ستاره امینالهی از ابداع «خط- مبلمان» میگوید
نه تب کردهام، نه مُدپرستام
شرق: «سین سلام» نام آخرین اثر اجرا شده ستاره امینالهی هنرمند جوان است که در ورودی پارک ساعی نصب شده. امینالهی در این اثر حجمی، شیوهای را ابداع کرده که «خط- مبلمان» نام دارد. همانطور که خودش تاکید میکند، میتوان این اثر را مجسمهای کاربردی دانست. امینالهی، متولد بهمن۱۳۵۸ در تهران است. او پس از اتمام تحصیلات معماری به فرانسه رفت و دومین مدرک کارشناسیارشد خود را با موضوع «باغ معلق» از مدرسه معماری پاریس لویلت دریافت کرد. پس از تجربه کار در دفاتر معماری از فرانسه به کانادا رفت و بعد از مدتی کوتاه اقدام به ابداع و طراحی مجموعه «خط-مبلمان» کرد. او در 10سال گذشته، طی سفر به ایران، پیوند خود را با وطن خویش که از آن بهعنوان سرچشمه تمام ایدههایش یاد میکند، حفظ کرده. اینک پس از اقامتی نسبتا طولانی در ایران و تجربه همکاری با سازمان زیباسازی تهران، در ونکوور کانادا ساکن است. این گفتوگو نگاهی دارد به طراحیهای امینالهی و راهی که برگزیده.
از چه زمانی این طراحیها شروع شد؟
بیش از چهارسال از نخستین طراحی و بیش از سهسال از نخستین اجرای خط-مبلمان میگذرد. همچنین از دوسال پیش کار با چوب را آموختم و هدایت و اجرای آثار چوبی را بر عهده گرفتم.
در طرحهایتان از چه چیزی تاثیر میگیرید؟ چه چیزی اولینبار باعث شد خط و کالیگرافی را وارد پروسه طراحی مبلمان کنید؟
حروف و کلمات فارسی، منبع الهام من در طراحی هستند اما این ایده بسیار اتفاقی و در پروسه طراحی یک کمد کوچک به ذهنم خطور کرد. طراحی در ابتدا عبارت بود از یک جعبه ساده چوبی که روی در آن، طرح یک زن مینیاتوری بهگونهای نقش میبست که در دستانش کتاب اسطوره سیزیف اثر کامو قرار میگرفت و پیرامونش را بخشهایی از شعر زیبای مولانا «دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر/ کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست... ..» احاطه میکرد. در پایان، از آنجایی که کانسپت کار به انسان باز میگشت، به نظرم رسید که جالب میشود کلمه انسان را به شکلی گرافیکی به دور جعبه کشیده و به آن حجم بدهم. چنین ایدهای این امکان را به من میداد تا از دو نقطه کلمه انسان، بهعنوان دستگیره کشو و قفسه استفاده کنم و این عمل از دیدگاه استعاری، مانند ورود به درون ذهن و قلب آدمی بود. این ایده آنقدر برایم جذابیت داشت که پس از آن کار روی کلمات با معنا را شروع و تلاش کردم قابلیتهای خط فارسی را در این زمینه کشف کنم که این تلاش تا به امروز ادامه دارد.
میدانستید که قبل از شما هنرمندانی خط را در فضای سهبعدی اجرا کردهاند برای مثل مرحوم پیلارام در یکی از کارهایش چنین رویکردی داشت و همینطور زندهیاد مافی...
بله. در مورد مجسمههای بزرگ تشکیلشده از خط زندهیاد پیلارام شنیدهام. همچنین میدانم که استفاده از خط و خوشنویسی در مجسمهسازی به هنرمندان ایرانی محدود نمیشود و نمونههای زیبایی از آن در زبانهای دیگر نیز موجود است.
بهنظر میرسد کار شما تنها بهلحاظ کاربردیبودن آثاری که میسازید با کارهای هنرمندان قبلی تفاوت دارد. کارهای هنرمندان قبلی وجهی دکوراتیو دارد ولی کار شما کاربردی است. این تفسیر را قبول دارید؟
این کار مانند واردکردن رشتهای نو در طراحی و هنر است مثل نقاشیخطها که از تلفیق خوشنویسی و نقاشی پا به عرصه وجود گذاشتند. من خط-مبلمان را مجسمهای کاربردی میدانم که در کنار ظاهر مجسمهوار، بهواسطه عملکرد و قوانین حاکم بر آن، به شیوهای متفاوت ایدهپردازی و اجرا میشود.
نظرتان درباره موج استفاده از خط روی اشیا و البسه (از تزیینات نجا مهداوی روی بدنه هواپیماها گرفته تا کاربرد خط روی لباس مردان و زنان ایرانی) چیست؟
تا زمانی که خلاقیت و نوآوری زمینهساز اینگونه آثار باشد، دوست دارم و از آن لذت میبرم اما از تکرار، تقلید و برداشتن ایدههای دیگران و منفعتبردن از آن بهراستی بیزار و رویگردانم.
