|

بی‌اعتماد به همگان

دایان دوکریه . ترجمه: محمدعلی عسگری

اما استالین مردی نبود که بتوان از او فرار کرد. سعی کرد با تلفن‌های مکرر خودش او را تحت فشار بگذارد. به او دستور داد که برگردد وگرنه هرجا برود او هم خواهد آمد. بنابراین نادیا تسلیم شد. اما اوضاع همچنان باقی ماند. اختلافات و مشاجرات همچنان استمرار داشت. یک لحظه فکر کرد به اوکراین برود، همه‌جا را ترک کرده و آنجا بماند. شدت عصبانیت او را نسبت به رفقای بلشویک سابقش از جمله تروتسکی و زینوویات و کامناف نمی‌فهمید که چرا آنها را ناگهان در نیمه‌های دهه1920 متلاشی کرد. چرا تا این حد خشونت؟ قتل تروتسکی بدون درنظرگرفتن هیچ‌گونه حقی برای مخالفان بود و برای نخستین‌بار چهره واقعی استالین در قدرت را آشکار کرد. استالین حتی قادر به اعتماد به نزدیک‌ترین معاونانش هم نبود. نادیا احساس می‌کرد همین وضعیت بر زندگی زناشویی آنها هم سایه انداخته است. سال1922 سال سختی بود. آدولف لووف مجبور به خودکشی شد. همه می‌دانستند که او طرفدار تروتسکی بوده است. این اتفاق اثری عمیق بر نادیا گذاشت. در مراسم تشییع او شرکت کرد. جمعی از سربازان قدیمی ارتش سرخ که روزی نام تروتسکی را برزبان می‌آوردند نیز حضور داشتند. این نزدیکی بین دشمنان جوزف با شخص او، بر زنی که روزی به او به‌عنوان یک الگوی نمونه می‌نگریست و بر خود واجب می‌دانست تابع همسرش باشد اثری عمیق گذاشت. از آنجا که نمی‌توانست این واقعیت را تغییر دهد به افق‌های جدیدی روی آورد: دین. دوباره ایمانی را که از دوران کودکی در خود دفن‌ کرده بود احیا کرد. در دینداری آرامشی می‌یافت که سال‌ها شیفته آن بود. روح تحت شکنجه‌اش گویی نوعی پیام امید را دریافت می‌کرد؛ فرصتی که در آن دیگر نه از آن امرونهی‌ها و نه همسرش و نه قدرت خبری بود. آیا انتخاب چنین رویه‌ای برای تحریک استالین بود که با هرگونه دینداری‌ای مخالف می‌کرد؟ ایمان روح را شفا می‌دهد اما نمی‌تواند سال‌های گذشته را برگرداند. گالینا کرافچانکو یکی از همکلاسی‌هایش در دانشگاه می‌گوید:
«نادیا به نظر پیرتر از سنش می‌رسید. گویی 40سال یا نزدیک به آن داشت. زن جوانی بود که با یک مرد بزرگ‌تر از خودش ازدواج کرده بود. اما وقتی آن دو را می‌دیدی تصور می‌کردی هم‌سن‌وسال هستند. خیلی متدین بود و به کلیسا رفت‌وآمد می‌کرد. همه مردم این مساله را می‌دانستند. روشن بود که او خلاف بقیه اعضای حزب می‌تواند دست به کارهای ممنوعه بزند.» اما این توهینی به‌شمار می‌رفت که استهزای ساکنان کرملین را بر می‌انگیخت. چون می‌گفتند: همسر استالین، بیش از حد پرهیزگار شده است!» گالینا به‌صورت خلاصه اینطور تمام می‌کند که «معلوم بود که او کمی دیوانه شده است.»
حتی سلامتی جسمی‌اش هم روزبه‌روز بدتر شد. سردرد شدیدی پیدا کرد. ابتدا به آلمان فرستاده شد. به شهر «کارلسبد»، تا در آنجا با موفقیت درمان شود و استراحت کند. از فرصت استفاده کرد تا به دیدار برادرش باوال برود که در برلین سکنی داشت. وضعیت روحی بر جسمش اثر گذاشته بود. بلافاصله به شکم‌دردهای حاد دچار شد. شاید این نتیجه سقط‌جنینش بود. خیلی‌ها از آن اطلاع نداشتند. در سال1922 یا نزدیکی‌های آن سال بود. یک عملیات خطرناک در آن دوران؛ شاید بر آن زن جوان اثر گذاشته باشد. چیزی که در آن تردیدی وجود ندارد اینکه نادیا نمی‌خواست سومین فرزندش را در کرملین بزرگ کند. سپس تجربه فجیع تقسیم‌کردن زمین‌های زراعی پیش آمد که تمام تلاش‌های استالین در اوایل سال1930 را به خود اختصاص داد. در پایان عمرش اعتراف کرد که به زنش توجه اندکی می‌کرده است: «من تحت فشارهای زیادی قرار داشتم. دشمنان زیاد بودند. باید شبانه‌روز کار می‌کردیم... .» زمان گذشته بود. نادیا رفته‌رفته از زندگی زناشویی و کل زندگی‌اش فاصله می‌گرفت. این مساله کاملا روشن بود و آن زن 29ساله می‌دانست که زندگی‌اش دیگر تهی شده است. خواهرش آنا با یکی از اعضای پلیس‌مخفی ازدواج کرد که نماینده امور تدارکات و فرستاده استالین به اوکراین بود. او مسوول مصادره غلات آن منطقه بود. برای نادیا جزییات مربوط به اقداماتی را شرح داد که موجب گرسنگی میلیون‌هانفر در آنجا شده بود. میزان تجاوزات مردی را که سال‌ها با او زندگی کرده بود، ‌به‌تازگی می‌فهمید. این هم ضربه کاری دیگری بود که ستون رویاهایش را فروریخت.
