اوکراین و صدای پای جنگ در اروپا
فرشید جعفری . استادیار روابط بینالملل
14سالی را که از قرن21 سپری کردهایم، بسیاری از اندیشههای ایدهآلیستی در روابط بینالملل، قدرت تبیینکنندگی خود را از دست دادهاند. جنگ آمریکا علیه افغانستان و عراق نشان داد جنگ در سیاست بینالملل اجتنابناپذیر است. تفسیر موسع آمریکا از ماده51 منشور ملل متحد در مورد دفاع مشروع که حاصل آن طرح جنگ پیشدستانه بود، حکایت از ناکارآمدی حقوق بینالملل و سازمانملل متحد در ممانعت از جنگ داشت. سازمانهای بینالمللی و منطقهای که قرار بود در کنار دولت - ملتها ایفای نقش کنند، در برابر قدرت بازیگری دولتها سر فرود آوردند و در کنج سیاست بینالملل صرفا تا حد تصویب قطعنامهها و بیانیههای بیحاصل رضایت دادند. با اینکه قدرت نرم مورد تفسیر جدی قرار گرفت، اما قدرت سخت در شکل نظامی آن اهداف دولت - ملتها را تحقق بخشید. در این 14سال دیگر صدایی از اندیشهورزان جهانیشدن، وابستگی متقابل، جامعه جهانی و... که در فصلنامههای علمی روابط بینالملل اندیشههای خود را جولان میدادند و افسار تفسیر واقعیتهای بینالمللی را طی دهههای 80 و 90میلادی در دست داشتند، شنیده نشد. با این وجود هیچیک از این تحولات از بعد تاثیرگذاری بر سیاست
بینالملل مانند رخدادهای سال2014میلادی نیست. از میان این رخدادها ظهور ناگهانی داعش در سوریه و عراق که جنایت علیه بشریت را عادت معمول خود کرده و جنگ اسراییل علیه غزه که جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت را توامان مرتکب میشود و بحران اوکراین را میتوان فهرست قرار داد. در حوزه سیاست بینالملل از دونوع پیشبینی میتوان سخن گفت: پیشبینی مبتنی بر وضعیت و پیشبینی مبتنی بر فرآیند. امکان پیشبینی مبتنی بر وضعیت یعنی پیشبینی رخدادی که هنوز حادث نشده، غیرممکن است. اما پیشبینی مبنی بر فرآیند ممکن است؛ یعنی رخدادی که حادث شده و میتوان جهتهای پیشرونده آن را تشخیص داد. بر این اساس در چارچوب پیشبینی مبتنی بر فرآیند میتوان گفت به نظر میرسد داعش به سرنوشت طالبان دچار شود و جنگ اسراییل علیه غزه نیز با یک موافقتنامه به پایان میرسد با این تفاوت که چهره واقعی رژیم اسراییل بر ناباوران عالم آشکار میشود. ایندو بحران به هیچرو موجب رویارویی قدرتهای بزرگ نشدهاند. از اینرو تاثیری بر ساختار سیستم بینالمللی نداشتهاند. اما به نظر میرسد بحران اوکراین تاثیر چشمگیری بر ساختار نظام بینالملل داشته باشد و ترکیب قرارگرفتن
اجزای (دولت-ملتها) را در برابر هم دگرگون کند. بوی فضای سیاسی حاکم بر سیاست بینالملل قبل از جنگ اول و دوم جهانی به مشام میرسد. احتمالا سیاست بینالملل با بحران اوکراین ائتلافها و اتحادهای جدیدی را تجربه کند، همانگونه که فرید ذکریا سرمقالهنویس مشهور واشنگتنپست اشاره میکند. هند به عنوان قدرت منطقهای جنوب آسیا در کنار روسیه قرار میگیرد چرا که در برابر بحران اوکراین سکوت اختیار کرد و از حمایت از هرگونه تحریم علیه روسیه سر باز زد. دلیل این را باید در روابط هند و روسیه جستوجو کرد که در سالهای 2013-2009 روسیه 38درصد تسلیحات روانه هند کرده است. از سوی دیگر اسراییل به عنوان بزرگترین حامی آمریکا در بحران اوکراین از آن کشور فاصله گرفت. آنها اعلام کردهاند که نمیخواهند روسیه را از خود منزجر کنند چرا که در برابر تهدید ایران و جنگ داخلی سوریه به آن کشور نیاز دارند.