چرا از خط نستعلیق یا سایر خطوط خوشنویسی استفاده نمیکنید؟
برخی از خطوط خوشنویسی بهمنظور ویژهای ابداع شدهاند و استفاده از آنها در هر اثری جایز نیست. همچنین خط نستعلیق و سایر خطوط هر یک از قواعد خاصی پیروی میکنند و بهکاربستن آنها نباید با تغییرات زیادی همراه باشد. این در حالی است که تجسدبخشیدن به خط بههمراه عملکرد نیز محدودیتهای خاص خود را دارد. ترکیب این دو مقوله دست من را بهعنوان طراح محدود میکند و مانند این است که بخواهیم از روزنی باریک به احوالات آسمان پی ببریم. من این پنجره را باز گذاشتهام و برای هر طرح، خطی ایجاد میکنم که در کنار فرم مطلوب، نهایت ظرفیت عملی آن استفاده و به مخاطب ارایه شود. از اینرو نام «خط- مبلمان» و نه «خوشنویسی- مبلمان» را برای آن انتخاب کردهام. برای معادل انگلیسی، کالیگرافی- فرنیچر را با توجه به معنای معاصر خوشنویسی در غرب برگزیدهام چرا که فکر میکنم معنای هر واژه را باید در پیشزمینه فرهنگی آن زبان جستوجو کرد.
پروسه ایدهپردازی شما چطور اتفاق میافتد؟ اول فضا را میبینید و بعد اتود میزنید یا اتودهای ثابتی دارید و در فضاهای مختلف به اجرا درمیآورید؟
بهخاطر پیشینه معماری، کانسپت برایم از اهمیت خاصی برخوردار است و از آنجا که شعر جزو لاینفک زندگی من است اکثر ایدهها در ارتباطی تنگاتنگ با جهانی شاعرانهاند. ابتدا شعری میگویم و سپس فکری برای طراحی شکل میگیرد. گاهی نیز بهقدری تاروپود این دو بههم تنیدهاند که دیگر نمیدانم کدامیک، پیش از دیگری روی داده است. مانند آخرین کار اجراشدهام به نام «سین سلام» که در فراخوان زیباسازی انتخاب و پیش از نوروز در خیابان ولیعصر، نزدیک در ورودی پارک ساعی نصب شد. قسمتی از آن شعر به این صورت است: «نه هزاری و نه صد / یک سلام است مرا / از سرش افتاده است/ سین زرین بر خاک/ لام مانده است خجل، کنج گلو/ تا که از کام، سخن نتوان گفت...». از آنجاکه ایدهها در فضایی انتزاعی شکل میگیرند، در زمان اجرا انتخاب نهایی متریال، بافت و رنگ در هماهنگی و قرارگیری اثر در فضا بسیار مهم و تعیینکننده است. برخی برای فضای داخلی و خصوصی و برخی دیگر برای فضاهای عمومی و کار طراحی میشوند و ویژگیهای مخصوص به آن مکان را در کنار هویتی مستقل، اخذ میکنند.
اینروزها تب خط و نقاشیخط همهجا را فراگرفته. طبیعی است که بخشی از این فراگیری نقاشیخط و خط به بازار خوب این رشته در حراجها و برخی نمایشگاههای هنری کشورهای عربی مربوط است. شما چقدر در این مجموعه آثار متاثر از این تب بودهاید؟!
کار من به خط- مبلمان محدود نمیشود و بهموازات آن روی مجموعهای کار میکنم که «طرح - آینه» نام دارد. طرح آینهها میکسمدیاهایی هستند که آینهکاری عضو ثابت آن است. در کنار هنرمندان دیگری که از آینه بهخوبی در آثار خود استفاده میکنند، من در جستوجوی تلفیق تکههای آینه با دغدغههای ذهنی خویش، شکل دادن به آن و تقسیم این رهاورد با بینندهام. آینه تنها مدیومی است که مخاطب را به حقیقت به درون اثر برده و حرف خود را در گوش او خاموشانه زمزمه میکند. هنوز از قابلیتهای این مدیوم به تمامی در هنر معاصر ایران استفاده نشده. هرآنچه افقهای تازهای به دست میدهد و چالشبرانگیز است، مرا به خود جذب میکند. این توضیحات از آن جهت است که بگویم نه تب کردهام و نه بهدنبال مد روز در بازار هنر خاورمیانهام. از سوی دیگر منکر این واقعیت نیستم که کاری که انجام میدهم به واسطه ماهیتی که دارد بسیار ایرانی است و میتواند آن دسته از هنرمندانی را که به این حراجیها راه دارند وسوسه کند تا با شهرتی که دارند از ایده عملکرد بخشیدن به خط استفاده کرده و آن را به نام خود تمام کنند. از آنجاکه از ابتدا این نگرانی را با خود داشتهام، هنرمندان سرشناسی را بهعنوان گواه و راهنما در جریان شکلگیری و اجرای کارهای خود قرار دادهام.
