مرگ خودخواسته
احمد طالبینژاد
مرگ خودخواسته رابین ویلیامز، بازیگر محبوب سینمای آمریکا در سهدهه اخیر، بسیاری از دوستدارانش را در بهتوحیرت فروبرد. بهویژه هنگامی که کارشناسان نظر دادند، مرگ خودخواسته او در پی بیماری افسردگی بوده است. افسردگی؟ آنهم کسی که حتی در جدیترین فیلمهایش - مثلا بیخوابی کریستوفر نولان- خنده بر لبها مینشاند؟ باورکردنی نیست اما، با دیدن بخشی از یک مصاحبه تلویزیونی با وی که در آن به صراحت از اعتیادش حرف میزد، دستکم روشن شد که افسردگیاش، ناشی از بیماری خودخواسته دیگری است که هرسال گروهی از هنرمندان - و البته صدهاهزار مردم عادی- را به کام مرگ میکشاند. دردناک است، هولناک است. اما واقعیت دارد و با لطایفالحیل میکوشیم، دربارهاش سکوت کنیم. این بیماری خودخواسته در سینمای ایران هم کم قربانی نگرفته است. ممکن است همه قربانیان به خواب ابدی نرفته باشند اما انزوا، ناتوانی، سستعنصری و خیلی چیزهای دیگر، هم هست که گاه از مرگ هولناکتر است. چندی پیش، تصویری از یک زن بازیگر منتشر شد که بر اثر دشواریهای زندگی، ناچار آواره کوچه و خیابان شده و البته شنیدیم و امیدواریم درست باشد که مسوولان امور در فکر چارهای برای او
هستند. اما نمیدانم شما هم مثل بنده به آن عکس و چهره درهمشکسته او خوب نگاه کردید؟ این چهره دگرگونشده، ناشی از چیست؟ خود را به نادانی نزنیم. یا نگوییم بیخیال. نه او و دیگرانی همچون او، قربانی خودویرانگریهایی هستند که بهعنوان تنها جایگزین ناملایمات، به آن پناه میبرند. به فهرست نامهای بلندی که در طی دو،سهدهه اخیر گاه در اوج شهرت و قدرت، فنا شدهاند، نگاه کنیم. برخی از آنان واقعا جایگزین ندارند. روی سخنم به جوانانی است که تازه وارد این عرصه شدهاند یا قصد دارند بشوند. از نمدمالی پف نمش را یاد نگیریم. با فیلم اول، سیگار و بعد از آن چیزهای دیگر و تا چشم باز میکنیم، جوانی و طراوت و قدرت و همهچیزمان بر باد رفته است. چندنفر از نخبگان باید به این درد مبتلا شوند تا ما عبرت بگیریم؟ چندبار باید در عزای کسانی که روزگاری در اوج بودهاند، سیاه بپوشیم؟ گفتم که مرگ جسمانی خیلی دردناک نیست. بالاخره همه روزی باید این جهان را وانهیم و برویم خانه آخرت. مرگ دردناک وقتی است که بهترین بازیگران سینمای ما، ناچار شوند برای چندرغاز تن به بازی در سریالها و فیلمهای بیارزش دهند. کسانی که ناگزیرند چهره بههمریختهشان را در
پس انبوهی ریش پنهان کنند تا بیماریشان لو نرود که معمولا هم میرود. چون به قول جوانان امروزی، این قیافهها تابلو است. کسانی که چون گرفتارند، گاهی سرنخشان میافتد دست کسانی که میخواهند از وجاهتشان برای تقویت جایگاه خود بهره بگیرند اما نمیدانند که اینان دیگر وجاهتی ندارند. در دوره مدیریتی پیشین سینما، چندنفر از این خودویرانگرها در نقش مشیر و مشار مدیران ظاهر شدند؛ اما اعتباری برای آنان ایجاد نکردند که هیچ، باعث شک و تردید کسانی هم شدند که با آن مدیران دشمنی نداشتند. میدانم که این حرفها عافیتاندیشانه نیست. اما بهعنوان مردی 60ساله که دشواریهای بسیاری را از سر گذرانده و در دوران دانشجوییاش با کسانی همخانه بوده که روزی سه وعده بر سر بساط منقل مینشستند و دیدن عاقبت تلخ برخی از آنها که در زمینههای مختلف هنری، سرشار استعداد بودند، نمیتوانم، خشم خود را از این گرایش هولناک پنهان کنم. رابین ویلیامز، شصتواندیسال بیشتر نداشت. دستکم 10، 15سال دیگر میتوانست مردمان خسته جهان را با شیرینکاریهایش سر ذوق آورد. اما از دست رفت و جایگزینی هم نخواهد داشت. از ما گفتن.
