|

محمدمهدی عسگرپور روایت کرد

سینما و منازعات سیاسی

کیانا آذر: محمدمهدی عسگرپور در صحبت‌هایش بارها از شرایط سختی که طی چندسال گذشته به سینمای ایران گذشته، صحبت کرده و سینماگران را به همدلی بیشتر برای رفع موانع و بحران‌ها دعوت کرده است. او معتقد است جامعه سینمایی به بلوغی رسیده که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.
سینمای ایران طی چندسال اخیر روزهای پرفرازونشیب زیادی را طی کرده است. گاهی برخی از تصمیمات درباره این حوزه آن را با بحران‌های جدی مواجه کرده است که شاید حل برخی از آنها نیاز به زمان زیادی هم داشته باشد. به نظر شما مهم‌ترین موضوعات و چالش‌هایی که در سینما در حال حاضر وجود دارد، چیست؟
یک نکته به روال غیرطبیعی تولید و اکران برمی‌گردد. در واقع حضور دولت در تمام این سال‌ها با تمام اوج‌وحضیض‌اش در سینما اتفاقاتی را به وجود آورده است. برخی سال‌ها رفتار دولت با تولید و اکران رفتار بدی نبوده و در برخی از سال‌ها هم رفتار خوبی نبوده. اصل موضوع محل بحث است که ذات سینما این نوع رفتار را برنمی‌تابد و بهتر است رفتار دیگری برای اداره سینما اندیشیده شود. بنابراین برخی از مشکلات ما به رفتار غیرطبیعی در تولید و اکران برمی‌گردد. اگر بخواهم این موضوع را باز کنم، به این معناست که حضور دولت معمولا معادلات تولید و اکران را به‌هم می‌زند. کافی است ما در دوره‌ای با دولتمردان غیردلسوز مواجه شویم که نگاه مثبتی به مجموعه سینما نداشته باشند و در آن زمان این فرمول معمولا ویرانگر عمل می‌کند. طی چندسال گذشته هم اختلافات درون خانواده سینما بیشتر شد که به نظر من ریشه آن را اساسا باید در حوزه تهیه‌کنندگی و پخش جست‌وجو کنیم و کمتر در حوزه‌های دیگر وجود دارد. هرچند مشکلات این بخش نیز به حوزه سرمایه‌گذاری و پیچیدگی‌های اکران در سینما برمی‌گردد. این نکته مهمی است که از قبل هم وجود داشته، اما طی چهارساله گذشته این موضوع رنگ‌وبوی خاصی به خودش گرفت و باعث شد بخش عمده‌ای از علاقه‌مندان سینما، به خاطر همین اختلافات، قدری خودشان را کنار بکشند و فکر کنند در یک محیط پرسوءتفاهم کار می‌کنند.
به جز حوزه تولید تا چه حد سینمای ایران در انتخاب سوژه و مضامین دچار مشکل است؟
بعد از ورود دیجیتال به حوزه سینما، مدلی از ساده‌انگاری در حوزه تولید شکل گرفت که با آن رخوت قبلی که در سینما وجود داشت، معجون جدیدی ساخت آن رخوت برمی‌گشت به اینکه در حوزه تولید، با آثاری ساده و سبک از جهت سرمایه‌گذاری مواجه بودیم، به این دلیل که تضمین بازگشت سرمایه خیلی وجود نداشت. ورود تکنولوژی دیجیتال هم به آن رخوت بیشتر کمک کرد و باعث شد بخش عمده‌ای از تولیدات ما به سمت تولید آثاری برود که می‌توانست در تلویزیون ساخته شود، برعکس تولیدات اکثر نقاط دنیا که ورود تکنولوژی جدید باعث شد که عرصه‌های جدیدی فتح شود.
به نظر شما چرا حضور سینمای ایران در جشنواره‌های خارجی به مرور کمرنگ‌تر می‌شود؟
اتفاقی که به آن اشاره کردم، تاثیر نامطلوب خودش را در بازارهای جهانی هم گذاشت. دیگر توقعی که از سینمای ایران در بازارهای جهانی دارند، تولیدات عجیب‌وغریب نیست. تنبلی و رخوتی که به آن اشاره کردم، فقر مضامین را هم به دنبال داشته و باعث شد ما در حوزه مضامین تهی شویم و جایگاهمان را در جشنواره‌های جهانی از دست دهیم. هرچند منازعات داخلی هم، در از دست‌دادن جایگاهمان در جشنواره‌های خارجی بی‌تاثیر نبود. هنوز هم در مورد حضور سینمای ایران در خارج از کشور اما و اگرها و سوءتفاهم زیاد است و به‌نوعی محل منازعات سیاسی شده است. در صورتی که کارکرد حضور سینمای ایران در بسیاری از جشنواره‌ها، آن چیزی نیست که اینجا در مورد آن صحبت می‌کنیم. خیلی از فیلم‌ها ممکن است در کشور ما سیاه‌نما تلقی شود. در صورتی که در جشنواره‌های خارجی به عنوان یک پدیده عادی با آن برخورد می‌کنند. بسیاری از کشورها در تولیدات سینمایی‌شان با مشکلات اجتماعی، خیلی صریح و تندوتیز برخورد می‌کنند.