از سوی دیگر چین بهطور شگفتانگیزی درصدد محکومکردن روسیه یا تحریم آن برنیامد. بنابراین ائتلاف و اتحاد روسیه، هند و چین و حتی اسراییل در قضیه اوکراین بسیار محتمل است؛ جبههای که میخواهد رقابت خود را با غرب یعنی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان آغاز کند و ساختار جدیدی را برای سیستم بینالملل رقم بزند. طبیعتا اتحاد و ائتلاف در سطح قدرتهای بزرگ تاثیر عمیقی بر روابط میان دولتهای متوسط و کوچک خواهد گذاشت. به نظر میرسد با سقوط هواپیمای بویینگ777 خط هوایی مالزی در منطقه دونتسک صدای پای جنگ در اروپا شنیده شود و یکی دیگر از فرضهای لیبرالیستهای روابط بینالملل مبنی بر اینکه «دموکراسیها با یکدیگر نمیجنگند»، ابطال شود. الکساندر جی. ماتیل
( Alexander j. motyl) در شماره17 فصلنامه «فارن افزر» تحلیلی از پیامدهای سقوط این هواپیما عرضه میکند که در جای خود بسیار میتواند روشنگر باشد. او میگوید جداییطلبان حامی روسیه پرواز 17 خطوط هوایی مالزی را در شرق اوکراین هدف دادند. مهاجمان در ظاهر امر فکر میکردند بویینگ777 یک هواپیمای اوکراینی است که میخواهد وارد فضای هوایی روسیه شود. بلافاصله بعد از حمله، ایگورگیرکین (Igor Girkin) فرمانده ارتش دونتسک در وبسایت خود با غرور اعلام میکند ما فقط نزدیک تورز (Torez) یک هواپیمای An26 را هدف قرار دادیم. ما به آنها هشدار میدهیم در آسمانمان پرواز نکنند، بلافاصله بعد از آن آژانس خبری روسیه ادعای اوکراین را مورد تایید قرار میدهد. سپس معلوم میشود هواپیمای مذکور اصلا اوکراینی نبوده است. گیرکین پست خود را از وبسایتش حذف میکند سهروز بعد نظامیان روسیه هواپیمای باربری اوکراینی را در منطقه لوهانسک هدف قرار میدهند و یکروز بعد، یک موشک که اوکراینیها بر این باورند که روسی است، جت su-25 اوکراینی را در استان لوهانسک مورد هدف قرار میدهد. نیروهای نظامی روسیه افزایش مییابد و در ساعات اولیه صبح یکشنبه 13جولادی، صدنفربر زرهی روسیه به داخل استان لوهانسک در اوکراین وارد میشود؛ نفربرهایی که علایم و پرچمهای روسی را حمل میکنند. سقوط هواپیمای مالزیایی واقعیتهای ناخوشایندی را برای آمریکا و اروپا به ارمغان آورد: اول اینکه روسیه جنگ علیه اوکراین را شروع کرده است، کییف با شورشیان دونتسک نمیجنگد بلکه با روسیه در حال جنگ است، این صدای پای باورنکردنی جنگ در اروپاست. دوم اینکه روسیه باور دارد دونباس (Donbas) جزو قلمرو روسیه است و خشونت ابزار قابلتوجیهی برای حفظ کنترل بر آن محسوب میشود. در آینده مداخله نظامی غرب در اوکراین محتمل است و نکته قابلتوجه اینکه تجهیزات نظامی ایالاتمتحده از عراق و افغانستان بهراحتی قابل انتقال به اوکراین است.