این مجموعه آثار از نگاه مخاطبان غربی چگونه تفسیر و تاویل میشوند و جذابیتی برای آنها دارد؟ اگر پاسخ مثبت است خط فارسی بهکاررفته در آنها یا فرم کارها برایشان جذابیت دارد؟
جالب است بدانید یکی از مشوقان اصلی من از آغاز دکترژان مژران، استاد و راهنمای پروژه دیپلمم در مدرسه معماری لویلت پاریس بوده است اما طبیعتا نگاه غربی در ابتدا فرم این آثار را میبیند.
از چه زمانی این طراحیها شروع شد؟
بیش از چهارسال از نخستین طراحی و بیش از سهسال از نخستین اجرای خط-مبلمان میگذرد. همچنین از دوسال پیش کار با چوب را آموختم و هدایت و اجرای آثار چوبی را بر عهده گرفتم.
در طرحهایتان از چه چیزی تاثیر میگیرید؟ چه چیزی اولینبار باعث شد خط و کالیگرافی را وارد پروسه طراحی مبلمان کنید؟
حروف و کلمات فارسی، منبع الهام من در طراحی هستند اما این ایده بسیار اتفاقی و در پروسه طراحی یک کمد کوچک به ذهنم خطور کرد. طراحی در ابتدا عبارت بود از یک جعبه ساده چوبی که روی در آن، طرح یک زن مینیاتوری بهگونهای نقش میبست که در دستانش کتاب اسطوره سیزیف اثر کامو قرار میگرفت و پیرامونش را بخشهایی از شعر زیبای مولانا «دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر/ کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست... ..» احاطه میکرد. در پایان، از آنجایی که کانسپت کار به انسان باز میگشت، به نظرم رسید که جالب میشود کلمه انسان را به شکلی گرافیکی به دور جعبه کشیده و به آن حجم بدهم. چنین ایدهای این امکان را به من میداد تا از دو نقطه کلمه انسان، بهعنوان دستگیره کشو و قفسه استفاده کنم و این عمل از دیدگاه استعاری، مانند ورود به درون ذهن و قلب آدمی بود. این ایده آنقدر برایم جذابیت داشت که پس از آن کار روی کلمات با معنا را شروع و تلاش کردم قابلیتهای خط فارسی را در این زمینه کشف کنم که این تلاش تا به امروز ادامه دارد.
میدانستید که قبل از شما هنرمندانی خط را در فضای سهبعدی اجرا کردهاند برای مثل مرحوم پیلارام در یکی از کارهایش چنین رویکردی داشت و همینطور زندهیاد مافی...
بله. در مورد مجسمههای بزرگ تشکیلشده از خط زندهیاد پیلارام شنیدهام. همچنین میدانم که استفاده از خط و خوشنویسی در مجسمهسازی به هنرمندان ایرانی محدود نمیشود و نمونههای زیبایی از آن در زبانهای دیگر نیز موجود است.
بهنظر میرسد کار شما تنها بهلحاظ کاربردیبودن آثاری که میسازید با کارهای هنرمندان قبلی تفاوت دارد. کارهای هنرمندان قبلی وجهی دکوراتیو دارد ولی کار شما کاربردی است. این تفسیر را قبول دارید؟
این کار مانند واردکردن رشتهای نو در طراحی و هنر است مثل نقاشیخطها که از تلفیق خوشنویسی و نقاشی پا به عرصه وجود گذاشتند. من خط-مبلمان را مجسمهای کاربردی میدانم که در کنار ظاهر مجسمهوار، بهواسطه عملکرد و قوانین حاکم بر آن، به شیوهای متفاوت ایدهپردازی و اجرا میشود.
نظرتان درباره موج استفاده از خط روی اشیا و البسه (از تزیینات نجا مهداوی روی بدنه هواپیماها گرفته تا کاربرد خط روی لباس مردان و زنان ایرانی) چیست؟
تا زمانی که خلاقیت و نوآوری زمینهساز اینگونه آثار باشد، دوست دارم و از آن لذت میبرم اما از تکرار، تقلید و برداشتن ایدههای دیگران و منفعتبردن از آن بهراستی بیزار و رویگردانم.
