از کجا بفهمیم؟
زینب اسماعیلی سیویری
شاید به مذاق برخی خوش نیاید اما برای تحلیل درست واقعیت، ناگزیر از فهم درست واقعیت هستیم؛ هنوز گستره تسلط صداوسیما در کشور ما با رسانه مشابهی شکسته نشده است. همچنان در برخی مناطق مختلف شهر و روستا، این شبکههای پرشمار تلویزیون است که نقش اصلی اطلاعرسانی را برعهده دارد. اما عملکرد این رسانه از منظر بسیاری مورد انتقاد قرار دارد؛ بخشی از آنها به سیاستهای اطلاعرسانی کشور مرتبط است، از بحث انحصار رسانهای تلویزیون دولتی گرفته تا موضوع محدودیتهای رسانههای مکتوب. اما حکایت تنها این نیست؛ گاه در برنامههای خبری صدا و سیما، آنچنان پیاز داغ «همه چیز خوب است» زیاد میشود که فقط آنها که در جریان اصل خبر هستند متوجه ماجرای خبر میشوند اما مخاطبی که در جریان خبر نیست؛ نیم فهمیده، نفهمیده عطای خبر شنیدن را به لقایش میبخشد و تماشای سریال طنزی را به جای شنیدن و دیدن خبر، برمیگزیند. اما اصل 175 قانون اساسی تاکید کرده که «در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تامین شود.» اینجا همان بحث پرچالش تعیینکننده «مصالح» است که مطرح میشود اما بحثی که این
یادداشت قصد دارد به آن بپردازد، اینها نیست، بحث کوتاهی در مورد نحوه اطلاعرسانی است که در دو هفته گذشته و بر سر دو موضوع چالشی «استیضاح وزیر کار» و «حادثه قم» بیش از پیش خود را نشان داد. تلویزیون برنامهای با نام «خانه ملت» دارد که اتفاقات یک هفته مجلس را هر پنجشنبه مرور میکند که از بختیاری ما، با تنها روز تعطیل روزنامهنگاران مقارن است. برنامه «خانه ملت» موضوع استیضاح را در حد یک خبر کوتاه با چند تصویر عادی از مجلس خلاصه کرد. روایت این خبر از روز پرحاشیه استیضاح اینگونه بود: برگزاری استیضاح، توضیحات محمود احمدینژاد در مورد لایق بودن «عبدالرضا شیخالاسلامی» و بعد رایگیری شروع شد و 192 نماینده به استیضاح وزیر رای موافق دادند. جمله آخر خبر نیز این بود: «وزیر کار، بیکار شد.» بدیهی است که مخاطب با این خبر اقناع نشود و دنبال چرایی این استیضاح و علت رای بالای منفی به شیخالاسلامی باشد و این ذهن کنجکاو مخاطب است که بالاخره از جایی ماجرای «فاضللاریجانی» و «سعید مرتضوی» و قربانی بودن وزیر کار را پیدا میکند. پس از آن، ماجرای 22 بهمن در صحن شبستان حضرت معصومه(ع) در قم نیز گویی در شأن صداوسیما نبود که به آن
بپردازد. حالا همین صداوسیما میرسد به شب دیدار مقام معظم رهبری با مردم تبریز و تذکرهایی به روسای قوا. تلویزیون، سخنان ایشان را پخش میکند اما همان زمان مخاطبی با تحریریه روزنامه تماس میگیرد که ما متوجه نمیشویم اشاره و انتقاد رهبری از چه موضوعی است. او میپرسد مخاطبی که روزنامه کمتر میخواند و به هیچ شبکه ماهوارهایای گوش فرا نمیدهد، اکنون چیزی از این چرایی سخنان ایشان درک نمیکند. در دروس اولیه کلاسهای خبرنویسی به اهمیت سابقه خبر تاکید شده و این نکته ذکر شده که مخاطب نمیتواند در میان مشغلههای فکری بسیار خود، همه اتفاقات را به خاطر نگه دارد و سپس واکنشها را به آن مرتبط کند. این مسوولیت رسانه است که در انتشار خبرهای مهم کوتاهی نکند یا حداقل، سابقه اخبار را به مخاطب یادآوری کند تا مخاطبان ناچار نشوند برای اطلاع از رخدادهای مهم به سمت کانالهای ماهواره و... بروند.