نمایش آخر
بین استالین و نادیا در شب هشتم‌ژانویه سال1932 اتفاقی افتاد. در آن شب جشنی در کاخ کرملین به مناسبت پانزدهمین سال انقلاب برپا شده بود. مانند هرسال جشن استقبال در منزل ورچلیوف، کمیساریای وزارت دفاع در گردان سواره‌نظام برگزار شد که ساختمان تنگ و طویلی داشت. طبق عادت همیشگی موسیقی و رقص سبک به‌شیوه قفقازی جریان داشت و همه سران کشور حضور داشتند؛ طبعا استالین نیز ترنم‌هایی داشت. استالین به‌مناسبت غلبه‌اش بر دشمنان دولت، جامی گرفت، اما دید که نادیا جامی برنداشت، با لحنی تندوخشن فریاد زد: «چرا نمی‌نوشی؟» کاملا می‌دانست که او هرگز مشروب نمی‌خورد، می‌دانست که او و بوخارین که در کنارش نشسته بود از گرسنگی برنامه‌ریزی‌شده‌ای که در اوکراین به‌وجود آمده، انتقادها می‌کردند. اما این دو داشتند چه توطئه‌ای می‌کردند؟! تحریکش کرد اما پاسخی نشنید. به طرفش پوست پرتقال و ته‌مانده سیگار پرت کرد. حتی جامی را پرکرد، به او دشنام داد و گفت: «آهای، یک‌جرعه بنوش!» نادیا ناگهان پشت‌میز ایستاد و جواب داد: «من تو را «آهای» صدا نمی‌کنم» و خشمگین بیرون رفت.
ادامه دارد
اما استالین مردی نبود که بتوان از او فرار کرد. سعی کرد با تلفن‌های مکرر خودش او را تحت فشار بگذارد. به او دستور داد که برگردد وگرنه هرجا برود او هم خواهد آمد. بنابراین نادیا تسلیم شد. اما اوضاع همچنان باقی ماند. اختلافات و مشاجرات همچنان استمرار داشت. یک لحظه فکر کرد به اوکراین برود، همه‌جا را ترک کرده و آنجا بماند. شدت عصبانیت او را نسبت به رفقای بلشویک سابقش از جمله تروتسکی و زینوویات و کامناف نمی‌فهمید که چرا آنها را ناگهان در نیمه‌های دهه1920 متلاشی کرد. چرا تا این حد خشونت؟ قتل تروتسکی بدون درنظرگرفتن هیچ‌گونه حقی برای مخالفان بود و برای نخستین‌بار چهره واقعی استالین در قدرت را آشکار کرد. استالین حتی قادر به اعتماد به نزدیک‌ترین معاونانش هم نبود. نادیا احساس می‌کرد همین وضعیت بر زندگی زناشویی آنها هم سایه انداخته است. سال1922 سال سختی بود. آدولف لووف مجبور به خودکشی شد. همه می‌دانستند که او طرفدار تروتسکی بوده است. این اتفاق اثری عمیق بر نادیا گذاشت. در مراسم تشییع او شرکت کرد. جمعی از سربازان قدیمی ارتش سرخ که روزی نام تروتسکی را برزبان می‌آوردند نیز حضور داشتند. این نزدیکی بین دشمنان جوزف با شخص او، بر زنی که روزی به او به‌عنوان یک الگوی نمونه می‌نگریست و بر خود واجب می‌دانست تابع همسرش باشد اثری عمیق گذاشت. از آنجا که نمی‌توانست این واقعیت را تغییر دهد به افق‌های جدیدی روی آورد: دین. دوباره ایمانی را که از دوران کودکی در خود دفن‌ کرده بود احیا کرد. در دینداری آرامشی می‌یافت که سال‌ها شیفته آن بود. روح تحت شکنجه‌اش گویی نوعی پیام امید را دریافت می‌کرد؛ فرصتی که در آن دیگر نه از آن امرونهی‌ها و نه همسرش و نه قدرت خبری بود. آیا انتخاب چنین رویه‌ای برای تحریک استالین بود که با هرگونه دینداری‌ای مخالف می‌کرد؟ ایمان روح را شفا می‌دهد اما نمی‌تواند سال‌های گذشته را برگرداند. گالینا کرافچانکو یکی از همکلاسی‌هایش در دانشگاه می‌گوید:
«نادیا به نظر پیرتر از سنش می‌رسید. گویی 40سال یا نزدیک به آن داشت. زن جوانی بود که با یک مرد بزرگ‌تر از خودش ازدواج کرده بود. اما وقتی آن دو را می‌دیدی تصور می‌کردی هم‌سن‌وسال هستند. خیلی متدین بود و به کلیسا رفت‌وآمد می‌کرد. همه مردم این مساله را می‌دانستند. روشن بود که او خلاف بقیه اعضای حزب می‌تواند دست به کارهای ممنوعه بزند.» اما این توهینی به‌شمار می‌رفت که استهزای ساکنان کرملین را بر می‌انگیخت. چون می‌گفتند: همسر استالین، بیش از حد پرهیزگار شده است!» گالینا به‌صورت خلاصه اینطور تمام می‌کند که «معلوم بود که او کمی دیوانه شده است.»