مرگ خودخواسته رابین ویلیامز، بازیگر محبوب سینمای آمریکا در سهدهه اخیر، بسیاری از دوستدارانش را در بهتوحیرت فروبرد. بهویژه هنگامی که کارشناسان نظر دادند، مرگ خودخواسته او در پی بیماری افسردگی بوده است. افسردگی؟ آنهم کسی که حتی در جدیترین فیلمهایش - مثلا بیخوابی کریستوفر نولان- خنده بر لبها مینشاند؟ باورکردنی نیست اما، با دیدن بخشی از یک مصاحبه تلویزیونی با وی که در آن به صراحت از اعتیادش حرف میزد، دستکم روشن شد که افسردگیاش، ناشی از بیماری خودخواسته دیگری است که هرسال گروهی از هنرمندان - و البته صدهاهزار مردم عادی- را به کام مرگ میکشاند. دردناک است، هولناک است. اما واقعیت دارد و با لطایفالحیل میکوشیم، دربارهاش سکوت کنیم. این بیماری خودخواسته در سینمای ایران هم کم قربانی نگرفته است. ممکن است همه قربانیان به خواب ابدی نرفته باشند اما انزوا، ناتوانی، سستعنصری و خیلی چیزهای دیگر، هم هست که گاه از مرگ هولناکتر است. چندی پیش، تصویری از یک زن بازیگر منتشر شد که بر اثر دشواریهای زندگی، ناچار آواره کوچه و خیابان شده و البته شنیدیم و امیدواریم درست باشد که مسوولان امور در فکر چارهای برای او
هستند. اما نمیدانم شما هم مثل بنده به آن عکس و چهره درهمشکسته او خوب نگاه کردید؟ این چهره دگرگونشده، ناشی از چیست؟ خود را به نادانی نزنیم. یا نگوییم بیخیال. نه او و دیگرانی همچون او، قربانی خودویرانگریهایی هستند که بهعنوان تنها جایگزین ناملایمات، به آن پناه میبرند. به فهرست نامهای بلندی که در طی دو،سهدهه اخیر گاه در اوج شهرت و قدرت، فنا شدهاند، نگاه کنیم. برخی از آنان واقعا جایگزین ندارند. روی سخنم به جوانانی است که تازه وارد این عرصه شدهاند یا قصد دارند بشوند. از نمدمالی پف نمش را یاد نگیریم. با فیلم اول، سیگار و بعد از آن چیزهای دیگر و تا چشم باز میکنیم، جوانی و طراوت و قدرت و همهچیزمان بر باد رفته است. چندنفر از نخبگان باید به این درد مبتلا شوند تا ما عبرت بگیریم؟ چندبار باید در عزای کسانی که روزگاری در اوج بودهاند، سیاه بپوشیم؟ گفتم که مرگ جسمانی خیلی دردناک نیست. بالاخره همه روزی باید این جهان را وانهیم و برویم خانه آخرت. مرگ دردناک وقتی است که بهترین بازیگران سینمای ما، ناچار شوند برای چندرغاز تن به بازی در سریالها و فیلمهای بیارزش دهند. کسانی که ناگزیرند چهره بههمریختهشان را در
پس انبوهی ریش پنهان کنند تا بیماریشان لو نرود که معمولا هم میرود. چون به قول جوانان امروزی، این قیافهها تابلو است. کسانی که چون گرفتارند، گاهی سرنخشان میافتد دست کسانی که میخواهند از وجاهتشان برای تقویت جایگاه خود بهره بگیرند اما نمیدانند که اینان دیگر وجاهتی ندارند. در دوره مدیریتی پیشین سینما، چندنفر از این خودویرانگرها در نقش مشیر و مشار مدیران ظاهر شدند؛ اما اعتباری برای آنان ایجاد نکردند که هیچ، باعث شک و تردید کسانی هم شدند که با آن مدیران دشمنی نداشتند. میدانم که این حرفها عافیتاندیشانه نیست. اما بهعنوان مردی 60ساله که دشواریهای بسیاری را از سر گذرانده و در دوران دانشجوییاش با کسانی همخانه بوده که روزی سه وعده بر سر بساط منقل مینشستند و دیدن عاقبت تلخ برخی از آنها که در زمینههای مختلف هنری، سرشار استعداد بودند، نمیتوانم، خشم خود را از این گرایش هولناک پنهان کنم. رابین ویلیامز، شصتواندیسال بیشتر نداشت. دستکم 10، 15سال دیگر میتوانست مردمان خسته جهان را با شیرینکاریهایش سر ذوق آورد. اما از دست رفت و جایگزینی هم نخواهد داشت. از ما گفتن.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.