شاید به مذاق برخی خوش نیاید اما برای تحلیل درست واقعیت، ناگزیر از فهم درست واقعیت هستیم؛ هنوز گستره تسلط صداوسیما در کشور ما با رسانه مشابهی شکسته نشده است. همچنان در برخی مناطق مختلف شهر و روستا، این شبکههای پرشمار تلویزیون است که نقش اصلی اطلاعرسانی را برعهده دارد. اما عملکرد این رسانه از منظر بسیاری مورد انتقاد قرار دارد؛ بخشی از آنها به سیاستهای اطلاعرسانی کشور مرتبط است، از بحث انحصار رسانهای تلویزیون دولتی گرفته تا موضوع محدودیتهای رسانههای مکتوب. اما حکایت تنها این نیست؛ گاه در برنامههای خبری صدا و سیما، آنچنان پیاز داغ «همه چیز خوب است» زیاد میشود که فقط آنها که در جریان اصل خبر هستند متوجه ماجرای خبر میشوند اما مخاطبی که در جریان خبر نیست؛ نیم فهمیده، نفهمیده عطای خبر شنیدن را به لقایش میبخشد و تماشای سریال طنزی را به جای شنیدن و دیدن خبر، برمیگزیند. اما اصل 175 قانون اساسی تاکید کرده که «در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور باید تامین شود.» اینجا همان بحث پرچالش تعیینکننده «مصالح» است که مطرح میشود اما بحثی که این
یادداشت قصد دارد به آن بپردازد، اینها نیست، بحث کوتاهی در مورد نحوه اطلاعرسانی است که در دو هفته گذشته و بر سر دو موضوع چالشی «استیضاح وزیر کار» و «حادثه قم» بیش از پیش خود را نشان داد. تلویزیون برنامهای با نام «خانه ملت» دارد که اتفاقات یک هفته مجلس را هر پنجشنبه مرور میکند که از بختیاری ما، با تنها روز تعطیل روزنامهنگاران مقارن است. برنامه «خانه ملت» موضوع استیضاح را در حد یک خبر کوتاه با چند تصویر عادی از مجلس خلاصه کرد. روایت این خبر از روز پرحاشیه استیضاح اینگونه بود: برگزاری استیضاح، توضیحات محمود احمدینژاد در مورد لایق بودن «عبدالرضا شیخالاسلامی» و بعد رایگیری شروع شد و 192 نماینده به استیضاح وزیر رای موافق دادند. جمله آخر خبر نیز این بود: «وزیر کار، بیکار شد.» بدیهی است که مخاطب با این خبر اقناع نشود و دنبال چرایی این استیضاح و علت رای بالای منفی به شیخالاسلامی باشد و این ذهن کنجکاو مخاطب است که بالاخره از جایی ماجرای «فاضللاریجانی» و «سعید مرتضوی» و قربانی بودن وزیر کار را پیدا میکند. پس از آن، ماجرای 22 بهمن در صحن شبستان حضرت معصومه(ع) در قم نیز گویی در شأن صداوسیما نبود که به آن
بپردازد. حالا همین صداوسیما میرسد به شب دیدار مقام معظم رهبری با مردم تبریز و تذکرهایی به روسای قوا. تلویزیون، سخنان ایشان را پخش میکند اما همان زمان مخاطبی با تحریریه روزنامه تماس میگیرد که ما متوجه نمیشویم اشاره و انتقاد رهبری از چه موضوعی است. او میپرسد مخاطبی که روزنامه کمتر میخواند و به هیچ شبکه ماهوارهایای گوش فرا نمیدهد، اکنون چیزی از این چرایی سخنان ایشان درک نمیکند. در دروس اولیه کلاسهای خبرنویسی به اهمیت سابقه خبر تاکید شده و این نکته ذکر شده که مخاطب نمیتواند در میان مشغلههای فکری بسیار خود، همه اتفاقات را به خاطر نگه دارد و سپس واکنشها را به آن مرتبط کند. این مسوولیت رسانه است که در انتشار خبرهای مهم کوتاهی نکند یا حداقل، سابقه اخبار را به مخاطب یادآوری کند تا مخاطبان ناچار نشوند برای اطلاع از رخدادهای مهم به سمت کانالهای ماهواره و... بروند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.