|

سلوک طالقانی

علی‌اکبر گلقندشتی . محقق و پژوهشگر

نگارش نوشتاری و بیان گفتاری پیرامون تاثیر و ویژگی‌های افراد علمی در ایران اسلامی بسیار سخت است. دلیل این امر را باید در فرهنگ و هنر این سرزمین جست‌وجو کرد که مهد تربیت و پرورش انسان‌های فرهیخته است. از دیرباز، ایران سرافراز، مهد تربیت و شکوفایی استعدادهایی در زمینه‌های مختلف هنر، فقه، اخلاق، سیاست، ادب و... بوده و خواهد بود. سایه حضور و وجود انسان‌های بی‌بدیل در تاریخچه این ملت بزرگ را نمی‌توان بهانه‌ای دانست برای فرار از نوشتن و گفتن درباره انسان‌های فرهیخته‌ای همچون امام خمینی، ‌مطهری، شریعتی و آیت‌الله طالقانی که برای نسل حاضر تلاش‌های فراوانی کرده‌اند چرا که در سنت اسلامی، فراوانی نعمت، وظیفه سپاسگزاری را نیز بیشتر می‌کند. ۱۹شهریور ۱۳۵۸ هنگامه عروج بزرگمردی است که مشتاقان فراوانی دارد و حسرت نبودنش را نه‌تنها همسالانش، بلکه جوانان کنونی این سرزمین نیز احساس می‌کنند. محبوبیتش در میان همسالانش طبیعی است، اما احساس وابستگی به شخصیت او برای جوانان ایران، دلیل دیگری دارد. انقلاب اسلامی و وضعیتش در جهان معاصر، نگاه جوانان ایرانی به دین و سیاست را بسیار عمیق‌تر کرده است. این ژرفا را می‌توان از نقد آنها بر مکاتب مختلف لیبرالیسم، سوسیالیسم، اسلام سیاسی، فمینیسم و... که در نشریات مکتوب و مجازی نگاشته می‌شود، درک کرد.
اما باز هم آشنایی آنان با مکاتب مختلف فکری از عطش آنان به شنیدن خاطرات آیت‌الله طالقانی نمی‌کاهد. شنیدن این خاطرات، تواضع آنان را در مقابل مرحوم طالقانی افزون می‌کند. طالقانی تفسیر می‌نوشت و با آنکه عالم اقتصاد به معنای امروزی نبود، ولی مکاتب اقتصادی را خوب می‌فهمید و به بوته نقادی می‌کشید. مبارزی نستوه بود و در موضوعات مهمی که مورد نیاز فکری جامعه بود، سخنرانی کرد. استادان، دانشجویان و فضلایی که این کتاب‌ها را خوانده و سخنرانی‌های او را گوش داده‌اند، مطالب و نکته‌های دقیقی فرا گرفته‌اند. آنها فقط پیرو محض افکار مرحوم طالقانی نیستند، بلکه نقدهایی را نیز بر اندیشه ایشان وارد می‌دانند و بخشی‌هایی از آن را نیز نپذیرفته‌اند. اما با این حال، با تمام وجود شیدایی عجیبی نسبت به او دارند. رمز این شیدایی را باید در سیره عملی و سلوک رفتاری ایشان یافت. مرحوم طالقانی؛ علاوه بر دانستن اخلاق اسلامی و تسلط بر فرمایشات معصومین، عمری را در تحقق این فرمایشات در خویشتن خویش سپری کرده بود. جوانان ایرانی؛ امروز بیشتر از قطب‌نماهای علمی به قطب‌نماهای عملی نیازمندند. در واقع، با وجود آنکه هر ساله در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، شاهد چاپ کتاب‌های متعددی در زمینه اخلاق و تفسیر و عرفان اسلامی و... هستیم، ولی نسل تشنه حاضر را فقط یک اسوه عملی می‌تواند راهنمایی کند. سید محمود طالقانی، مصداق سخن گوهربار معصوم است که «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم». اسوه‌ای که حاضر نشد به عکس‌های مستجهن دشمنش نگاه کند و حتی با زندانبانش بعد از انقلاب رابطه داشت و خوش‌وبش می‌کرد.
