویژه در چند سال اخیر ترجمه‌های بیشتری را از آثار او خواندیم و برخی از این آثار نیز مانند «نام من سرخ» با بیش از یک ترجمه در ایران منتشر شدند. «خانه خاموش»، عنوان تازه‌ترین رمانی است که از پاموک به فارسی ترجمه شده است. خانه خاموش، از آثار اولیه ارهان پاموک و دومین رمان او بعد از «آقای جودت و پسران است». شیوه نگارش پاموک در خانه خاموش مبتنی بر تک‌گویی درونی چند راوی است. پاموک در این رمان، از چند راوی برای روایت داستان استفاده کرده و روایت این چند راوی را به نحوی در هم تنیده است که هر روایت، روایت‌های دیگر را چون تکه‌ای از یک پازل تکمیل می‌کند. خانه خاموش رمانی است که بعد از انتشارش مورد توجه قرار گرفت و جایزه‌ای را نیز برای نویسنده‌اش به ارمغان آورد. تاریخ، عشق، اشیا، شهر با تمام نمادهایش و پرسه بورخس‌وار در لابیرنت متون مکتوب و اوراقی که از دل خروارها خاک سر برمی‌آورند، جزوی از دغدغه‌های ارهان پاموک در خانه خاموش است؛ دغدغه‌هایی که کم و بیش در آثار دیگر او نیز دیده می‌شوند. خواننده‌ای که کتاب پاموک را درباره رمان‌نویسی، که آن هم چندی پیش با دوترجمه به چاپ رسید، خوانده باشد، از اسلوب رمان‌نویسی پاموک که یک پا در رمان‌های بزرگ کلاسیک و مدرن غرب و یک پا در فرهنگ و ادبیات و شیوه روایتگری مشرق‌زمین دارد، چندان شگفت‌زده نخواهد شد. پاموک رمان را عرصه‌ای می‌داند که در آن اموری متناقض درهم می‌آمیزند. آنچه در ادامه می‌آید، قسمتی است از رمان خانه خاموش: «... با اشتیاق زیادی مشغول جست‌وجوی میان کاغذهایی با لکه‌های زرد، نمور، گردوخاک گرفته و مچاله‌شده شدم، وقتی این اوراق را می‌خوانم انگاری که نویسنده‌های این اوراق، کسانی که به دستور آنها نوشته شده و آنهایی را که این اوراق به نحوی به زندگی‌شان بستگی داشته، می‌بینم. شاید هم نه برای دیدن دستور مقابله با شیوع طاعون که سال پیش همین‌جا دیده بودم بلکه برای لذت‌بردن از محیط است که به اینجا آمده‌ام. وقتی شروع به خواندن این اوراق رنگ‌پریده می‌کنید، آرام‌آرام مسیر را به شما نشان می‌دهند. بعد از یک مسافرت طولانی با کشتی، مهی که در طول سفر همراهی‌تان می‌کرد اکنون‌ کم‌کم کنار می‌رود و هر تکه سیاهش، هر شاخه و سنگ و پرنده‌اش شما را به تعجب و شگفتی وامی‌دارد و همین‌طور که جلو می‌روید و اوراق بیشتری را ورق می‌زنید داستان میلیون‌ها زندگی به ذهنتان خطور می‌کند. آن وقت است که لذت تمام وجودم را سرشار می‌کند و به قطع یقین حکم می‌کنم که تاریخ همین چیز پرنقش‌ونگار و مملو از حیاتی است که در ذهنم جان گرفته است. اگر بگویند که ماهیت این چیز چیست، نمی‌توانم و چند لحظه بعد فقط ردی از خودش باقی می‌گذارد و ذهنم را ترک می‌کند. آن وقت است که می‌ترسم گرفتار یأس و ناامیدی شوم و به همین خاطر دوست دارم دوباره به همان چیز گذرا فکر کنم. سیگاری می‌گیرانم و تلاش می‌کنم پیدایش کنم اما خدا لعنت کند، این جور جاها سیگارکشیدن هم ممنوع است... وقتی توی راهرو سیگار می‌کشیدم به این فکر کردم که امروز به هر سند و مدرکی سرک کشیدم جز اوراق مربوط به مبارزه با طاعون که سال پیش دیده بودم. از خودم می‌پرسیدم که این دیگر چه‌جور داستانی است اما سوال سختی بود و به همین خاطر دوست داشتم ذهنم را مشغول موضوع دیگری کنم چون تاریخ چیزی غیر از داستان است.»