چرا از خط نستعلیق یا سایر خطوط خوشنویسی استفاده نمیکنید؟
برخی از خطوط خوشنویسی بهمنظور ویژهای ابداع شدهاند و استفاده از آنها در هر اثری جایز نیست. همچنین خط نستعلیق و سایر خطوط هر یک از قواعد خاصی پیروی میکنند و بهکاربستن آنها نباید با تغییرات زیادی همراه باشد. این در حالی است که تجسدبخشیدن به خط بههمراه عملکرد نیز محدودیتهای خاص خود را دارد. ترکیب این دو مقوله دست من را بهعنوان طراح محدود میکند و مانند این است که بخواهیم از روزنی باریک به احوالات آسمان پی ببریم. من این پنجره را باز گذاشتهام و برای هر طرح، خطی ایجاد میکنم که در کنار فرم مطلوب، نهایت ظرفیت عملی آن استفاده و به مخاطب ارایه شود. از اینرو نام «خط- مبلمان» و نه «خوشنویسی- مبلمان» را برای آن انتخاب کردهام. برای معادل انگلیسی، کالیگرافی- فرنیچر را با توجه به معنای معاصر خوشنویسی در غرب برگزیدهام چرا که فکر میکنم معنای هر واژه را باید در پیشزمینه فرهنگی آن زبان جستوجو کرد.
پروسه ایدهپردازی شما چطور اتفاق میافتد؟ اول فضا را میبینید و بعد اتود میزنید یا اتودهای ثابتی دارید و در فضاهای مختلف به اجرا درمیآورید؟
بهخاطر پیشینه معماری، کانسپت برایم از اهمیت خاصی برخوردار است و از آنجا که شعر جزو لاینفک زندگی من است اکثر ایدهها در ارتباطی تنگاتنگ با جهانی شاعرانهاند. ابتدا شعری میگویم و سپس فکری برای طراحی شکل میگیرد. گاهی نیز بهقدری تاروپود این دو بههم تنیدهاند که دیگر نمیدانم کدامیک، پیش از دیگری روی داده است. مانند آخرین کار اجراشدهام به نام «سین سلام» که در فراخوان زیباسازی انتخاب و پیش از نوروز در خیابان ولیعصر، نزدیک در ورودی پارک ساعی نصب شد. قسمتی از آن شعر به این صورت است: «نه هزاری و نه صد / یک سلام است مرا / از سرش افتاده است/ سین زرین بر خاک/ لام مانده است خجل، کنج گلو/ تا که از کام، سخن نتوان گفت...». از آنجاکه ایدهها در فضایی انتزاعی شکل میگیرند، در زمان اجرا انتخاب نهایی متریال، بافت و رنگ در هماهنگی و قرارگیری اثر در فضا بسیار مهم و تعیینکننده است. برخی برای فضای داخلی و خصوصی و برخی دیگر برای فضاهای عمومی و کار طراحی میشوند و ویژگیهای مخصوص به آن مکان را در کنار هویتی مستقل، اخذ میکنند.
اینروزها تب خط و نقاشیخط همهجا را فراگرفته. طبیعی است که بخشی از این فراگیری نقاشیخط و خط به بازار خوب این رشته در حراجها و برخی نمایشگاههای هنری کشورهای عربی مربوط است. شما چقدر در این مجموعه آثار متاثر از این تب بودهاید؟!
کار من به خط- مبلمان محدود نمیشود و بهموازات آن روی مجموعهای کار میکنم که «طرح - آینه» نام دارد. طرح آینهها میکسمدیاهایی هستند که آینهکاری عضو ثابت آن است. در کنار هنرمندان دیگری که از آینه بهخوبی در آثار خود استفاده میکنند، من در جستوجوی تلفیق تکههای آینه با دغدغههای ذهنی خویش، شکل دادن به آن و تقسیم این رهاورد با بینندهام. آینه تنها مدیومی است که مخاطب را به حقیقت به درون اثر برده و حرف خود را در گوش او خاموشانه زمزمه میکند. هنوز از قابلیتهای این مدیوم به تمامی در هنر معاصر ایران استفاده نشده. هرآنچه افقهای تازهای به دست میدهد و چالشبرانگیز است، مرا به خود جذب میکند. این توضیحات از آن جهت است که بگویم نه تب کردهام و نه بهدنبال مد روز در بازار هنر خاورمیانهام. از سوی دیگر منکر این واقعیت نیستم که کاری که انجام میدهم به واسطه ماهیتی که دارد بسیار ایرانی است و میتواند آن دسته از هنرمندانی را که به این حراجیها راه دارند وسوسه کند تا با شهرتی که دارند از ایده عملکرد بخشیدن به خط استفاده کرده و آن را به نام خود تمام کنند. از آنجاکه از ابتدا این نگرانی را با خود داشتهام، هنرمندان سرشناسی را بهعنوان گواه و راهنما در جریان شکلگیری و اجرای کارهای خود قرار دادهام.
این مجموعه آثار از نگاه مخاطبان غربی چگونه تفسیر و تاویل میشوند و جذابیتی برای آنها دارد؟ اگر پاسخ مثبت است خط فارسی بهکاررفته در آنها یا فرم کارها برایشان جذابیت دارد؟
جالب است بدانید یکی از مشوقان اصلی من از آغاز دکترژان مژران، استاد و راهنمای پروژه دیپلمم در مدرسه معماری لویلت پاریس بوده است اما طبیعتا نگاه غربی در ابتدا فرم این آثار را میبیند.