در این میان، گاهی دولتمردان توانسته‌اند از حضور در جشنواره‌های خارجی دفاع کنند و برخی مواقع موفق نبوده‌اند تا از مواضع کلی حضور سینمای ما در جشنواره‌های خارجی دفاع کنند. حتی گاهی هم به جای فرستادن فیلم‌های خوب، فیلم‌هایی به جشنواره‌های خارجی فرستاده‌اند که‌ به‌نوعی فقط کارکرد تبلیغاتی داشته است.
البته مشکلات بزرگ‌تری هم در حوزه حضور بین‌المللی داشتیم و آن این است که از قدیم انگیزه حضورمان در بازارها به‌مراتب کمتر از جشنواره‌ها بوده. دلیلش هم به این برمی‌گشت که سیستم حدودا دولتی یعنی بنیاد فارابی این حوزه را بیشتر ساماندهی می‌کرد. انگیزه بنیاد فارابی بیشتر حضور در جشنواره‌ها بود تا در بازارهای فیلم. نه اینکه در بازارهای فیلم شرکت نمی‌کردند ولی اگر فیلم‌های ایرانی در بازارهای بین‌المللی موفقیتی کسب می‌کرد هم فرق زیادی به حال همکاران ما در بنیاد فارابی نمی‌کرد. اما حضور جشنواره‌ای می‌توانست به دیده‌شدن خیلی از فیلم‌ها کمک کند.
همیشه در صحبت‌هایتان توصیه‌هایی برای بهبود شرایطی سینما کرده‌اید. اگر بخواهید به مهم‌ترین این موضوعات اشاره کنید، چیست؟
این چندسال گذشته و قبل‌تر از آن نشان داد که مشکلات سینمای ایران را عمدتا خود خانواده سینما می‌توانند حل کنند. بلوغی در سینمای ایران شکل گرفته و به شکل پنهان عمل می‌کند، مثلا عقلانیتی که در خانواده سینما وجود داشت برای نگهداری خانه خودشان، به نظر من در تاریخ ماندگار خواهد بود و حتی می‌تواند مورد مطالعاتی باشد.
کیانا آذر: محمدمهدی عسگرپور در صحبت‌هایش بارها از شرایط سختی که طی چندسال گذشته به سینمای ایران گذشته، صحبت کرده و سینماگران را به همدلی بیشتر برای رفع موانع و بحران‌ها دعوت کرده است. او معتقد است جامعه سینمایی به بلوغی رسیده که نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.
سینمای ایران طی چندسال اخیر روزهای پرفرازونشیب زیادی را طی کرده است. گاهی برخی از تصمیمات درباره این حوزه آن را با بحران‌های جدی مواجه کرده است که شاید حل برخی از آنها نیاز به زمان زیادی هم داشته باشد. به نظر شما مهم‌ترین موضوعات و چالش‌هایی که در سینما در حال حاضر وجود دارد، چیست؟
یک نکته به روال غیرطبیعی تولید و اکران برمی‌گردد. در واقع حضور دولت در تمام این سال‌ها با تمام اوج‌وحضیض‌اش در سینما اتفاقاتی را به وجود آورده است. برخی سال‌ها رفتار دولت با تولید و اکران رفتار بدی نبوده و در برخی از سال‌ها هم رفتار خوبی نبوده. اصل موضوع محل بحث است که ذات سینما این نوع رفتار را برنمی‌تابد و بهتر است رفتار دیگری برای اداره سینما اندیشیده شود. بنابراین برخی از مشکلات ما به رفتار غیرطبیعی در تولید و اکران برمی‌گردد. اگر بخواهم این موضوع را باز کنم، به این معناست که حضور دولت معمولا معادلات تولید و اکران را به‌هم می‌زند. کافی است ما در دوره‌ای با دولتمردان غیردلسوز مواجه شویم که نگاه مثبتی به مجموعه سینما نداشته باشند و در آن زمان این فرمول معمولا ویرانگر عمل می‌کند. طی چندسال گذشته هم اختلافات درون خانواده سینما بیشتر شد که به نظر من ریشه آن را اساسا باید در حوزه تهیه‌کنندگی و پخش جست‌وجو کنیم و کمتر در حوزه‌های دیگر وجود دارد. هرچند مشکلات این بخش نیز به حوزه سرمایه‌گذاری و پیچیدگی‌های اکران در سینما برمی‌گردد. این نکته مهمی است که از قبل هم وجود داشته، اما طی چهارساله گذشته این موضوع رنگ‌وبوی خاصی به خودش گرفت و باعث شد بخش عمده‌ای از علاقه‌مندان سینما، به خاطر همین اختلافات، قدری خودشان را کنار بکشند و فکر کنند در یک محیط پرسوءتفاهم کار می‌کنند.