از سوی دیگر چین بهطور شگفتانگیزی درصدد محکومکردن روسیه یا تحریم آن برنیامد. بنابراین ائتلاف و اتحاد روسیه، هند و چین و حتی اسراییل در قضیه اوکراین بسیار محتمل است؛ جبههای که میخواهد رقابت خود را با غرب یعنی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان آغاز کند و ساختار جدیدی را برای سیستم بینالملل رقم بزند. طبیعتا اتحاد و ائتلاف در سطح قدرتهای بزرگ تاثیر عمیقی بر روابط میان دولتهای متوسط و کوچک خواهد گذاشت. به نظر میرسد با سقوط هواپیمای بویینگ777 خط هوایی مالزی در منطقه دونتسک صدای پای جنگ در اروپا شنیده شود و یکی دیگر از فرضهای لیبرالیستهای روابط بینالملل مبنی بر اینکه «دموکراسیها با یکدیگر نمیجنگند»، ابطال شود. الکساندر جی. ماتیل
( Alexander j. motyl) در شماره17 فصلنامه «فارن افزر» تحلیلی از پیامدهای سقوط این هواپیما عرضه میکند که در جای خود بسیار میتواند روشنگر باشد. او میگوید جداییطلبان حامی روسیه پرواز 17 خطوط هوایی مالزی را در شرق اوکراین هدف دادند. مهاجمان در ظاهر امر فکر میکردند بویینگ777 یک هواپیمای اوکراینی است که میخواهد وارد فضای هوایی روسیه شود. بلافاصله بعد از حمله، ایگورگیرکین (Igor Girkin) فرمانده ارتش دونتسک در وبسایت خود با غرور اعلام میکند ما فقط نزدیک تورز (Torez) یک هواپیمای An26 را هدف قرار دادیم. ما به آنها هشدار میدهیم در آسمانمان پرواز نکنند، بلافاصله بعد از آن آژانس خبری روسیه ادعای اوکراین را مورد تایید قرار میدهد. سپس معلوم میشود هواپیمای مذکور اصلا اوکراینی نبوده است. گیرکین پست خود را از وبسایتش حذف میکند سهروز بعد نظامیان روسیه هواپیمای باربری اوکراینی را در منطقه لوهانسک هدف قرار میدهند و یکروز بعد، یک موشک که اوکراینیها بر این باورند که روسی است، جت su-25 اوکراینی را در استان لوهانسک مورد هدف قرار میدهد. نیروهای نظامی روسیه افزایش مییابد و در ساعات اولیه صبح یکشنبه 13جولادی، صدنفربر زرهی روسیه به داخل استان لوهانسک در اوکراین وارد میشود؛ نفربرهایی که علایم و پرچمهای روسی را حمل میکنند. سقوط هواپیمای مالزیایی واقعیتهای ناخوشایندی را برای آمریکا و اروپا به ارمغان آورد: اول اینکه روسیه جنگ علیه اوکراین را شروع کرده است، کییف با شورشیان دونتسک نمیجنگد بلکه با روسیه در حال جنگ است، این صدای پای باورنکردنی جنگ در اروپاست. دوم اینکه روسیه باور دارد دونباس (Donbas) جزو قلمرو روسیه است و خشونت ابزار قابلتوجیهی برای حفظ کنترل بر آن محسوب میشود. در آینده مداخله نظامی غرب در اوکراین محتمل است و نکته قابلتوجه اینکه تجهیزات نظامی ایالاتمتحده از عراق و افغانستان بهراحتی قابل انتقال به اوکراین است.
14سالی را که از قرن21 سپری کردهایم، بسیاری از اندیشههای ایدهآلیستی در روابط بینالملل، قدرت تبیینکنندگی خود را از دست دادهاند. جنگ آمریکا علیه افغانستان و عراق نشان داد جنگ در سیاست بینالملل اجتنابناپذیر است. تفسیر موسع آمریکا از ماده51 منشور ملل متحد در مورد دفاع مشروع که حاصل آن طرح جنگ پیشدستانه بود، حکایت از ناکارآمدی حقوق بینالملل و سازمانملل متحد در ممانعت از جنگ داشت. سازمانهای بینالمللی و منطقهای که قرار بود در کنار دولت - ملتها ایفای نقش کنند، در برابر قدرت بازیگری دولتها سر فرود آوردند و در کنج سیاست بینالملل صرفا تا حد تصویب قطعنامهها و بیانیههای بیحاصل رضایت دادند. با اینکه قدرت نرم مورد تفسیر جدی قرار گرفت، اما قدرت سخت در شکل نظامی آن اهداف دولت - ملتها را تحقق بخشید. در این 14سال دیگر صدایی از اندیشهورزان جهانیشدن، وابستگی متقابل، جامعه جهانی و... که در فصلنامههای علمی روابط بینالملل اندیشههای خود را جولان میدادند و افسار تفسیر واقعیتهای بینالمللی را طی دهههای 80 و 90میلادی در دست داشتند، شنیده نشد. با این وجود هیچیک از این تحولات از بعد تاثیرگذاری بر سیاست