شرق: «سین سلام» نام آخرین اثر اجرا شده ستاره امینالهی هنرمند جوان است که در ورودی پارک ساعی نصب شده. امینالهی در این اثر حجمی، شیوهای را ابداع کرده که «خط- مبلمان» نام دارد. همانطور که خودش تاکید میکند، میتوان این اثر را مجسمهای کاربردی دانست. امینالهی، متولد بهمن۱۳۵۸ در تهران است. او پس از اتمام تحصیلات معماری به فرانسه رفت و دومین مدرک کارشناسیارشد خود را با موضوع «باغ معلق» از مدرسه معماری پاریس لویلت دریافت کرد. پس از تجربه کار در دفاتر معماری از فرانسه به کانادا رفت و بعد از مدتی کوتاه اقدام به ابداع و طراحی مجموعه «خط-مبلمان» کرد. او در 10سال گذشته، طی سفر به ایران، پیوند خود را با وطن خویش که از آن بهعنوان سرچشمه تمام ایدههایش یاد میکند، حفظ کرده. اینک پس از اقامتی نسبتا طولانی در ایران و تجربه همکاری با سازمان زیباسازی تهران، در ونکوور کانادا ساکن است. این گفتوگو نگاهی دارد به طراحیهای امینالهی و راهی که برگزیده.
از چه زمانی این طراحیها شروع شد؟
بیش از چهارسال از نخستین طراحی و بیش از سهسال از نخستین اجرای خط-مبلمان میگذرد. همچنین از دوسال پیش کار با چوب را آموختم و هدایت و اجرای آثار چوبی را بر عهده گرفتم.
در طرحهایتان از چه چیزی تاثیر میگیرید؟ چه چیزی اولینبار باعث شد خط و کالیگرافی را وارد پروسه طراحی مبلمان کنید؟
حروف و کلمات فارسی، منبع الهام من در طراحی هستند اما این ایده بسیار اتفاقی و در پروسه طراحی یک کمد کوچک به ذهنم خطور کرد. طراحی در ابتدا عبارت بود از یک جعبه ساده چوبی که روی در آن، طرح یک زن مینیاتوری بهگونهای نقش میبست که در دستانش کتاب اسطوره سیزیف اثر کامو قرار میگرفت و پیرامونش را بخشهایی از شعر زیبای مولانا «دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر/ کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست... ..» احاطه میکرد. در پایان، از آنجایی که کانسپت کار به انسان باز میگشت، به نظرم رسید که جالب میشود کلمه انسان را به شکلی گرافیکی به دور جعبه کشیده و به آن حجم بدهم. چنین ایدهای این امکان را به من میداد تا از دو نقطه کلمه انسان، بهعنوان دستگیره کشو و قفسه استفاده کنم و این عمل از دیدگاه استعاری، مانند ورود به درون ذهن و قلب آدمی بود. این ایده آنقدر برایم جذابیت داشت که پس از آن کار روی کلمات با معنا را شروع و تلاش کردم قابلیتهای خط فارسی را در این زمینه کشف کنم که این تلاش تا به امروز ادامه دارد.
میدانستید که قبل از شما هنرمندانی خط را در فضای سهبعدی اجرا کردهاند برای مثل مرحوم پیلارام در یکی از کارهایش چنین رویکردی داشت و همینطور زندهیاد مافی...
بله. در مورد مجسمههای بزرگ تشکیلشده از خط زندهیاد پیلارام شنیدهام. همچنین میدانم که استفاده از خط و خوشنویسی در مجسمهسازی به هنرمندان ایرانی محدود نمیشود و نمونههای زیبایی از آن در زبانهای دیگر نیز موجود است.
بهنظر میرسد کار شما تنها بهلحاظ کاربردیبودن آثاری که میسازید با کارهای هنرمندان قبلی تفاوت دارد. کارهای هنرمندان قبلی وجهی دکوراتیو دارد ولی کار شما کاربردی است. این تفسیر را قبول دارید؟
این کار مانند واردکردن رشتهای نو در طراحی و هنر است مثل نقاشیخطها که از تلفیق خوشنویسی و نقاشی پا به عرصه وجود گذاشتند. من خط-مبلمان را مجسمهای کاربردی میدانم که در کنار ظاهر مجسمهوار، بهواسطه عملکرد و قوانین حاکم بر آن، به شیوهای متفاوت ایدهپردازی و اجرا میشود.
نظرتان درباره موج استفاده از خط روی اشیا و البسه (از تزیینات نجا مهداوی روی بدنه هواپیماها گرفته تا کاربرد خط روی لباس مردان و زنان ایرانی) چیست؟
تا زمانی که خلاقیت و نوآوری زمینهساز اینگونه آثار باشد، دوست دارم و از آن لذت میبرم اما از تکرار، تقلید و برداشتن ایدههای دیگران و منفعتبردن از آن بهراستی بیزار و رویگردانم.