نگارش نوشتاری و بیان گفتاری پیرامون تاثیر و ویژگی‌های افراد علمی در ایران اسلامی بسیار سخت است. دلیل این امر را باید در فرهنگ و هنر این سرزمین جست‌وجو کرد که مهد تربیت و پرورش انسان‌های فرهیخته است. از دیرباز، ایران سرافراز، مهد تربیت و شکوفایی استعدادهایی در زمینه‌های مختلف هنر، فقه، اخلاق، سیاست، ادب و... بوده و خواهد بود. سایه حضور و وجود انسان‌های بی‌بدیل در تاریخچه این ملت بزرگ را نمی‌توان بهانه‌ای دانست برای فرار از نوشتن و گفتن درباره انسان‌های فرهیخته‌ای همچون امام خمینی، ‌مطهری، شریعتی و آیت‌الله طالقانی که برای نسل حاضر تلاش‌های فراوانی کرده‌اند چرا که در سنت اسلامی، فراوانی نعمت، وظیفه سپاسگزاری را نیز بیشتر می‌کند. ۱۹شهریور ۱۳۵۸ هنگامه عروج بزرگمردی است که مشتاقان فراوانی دارد و حسرت نبودنش را نه‌تنها همسالانش، بلکه جوانان کنونی این سرزمین نیز احساس می‌کنند. محبوبیتش در میان همسالانش طبیعی است، اما احساس وابستگی به شخصیت او برای جوانان ایران، دلیل دیگری دارد. انقلاب اسلامی و وضعیتش در جهان معاصر، نگاه جوانان ایرانی به دین و سیاست را بسیار عمیق‌تر کرده است. این ژرفا را می‌توان از نقد آنها بر مکاتب مختلف لیبرالیسم، سوسیالیسم، اسلام سیاسی، فمینیسم و... که در نشریات مکتوب و مجازی نگاشته می‌شود، درک کرد.
اما باز هم آشنایی آنان با مکاتب مختلف فکری از عطش آنان به شنیدن خاطرات آیت‌الله طالقانی نمی‌کاهد. شنیدن این خاطرات، تواضع آنان را در مقابل مرحوم طالقانی افزون می‌کند. طالقانی تفسیر می‌نوشت و با آنکه عالم اقتصاد به معنای امروزی نبود، ولی مکاتب اقتصادی را خوب می‌فهمید و به بوته نقادی می‌کشید. مبارزی نستوه بود و در موضوعات مهمی که مورد نیاز فکری جامعه بود، سخنرانی کرد. استادان، دانشجویان و فضلایی که این کتاب‌ها را خوانده و سخنرانی‌های او را گوش داده‌اند، مطالب و نکته‌های دقیقی فرا گرفته‌اند. آنها فقط پیرو محض افکار مرحوم طالقانی نیستند، بلکه نقدهایی را نیز بر اندیشه ایشان وارد می‌دانند و بخشی‌هایی از آن را نیز نپذیرفته‌اند. اما با این حال، با تمام وجود شیدایی عجیبی نسبت به او دارند. رمز این شیدایی را باید در سیره عملی و سلوک رفتاری ایشان یافت. مرحوم طالقانی؛ علاوه بر دانستن اخلاق اسلامی و تسلط بر فرمایشات معصومین، عمری را در تحقق این فرمایشات در خویشتن خویش سپری کرده بود. جوانان ایرانی؛ امروز بیشتر از قطب‌نماهای علمی به قطب‌نماهای عملی نیازمندند. در واقع، با وجود آنکه هر ساله در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، شاهد چاپ کتاب‌های متعددی در زمینه اخلاق و تفسیر و عرفان اسلامی و... هستیم، ولی نسل تشنه حاضر را فقط یک اسوه عملی می‌تواند راهنمایی کند. سید محمود طالقانی، مصداق سخن گوهربار معصوم است که «کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم». اسوه‌ای که حاضر نشد به عکس‌های مستجهن دشمنش نگاه کند و حتی با زندانبانش بعد از انقلاب رابطه داشت و خوش‌وبش می‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.