بینالملل مانند رخدادهای سال2014میلادی نیست. از میان این رخدادها ظهور ناگهانی داعش در سوریه و عراق که جنایت علیه بشریت را عادت معمول خود کرده و جنگ اسراییل علیه غزه که جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت را توامان مرتکب میشود و بحران اوکراین را میتوان فهرست قرار داد. در حوزه سیاست بینالملل از دونوع پیشبینی میتوان سخن گفت: پیشبینی مبتنی بر وضعیت و پیشبینی مبتنی بر فرآیند. امکان پیشبینی مبتنی بر وضعیت یعنی پیشبینی رخدادی که هنوز حادث نشده، غیرممکن است. اما پیشبینی مبنی بر فرآیند ممکن است؛ یعنی رخدادی که حادث شده و میتوان جهتهای پیشرونده آن را تشخیص داد. بر این اساس در چارچوب پیشبینی مبتنی بر فرآیند میتوان گفت به نظر میرسد داعش به سرنوشت طالبان دچار شود و جنگ اسراییل علیه غزه نیز با یک موافقتنامه به پایان میرسد با این تفاوت که چهره واقعی رژیم اسراییل بر ناباوران عالم آشکار میشود. ایندو بحران به هیچرو موجب رویارویی قدرتهای بزرگ نشدهاند. از اینرو تاثیری بر ساختار سیستم بینالمللی نداشتهاند. اما به نظر میرسد بحران اوکراین تاثیر چشمگیری بر ساختار نظام بینالملل داشته باشد و ترکیب قرارگرفتن
اجزای (دولت-ملتها) را در برابر هم دگرگون کند. بوی فضای سیاسی حاکم بر سیاست بینالملل قبل از جنگ اول و دوم جهانی به مشام میرسد. احتمالا سیاست بینالملل با بحران اوکراین ائتلافها و اتحادهای جدیدی را تجربه کند، همانگونه که فرید ذکریا سرمقالهنویس مشهور واشنگتنپست اشاره میکند. هند به عنوان قدرت منطقهای جنوب آسیا در کنار روسیه قرار میگیرد چرا که در برابر بحران اوکراین سکوت اختیار کرد و از حمایت از هرگونه تحریم علیه روسیه سر باز زد. دلیل این را باید در روابط هند و روسیه جستوجو کرد که در سالهای 2013-2009 روسیه 38درصد تسلیحات روانه هند کرده است. از سوی دیگر اسراییل به عنوان بزرگترین حامی آمریکا در بحران اوکراین از آن کشور فاصله گرفت. آنها اعلام کردهاند که نمیخواهند روسیه را از خود منزجر کنند چرا که در برابر تهدید ایران و جنگ داخلی سوریه به آن کشور نیاز دارند.
از سوی دیگر چین بهطور شگفتانگیزی درصدد محکومکردن روسیه یا تحریم آن برنیامد. بنابراین ائتلاف و اتحاد روسیه، هند و چین و حتی اسراییل در قضیه اوکراین بسیار محتمل است؛ جبههای که میخواهد رقابت خود را با غرب یعنی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان آغاز کند و ساختار جدیدی را برای سیستم بینالملل رقم بزند. طبیعتا اتحاد و ائتلاف در سطح قدرتهای بزرگ تاثیر عمیقی بر روابط میان دولتهای متوسط و کوچک خواهد گذاشت. به نظر میرسد با سقوط هواپیمای بویینگ777 خط هوایی مالزی در منطقه دونتسک صدای پای جنگ در اروپا شنیده شود و یکی دیگر از فرضهای لیبرالیستهای روابط بینالملل مبنی بر اینکه «دموکراسیها با یکدیگر نمیجنگند»، ابطال شود. الکساندر جی. ماتیل
( Alexander j. motyl) در شماره17 فصلنامه «فارن افزر» تحلیلی از پیامدهای سقوط این هواپیما عرضه میکند که در جای خود بسیار میتواند روشنگر باشد. او میگوید جداییطلبان حامی روسیه پرواز 17 خطوط هوایی مالزی را در شرق اوکراین هدف دادند. مهاجمان در ظاهر امر فکر میکردند بویینگ777 یک هواپیمای اوکراینی است که میخواهد وارد فضای هوایی روسیه شود. بلافاصله بعد از حمله، ایگورگیرکین (Igor Girkin) فرمانده ارتش دونتسک در وبسایت خود با غرور اعلام میکند ما فقط نزدیک تورز (Torez) یک هواپیمای An26 را هدف قرار دادیم. ما به آنها هشدار میدهیم در آسمانمان پرواز نکنند، بلافاصله بعد از آن آژانس خبری روسیه ادعای اوکراین را مورد تایید قرار میدهد. سپس معلوم میشود هواپیمای مذکور اصلا اوکراینی نبوده است. گیرکین پست خود را از وبسایتش حذف میکند سهروز بعد نظامیان روسیه هواپیمای باربری اوکراینی را در منطقه لوهانسک هدف قرار میدهند و یکروز بعد، یک موشک که اوکراینیها بر این باورند که روسی است، جت su-25 اوکراینی را در استان لوهانسک مورد هدف قرار میدهد. نیروهای نظامی روسیه افزایش مییابد و در ساعات اولیه صبح یکشنبه 13جولادی، صدنفربر زرهی روسیه به داخل استان لوهانسک در اوکراین وارد میشود؛ نفربرهایی که علایم و پرچمهای روسی را حمل میکنند. سقوط هواپیمای مالزیایی واقعیتهای ناخوشایندی را برای آمریکا و اروپا به ارمغان آورد: اول اینکه روسیه جنگ علیه اوکراین را شروع کرده است، کییف با شورشیان دونتسک نمیجنگد بلکه با روسیه در حال جنگ است، این صدای پای باورنکردنی جنگ در اروپاست. دوم اینکه روسیه باور دارد دونباس (Donbas) جزو قلمرو روسیه است و خشونت ابزار قابلتوجیهی برای حفظ کنترل بر آن محسوب میشود. در آینده مداخله نظامی غرب در اوکراین محتمل است و نکته قابلتوجه اینکه تجهیزات نظامی ایالاتمتحده از عراق و افغانستان بهراحتی قابل انتقال به اوکراین است.