چرا از خط نستعلیق یا سایر خطوط خوشنویسی استفاده نمیکنید؟
برخی از خطوط خوشنویسی بهمنظور ویژهای ابداع شدهاند و استفاده از آنها در هر اثری جایز نیست. همچنین خط نستعلیق و سایر خطوط هر یک از قواعد خاصی پیروی میکنند و بهکاربستن آنها نباید با تغییرات زیادی همراه باشد. این در حالی است که تجسدبخشیدن به خط بههمراه عملکرد نیز محدودیتهای خاص خود را دارد. ترکیب این دو مقوله دست من را بهعنوان طراح محدود میکند و مانند این است که بخواهیم از روزنی باریک به احوالات آسمان پی ببریم. من این پنجره را باز گذاشتهام و برای هر طرح، خطی ایجاد میکنم که در کنار فرم مطلوب، نهایت ظرفیت عملی آن استفاده و به مخاطب ارایه شود. از اینرو نام «خط- مبلمان» و نه «خوشنویسی- مبلمان» را برای آن انتخاب کردهام. برای معادل انگلیسی، کالیگرافی- فرنیچر را با توجه به معنای معاصر خوشنویسی در غرب برگزیدهام چرا که فکر میکنم معنای هر واژه را باید در پیشزمینه فرهنگی آن زبان جستوجو کرد.
پروسه ایدهپردازی شما چطور اتفاق میافتد؟ اول فضا را میبینید و بعد اتود میزنید یا اتودهای ثابتی دارید و در فضاهای مختلف به اجرا درمیآورید؟
بهخاطر پیشینه معماری، کانسپت برایم از اهمیت خاصی برخوردار است و از آنجا که شعر جزو لاینفک زندگی من است اکثر ایدهها در ارتباطی تنگاتنگ با جهانی شاعرانهاند. ابتدا شعری میگویم و سپس فکری برای طراحی شکل میگیرد. گاهی نیز بهقدری تاروپود این دو بههم تنیدهاند که دیگر نمیدانم کدامیک، پیش از دیگری روی داده است. مانند آخرین کار اجراشدهام به نام «سین سلام» که در فراخوان زیباسازی انتخاب و پیش از نوروز در خیابان ولیعصر، نزدیک در ورودی پارک ساعی نصب شد. قسمتی از آن شعر به این صورت است: «نه هزاری و نه صد / یک سلام است مرا / از سرش افتاده است/ سین زرین بر خاک/ لام مانده است خجل، کنج گلو/ تا که از کام، سخن نتوان گفت...». از آنجاکه ایدهها در فضایی انتزاعی شکل میگیرند، در زمان اجرا انتخاب نهایی متریال، بافت و رنگ در هماهنگی و قرارگیری اثر در فضا بسیار مهم و تعیینکننده است. برخی برای فضای داخلی و خصوصی و برخی دیگر برای فضاهای عمومی و کار طراحی میشوند و ویژگیهای مخصوص به آن مکان را در کنار هویتی مستقل، اخذ میکنند.
اینروزها تب خط و نقاشیخط همهجا را فراگرفته. طبیعی است که بخشی از این فراگیری نقاشیخط و خط به بازار خوب این رشته در حراجها و برخی نمایشگاههای هنری کشورهای عربی مربوط است. شما چقدر در این مجموعه آثار متاثر از این تب بودهاید؟!
کار من به خط- مبلمان محدود نمیشود و بهموازات آن روی مجموعهای کار میکنم که «طرح - آینه» نام دارد. طرح آینهها میکسمدیاهایی هستند که آینهکاری عضو ثابت آن است. در کنار هنرمندان دیگری که از آینه بهخوبی در آثار خود استفاده میکنند، من در جستوجوی تلفیق تکههای آینه با دغدغههای ذهنی خویش، شکل دادن به آن و تقسیم این رهاورد با بینندهام. آینه تنها مدیومی است که مخاطب را به حقیقت به درون اثر برده و حرف خود را در گوش او خاموشانه زمزمه میکند. هنوز از قابلیتهای این مدیوم به تمامی در هنر معاصر ایران استفاده نشده. هرآنچه افقهای تازهای به دست میدهد و چالشبرانگیز است، مرا به خود جذب میکند. این توضیحات از آن جهت است که بگویم نه تب کردهام و نه بهدنبال مد روز در بازار هنر خاورمیانهام. از سوی دیگر منکر این واقعیت نیستم که کاری که انجام میدهم به واسطه ماهیتی که دارد بسیار ایرانی است و میتواند آن دسته از هنرمندانی را که به این حراجیها راه دارند وسوسه کند تا با شهرتی که دارند از ایده عملکرد بخشیدن به خط استفاده کرده و آن را به نام خود تمام کنند. از آنجاکه از ابتدا این نگرانی را با خود داشتهام، هنرمندان سرشناسی را بهعنوان گواه و راهنما در جریان شکلگیری و اجرای کارهای خود قرار دادهام.