به جز حوزه تولید تا چه حد سینمای ایران در انتخاب سوژه و مضامین دچار مشکل است؟
بعد از ورود دیجیتال به حوزه سینما، مدلی از ساده‌انگاری در حوزه تولید شکل گرفت که با آن رخوت قبلی که در سینما وجود داشت، معجون جدیدی ساخت آن رخوت برمی‌گشت به اینکه در حوزه تولید، با آثاری ساده و سبک از جهت سرمایه‌گذاری مواجه بودیم، به این دلیل که تضمین بازگشت سرمایه خیلی وجود نداشت. ورود تکنولوژی دیجیتال هم به آن رخوت بیشتر کمک کرد و باعث شد بخش عمده‌ای از تولیدات ما به سمت تولید آثاری برود که می‌توانست در تلویزیون ساخته شود، برعکس تولیدات اکثر نقاط دنیا که ورود تکنولوژی جدید باعث شد که عرصه‌های جدیدی فتح شود.
به نظر شما چرا حضور سینمای ایران در جشنواره‌های خارجی به مرور کمرنگ‌تر می‌شود؟
اتفاقی که به آن اشاره کردم، تاثیر نامطلوب خودش را در بازارهای جهانی هم گذاشت. دیگر توقعی که از سینمای ایران در بازارهای جهانی دارند، تولیدات عجیب‌وغریب نیست. تنبلی و رخوتی که به آن اشاره کردم، فقر مضامین را هم به دنبال داشته و باعث شد ما در حوزه مضامین تهی شویم و جایگاهمان را در جشنواره‌های جهانی از دست دهیم. هرچند منازعات داخلی هم، در از دست‌دادن جایگاهمان در جشنواره‌های خارجی بی‌تاثیر نبود. هنوز هم در مورد حضور سینمای ایران در خارج از کشور اما و اگرها و سوءتفاهم زیاد است و به‌نوعی محل منازعات سیاسی شده است. در صورتی که کارکرد حضور سینمای ایران در بسیاری از جشنواره‌ها، آن چیزی نیست که اینجا در مورد آن صحبت می‌کنیم. خیلی از فیلم‌ها ممکن است در کشور ما سیاه‌نما تلقی شود. در صورتی که در جشنواره‌های خارجی به عنوان یک پدیده عادی با آن برخورد می‌کنند. بسیاری از کشورها در تولیدات سینمایی‌شان با مشکلات اجتماعی، خیلی صریح و تندوتیز برخورد می‌کنند.
در این میان، گاهی دولتمردان توانسته‌اند از حضور در جشنواره‌های خارجی دفاع کنند و برخی مواقع موفق نبوده‌اند تا از مواضع کلی حضور سینمای ما در جشنواره‌های خارجی دفاع کنند. حتی گاهی هم به جای فرستادن فیلم‌های خوب، فیلم‌هایی به جشنواره‌های خارجی فرستاده‌اند که‌ به‌نوعی فقط کارکرد تبلیغاتی داشته است.
البته مشکلات بزرگ‌تری هم در حوزه حضور بین‌المللی داشتیم و آن این است که از قدیم انگیزه حضورمان در بازارها به‌مراتب کمتر از جشنواره‌ها بوده. دلیلش هم به این برمی‌گشت که سیستم حدودا دولتی یعنی بنیاد فارابی این حوزه را بیشتر ساماندهی می‌کرد. انگیزه بنیاد فارابی بیشتر حضور در جشنواره‌ها بود تا در بازارهای فیلم. نه اینکه در بازارهای فیلم شرکت نمی‌کردند ولی اگر فیلم‌های ایرانی در بازارهای بین‌المللی موفقیتی کسب می‌کرد هم فرق زیادی به حال همکاران ما در بنیاد فارابی نمی‌کرد. اما حضور جشنواره‌ای می‌توانست به دیده‌شدن خیلی از فیلم‌ها کمک کند.
همیشه در صحبت‌هایتان توصیه‌هایی برای بهبود شرایطی سینما کرده‌اید. اگر بخواهید به مهم‌ترین این موضوعات اشاره کنید، چیست؟
این چندسال گذشته و قبل‌تر از آن نشان داد که مشکلات سینمای ایران را عمدتا خود خانواده سینما می‌توانند حل کنند. بلوغی در سینمای ایران شکل گرفته و به شکل پنهان عمل می‌کند، مثلا عقلانیتی که در خانواده سینما وجود داشت برای نگهداری خانه خودشان، به نظر من در تاریخ ماندگار خواهد بود و حتی می‌تواند مورد مطالعاتی باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.