از سوی دیگر چین بهطور شگفتانگیزی درصدد محکومکردن روسیه یا تحریم آن برنیامد. بنابراین ائتلاف و اتحاد روسیه، هند و چین و حتی اسراییل در قضیه اوکراین بسیار محتمل است؛ جبههای که میخواهد رقابت خود را با غرب یعنی آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان آغاز کند و ساختار جدیدی را برای سیستم بینالملل رقم بزند. طبیعتا اتحاد و ائتلاف در سطح قدرتهای بزرگ تاثیر عمیقی بر روابط میان دولتهای متوسط و کوچک خواهد گذاشت. به نظر میرسد با سقوط هواپیمای بویینگ777 خط هوایی مالزی در منطقه دونتسک صدای پای جنگ در اروپا شنیده شود و یکی دیگر از فرضهای لیبرالیستهای روابط بینالملل مبنی بر اینکه «دموکراسیها با یکدیگر نمیجنگند»، ابطال شود. الکساندر جی. ماتیل
( Alexander j. motyl) در شماره17 فصلنامه «فارن افزر» تحلیلی از پیامدهای سقوط این هواپیما عرضه میکند که در جای خود بسیار میتواند روشنگر باشد. او میگوید جداییطلبان حامی روسیه پرواز 17 خطوط هوایی مالزی را در شرق اوکراین هدف دادند. مهاجمان در ظاهر امر فکر میکردند بویینگ777 یک هواپیمای اوکراینی است که میخواهد وارد فضای هوایی روسیه شود. بلافاصله بعد از حمله، ایگورگیرکین (Igor Girkin) فرمانده ارتش دونتسک در وبسایت خود با غرور اعلام میکند ما فقط نزدیک تورز (Torez) یک هواپیمای An26 را هدف قرار دادیم. ما به آنها هشدار میدهیم در آسمانمان پرواز نکنند، بلافاصله بعد از آن آژانس خبری روسیه ادعای اوکراین را مورد تایید قرار میدهد. سپس معلوم میشود هواپیمای مذکور اصلا اوکراینی نبوده است. گیرکین پست خود را از وبسایتش حذف میکند سهروز بعد نظامیان روسیه هواپیمای باربری اوکراینی را در منطقه لوهانسک هدف قرار میدهند و یکروز بعد، یک موشک که اوکراینیها بر این باورند که روسی است، جت su-25 اوکراینی را در استان لوهانسک مورد هدف قرار میدهد. نیروهای نظامی روسیه افزایش مییابد و در ساعات اولیه صبح یکشنبه 13جولادی، صدنفربر زرهی روسیه به داخل استان لوهانسک در اوکراین وارد میشود؛ نفربرهایی که علایم و پرچمهای روسی را حمل میکنند. سقوط هواپیمای مالزیایی واقعیتهای ناخوشایندی را برای آمریکا و اروپا به ارمغان آورد: اول اینکه روسیه جنگ علیه اوکراین را شروع کرده است، کییف با شورشیان دونتسک نمیجنگد بلکه با روسیه در حال جنگ است، این صدای پای باورنکردنی جنگ در اروپاست. دوم اینکه روسیه باور دارد دونباس (Donbas) جزو قلمرو روسیه است و خشونت ابزار قابلتوجیهی برای حفظ کنترل بر آن محسوب میشود. در آینده مداخله نظامی غرب در اوکراین محتمل است و نکته قابلتوجه اینکه تجهیزات نظامی ایالاتمتحده از عراق و افغانستان بهراحتی قابل انتقال به اوکراین است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.