این مجموعه آثار از نگاه مخاطبان غربی چگونه تفسیر و تاویل میشوند و جذابیتی برای آنها دارد؟ اگر پاسخ مثبت است خط فارسی بهکاررفته در آنها یا فرم کارها برایشان جذابیت دارد؟
جالب است بدانید یکی از مشوقان اصلی من از آغاز دکترژان مژران، استاد و راهنمای پروژه دیپلمم در مدرسه معماری لویلت پاریس بوده است اما طبیعتا نگاه غربی در ابتدا فرم این آثار را میبیند.
از چه زمانی این طراحیها شروع شد؟
بیش از چهارسال از نخستین طراحی و بیش از سهسال از نخستین اجرای خط-مبلمان میگذرد. همچنین از دوسال پیش کار با چوب را آموختم و هدایت و اجرای آثار چوبی را بر عهده گرفتم.
در طرحهایتان از چه چیزی تاثیر میگیرید؟ چه چیزی اولینبار باعث شد خط و کالیگرافی را وارد پروسه طراحی مبلمان کنید؟
حروف و کلمات فارسی، منبع الهام من در طراحی هستند اما این ایده بسیار اتفاقی و در پروسه طراحی یک کمد کوچک به ذهنم خطور کرد. طراحی در ابتدا عبارت بود از یک جعبه ساده چوبی که روی در آن، طرح یک زن مینیاتوری بهگونهای نقش میبست که در دستانش کتاب اسطوره سیزیف اثر کامو قرار میگرفت و پیرامونش را بخشهایی از شعر زیبای مولانا «دی شیخ با چراغ همی گشت گرد شهر/ کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست... ..» احاطه میکرد. در پایان، از آنجایی که کانسپت کار به انسان باز میگشت، به نظرم رسید که جالب میشود کلمه انسان را به شکلی گرافیکی به دور جعبه کشیده و به آن حجم بدهم. چنین ایدهای این امکان را به من میداد تا از دو نقطه کلمه انسان، بهعنوان دستگیره کشو و قفسه استفاده کنم و این عمل از دیدگاه استعاری، مانند ورود به درون ذهن و قلب آدمی بود. این ایده آنقدر برایم جذابیت داشت که پس از آن کار روی کلمات با معنا را شروع و تلاش کردم قابلیتهای خط فارسی را در این زمینه کشف کنم که این تلاش تا به امروز ادامه دارد.
میدانستید که قبل از شما هنرمندانی خط را در فضای سهبعدی اجرا کردهاند برای مثل مرحوم پیلارام در یکی از کارهایش چنین رویکردی داشت و همینطور زندهیاد مافی...
بله. در مورد مجسمههای بزرگ تشکیلشده از خط زندهیاد پیلارام شنیدهام. همچنین میدانم که استفاده از خط و خوشنویسی در مجسمهسازی به هنرمندان ایرانی محدود نمیشود و نمونههای زیبایی از آن در زبانهای دیگر نیز موجود است.
بهنظر میرسد کار شما تنها بهلحاظ کاربردیبودن آثاری که میسازید با کارهای هنرمندان قبلی تفاوت دارد. کارهای هنرمندان قبلی وجهی دکوراتیو دارد ولی کار شما کاربردی است. این تفسیر را قبول دارید؟
این کار مانند واردکردن رشتهای نو در طراحی و هنر است مثل نقاشیخطها که از تلفیق خوشنویسی و نقاشی پا به عرصه وجود گذاشتند. من خط-مبلمان را مجسمهای کاربردی میدانم که در کنار ظاهر مجسمهوار، بهواسطه عملکرد و قوانین حاکم بر آن، به شیوهای متفاوت ایدهپردازی و اجرا میشود.
نظرتان درباره موج استفاده از خط روی اشیا و البسه (از تزیینات نجا مهداوی روی بدنه هواپیماها گرفته تا کاربرد خط روی لباس مردان و زنان ایرانی) چیست؟
تا زمانی که خلاقیت و نوآوری زمینهساز اینگونه آثار باشد، دوست دارم و از آن لذت میبرم اما از تکرار، تقلید و برداشتن ایدههای دیگران و منفعتبردن از آن بهراستی بیزار و رویگردانم.