حتی سلامتی جسمی‌اش هم روزبه‌روز بدتر شد. سردرد شدیدی پیدا کرد. ابتدا به آلمان فرستاده شد. به شهر «کارلسبد»، تا در آنجا با موفقیت درمان شود و استراحت کند. از فرصت استفاده کرد تا به دیدار برادرش باوال برود که در برلین سکنی داشت. وضعیت روحی بر جسمش اثر گذاشته بود. بلافاصله به شکم‌دردهای حاد دچار شد. شاید این نتیجه سقط‌جنینش بود. خیلی‌ها از آن اطلاع نداشتند. در سال1922 یا نزدیکی‌های آن سال بود. یک عملیات خطرناک در آن دوران؛ شاید بر آن زن جوان اثر گذاشته باشد. چیزی که در آن تردیدی وجود ندارد اینکه نادیا نمی‌خواست سومین فرزندش را در کرملین بزرگ کند. سپس تجربه فجیع تقسیم‌کردن زمین‌های زراعی پیش آمد که تمام تلاش‌های استالین در اوایل سال1930 را به خود اختصاص داد. در پایان عمرش اعتراف کرد که به زنش توجه اندکی می‌کرده است: «من تحت فشارهای زیادی قرار داشتم. دشمنان زیاد بودند. باید شبانه‌روز کار می‌کردیم... .» زمان گذشته بود. نادیا رفته‌رفته از زندگی زناشویی و کل زندگی‌اش فاصله می‌گرفت. این مساله کاملا روشن بود و آن زن 29ساله می‌دانست که زندگی‌اش دیگر تهی شده است. خواهرش آنا با یکی از اعضای پلیس‌مخفی ازدواج کرد که نماینده امور تدارکات و فرستاده استالین به اوکراین بود. او مسوول مصادره غلات آن منطقه بود. برای نادیا جزییات مربوط به اقداماتی را شرح داد که موجب گرسنگی میلیون‌هانفر در آنجا شده بود. میزان تجاوزات مردی را که سال‌ها با او زندگی کرده بود، ‌به‌تازگی می‌فهمید. این هم ضربه کاری دیگری بود که ستون رویاهایش را فروریخت.
نمایش آخر
بین استالین و نادیا در شب هشتم‌ژانویه سال1932 اتفاقی افتاد. در آن شب جشنی در کاخ کرملین به مناسبت پانزدهمین سال انقلاب برپا شده بود. مانند هرسال جشن استقبال در منزل ورچلیوف، کمیساریای وزارت دفاع در گردان سواره‌نظام برگزار شد که ساختمان تنگ و طویلی داشت. طبق عادت همیشگی موسیقی و رقص سبک به‌شیوه قفقازی جریان داشت و همه سران کشور حضور داشتند؛ طبعا استالین نیز ترنم‌هایی داشت. استالین به‌مناسبت غلبه‌اش بر دشمنان دولت، جامی گرفت، اما دید که نادیا جامی برنداشت، با لحنی تندوخشن فریاد زد: «چرا نمی‌نوشی؟» کاملا می‌دانست که او هرگز مشروب نمی‌خورد، می‌دانست که او و بوخارین که در کنارش نشسته بود از گرسنگی برنامه‌ریزی‌شده‌ای که در اوکراین به‌وجود آمده، انتقادها می‌کردند. اما این دو داشتند چه توطئه‌ای می‌کردند؟! تحریکش کرد اما پاسخی نشنید. به طرفش پوست پرتقال و ته‌مانده سیگار پرت کرد. حتی جامی را پرکرد، به او دشنام داد و گفت: «آهای، یک‌جرعه بنوش!» نادیا ناگهان پشت‌میز ایستاد و جواب داد: «من تو را «آهای» صدا نمی‌کنم» و خشمگین بیرون رفت.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.