از «ارهان پاموک» گرچه قبل از گرفتن جایزه نوبل نیز آثاری به فارسی ترجمه شده بود، اما بعد از گرفتن نوبل و به‌ویژه در چند سال اخیر ترجمه‌های بیشتری را از آثار او خواندیم و برخی از این آثار نیز مانند «نام من سرخ» با بیش از یک ترجمه در ایران منتشر شدند. «خانه خاموش»، عنوان تازه‌ترین رمانی است که از پاموک به فارسی ترجمه شده است. خانه خاموش، از آثار اولیه ارهان پاموک و دومین رمان او بعد از «آقای جودت و پسران است». شیوه نگارش پاموک در خانه خاموش مبتنی بر تک‌گویی درونی چند راوی است. پاموک در این رمان، از چند راوی برای روایت داستان استفاده کرده و روایت این چند راوی را به نحوی در هم تنیده است که هر روایت، روایت‌های دیگر را چون تکه‌ای از یک پازل تکمیل می‌کند. خانه خاموش رمانی است که بعد از انتشارش مورد توجه قرار گرفت و جایزه‌ای را نیز برای نویسنده‌اش به ارمغان آورد. تاریخ، عشق، اشیا، شهر با تمام نمادهایش و پرسه بورخس‌وار در لابیرنت متون مکتوب و اوراقی که از دل خروارها خاک سر برمی‌آورند، جزوی از دغدغه‌های ارهان پاموک در خانه خاموش است؛ دغدغه‌هایی که کم و بیش در آثار دیگر او نیز دیده می‌شوند. خواننده‌ای که کتاب پاموک را درباره رمان‌نویسی، که آن هم چندی پیش با دوترجمه به چاپ رسید، خوانده باشد، از اسلوب رمان‌نویسی پاموک که یک پا در رمان‌های بزرگ کلاسیک و مدرن غرب و یک پا در فرهنگ و ادبیات و شیوه روایتگری مشرق‌زمین دارد، چندان شگفت‌زده نخواهد شد. پاموک رمان را عرصه‌ای می‌داند که در آن اموری متناقض درهم می‌آمیزند. آنچه در ادامه می‌آید، قسمتی است از رمان خانه خاموش: «... با اشتیاق زیادی مشغول جست‌وجوی میان کاغذهایی با لکه‌های زرد، نمور، گردوخاک گرفته و مچاله‌شده شدم، وقتی این اوراق را می‌خوانم انگاری که نویسنده‌های این اوراق، کسانی که به دستور آنها نوشته شده و آنهایی را که این اوراق به نحوی به زندگی‌شان بستگی داشته، می‌بینم. شاید هم نه برای دیدن دستور مقابله با شیوع طاعون که سال پیش همین‌جا دیده بودم بلکه برای لذت‌بردن از محیط است که به اینجا آمده‌ام. وقتی شروع به خواندن این اوراق رنگ‌پریده می‌کنید، آرام‌آرام مسیر را به شما نشان می‌دهند. بعد از یک مسافرت طولانی با کشتی، مهی که در طول سفر همراهی‌تان می‌کرد اکنون‌ کم‌کم کنار می‌رود و هر تکه سیاهش، هر شاخه و سنگ و پرنده‌اش شما را به تعجب و شگفتی وامی‌دارد و همین‌طور که جلو می‌روید و اوراق بیشتری را ورق می‌زنید داستان میلیون‌ها زندگی به ذهنتان خطور می‌کند. آن وقت است که لذت تمام وجودم را سرشار می‌کند و به قطع یقین حکم می‌کنم که تاریخ همین چیز پرنقش‌ونگار و مملو از حیاتی است که در ذهنم جان گرفته است. اگر بگویند که ماهیت این چیز چیست، نمی‌توانم و چند لحظه بعد فقط ردی از خودش باقی می‌گذارد و ذهنم را ترک می‌کند. آن وقت است که می‌ترسم گرفتار یأس و ناامیدی شوم و به همین خاطر دوست دارم دوباره به همان چیز گذرا فکر کنم. سیگاری می‌گیرانم و تلاش می‌کنم پیدایش کنم اما خدا لعنت کند، این جور جاها سیگارکشیدن هم ممنوع است... وقتی توی راهرو سیگار می‌کشیدم به این فکر کردم که امروز به هر سند و مدرکی سرک کشیدم جز اوراق مربوط به مبارزه با طاعون که سال پیش دیده بودم. از خودم می‌پرسیدم که این دیگر چه‌جور داستانی است اما سوال سختی بود و به همین خاطر دوست داشتم ذهنم را مشغول موضوع دیگری کنم چون تاریخ چیزی غیر از داستان است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.