چرا از خط نستعلیق یا سایر خطوط خوشنویسی استفاده نمیکنید؟
برخی از خطوط خوشنویسی بهمنظور ویژهای ابداع شدهاند و استفاده از آنها در هر اثری جایز نیست. همچنین خط نستعلیق و سایر خطوط هر یک از قواعد خاصی پیروی میکنند و بهکاربستن آنها نباید با تغییرات زیادی همراه باشد. این در حالی است که تجسدبخشیدن به خط بههمراه عملکرد نیز محدودیتهای خاص خود را دارد. ترکیب این دو مقوله دست من را بهعنوان طراح محدود میکند و مانند این است که بخواهیم از روزنی باریک به احوالات آسمان پی ببریم. من این پنجره را باز گذاشتهام و برای هر طرح، خطی ایجاد میکنم که در کنار فرم مطلوب، نهایت ظرفیت عملی آن استفاده و به مخاطب ارایه شود. از اینرو نام «خط- مبلمان» و نه «خوشنویسی- مبلمان» را برای آن انتخاب کردهام. برای معادل انگلیسی، کالیگرافی- فرنیچر را با توجه به معنای معاصر خوشنویسی در غرب برگزیدهام چرا که فکر میکنم معنای هر واژه را باید در پیشزمینه فرهنگی آن زبان جستوجو کرد.
پروسه ایدهپردازی شما چطور اتفاق میافتد؟ اول فضا را میبینید و بعد اتود میزنید یا اتودهای ثابتی دارید و در فضاهای مختلف به اجرا درمیآورید؟
بهخاطر پیشینه معماری، کانسپت برایم از اهمیت خاصی برخوردار است و از آنجا که شعر جزو لاینفک زندگی من است اکثر ایدهها در ارتباطی تنگاتنگ با جهانی شاعرانهاند. ابتدا شعری میگویم و سپس فکری برای طراحی شکل میگیرد. گاهی نیز بهقدری تاروپود این دو بههم تنیدهاند که دیگر نمیدانم کدامیک، پیش از دیگری روی داده است. مانند آخرین کار اجراشدهام به نام «سین سلام» که در فراخوان زیباسازی انتخاب و پیش از نوروز در خیابان ولیعصر، نزدیک در ورودی پارک ساعی نصب شد. قسمتی از آن شعر به این صورت است: «نه هزاری و نه صد / یک سلام است مرا / از سرش افتاده است/ سین زرین بر خاک/ لام مانده است خجل، کنج گلو/ تا که از کام، سخن نتوان گفت...». از آنجاکه ایدهها در فضایی انتزاعی شکل میگیرند، در زمان اجرا انتخاب نهایی متریال، بافت و رنگ در هماهنگی و قرارگیری اثر در فضا بسیار مهم و تعیینکننده است. برخی برای فضای داخلی و خصوصی و برخی دیگر برای فضاهای عمومی و کار طراحی میشوند و ویژگیهای مخصوص به آن مکان را در کنار هویتی مستقل، اخذ میکنند.
اینروزها تب خط و نقاشیخط همهجا را فراگرفته. طبیعی است که بخشی از این فراگیری نقاشیخط و خط به بازار خوب این رشته در حراجها و برخی نمایشگاههای هنری کشورهای عربی مربوط است. شما چقدر در این مجموعه آثار متاثر از این تب بودهاید؟!
کار من به خط- مبلمان محدود نمیشود و بهموازات آن روی مجموعهای کار میکنم که «طرح - آینه» نام دارد. طرح آینهها میکسمدیاهایی هستند که آینهکاری عضو ثابت آن است. در کنار هنرمندان دیگری که از آینه بهخوبی در آثار خود استفاده میکنند، من در جستوجوی تلفیق تکههای آینه با دغدغههای ذهنی خویش، شکل دادن به آن و تقسیم این رهاورد با بینندهام. آینه تنها مدیومی است که مخاطب را به حقیقت به درون اثر برده و حرف خود را در گوش او خاموشانه زمزمه میکند. هنوز از قابلیتهای این مدیوم به تمامی در هنر معاصر ایران استفاده نشده. هرآنچه افقهای تازهای به دست میدهد و چالشبرانگیز است، مرا به خود جذب میکند. این توضیحات از آن جهت است که بگویم نه تب کردهام و نه بهدنبال مد روز در بازار هنر خاورمیانهام. از سوی دیگر منکر این واقعیت نیستم که کاری که انجام میدهم به واسطه ماهیتی که دارد بسیار ایرانی است و میتواند آن دسته از هنرمندانی را که به این حراجیها راه دارند وسوسه کند تا با شهرتی که دارند از ایده عملکرد بخشیدن به خط استفاده کرده و آن را به نام خود تمام کنند. از آنجاکه از ابتدا این نگرانی را با خود داشتهام، هنرمندان سرشناسی را بهعنوان گواه و راهنما در جریان شکلگیری و اجرای کارهای خود قرار دادهام.
این مجموعه آثار از نگاه مخاطبان غربی چگونه تفسیر و تاویل میشوند و جذابیتی برای آنها دارد؟ اگر پاسخ مثبت است خط فارسی بهکاررفته در آنها یا فرم کارها برایشان جذابیت دارد؟
جالب است بدانید یکی از مشوقان اصلی من از آغاز دکترژان مژران، استاد و راهنمای پروژه دیپلمم در مدرسه معماری لویلت پاریس بوده است اما طبیعتا نگاه غربی در ابتدا فرم این آثار را میبیند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.