|

خشونت طراحی‌شده

«اتاق هتل، شهری کوچک در آمریکا. روی دیوار پشتی یک پنجره، بیرون پلکان اضطراری. چمدان بزرگی داغان، یک اتاق و تخت‌خوابی کوچک طرف دیگر، که کارمایکل چهل‌و‌هفت،‌ هشت‌ساله رویش نشسته. دست چپ ندارد و تکه‌هایی نوار چسب، خالکوبی‌های زیر بندهای انگشت‌های دست راستش را پوشانده. سمت راست صحنه پشت تخت‌خواب کمدی است که وقتی نور می‌آید، از تویش صدای تق‌تقی می‌شنویم، انگار کسی دارد سعی می‌کند از داخل کمد بیاید بیرون. کارمایکل مدتی با چشم‌ها و صورتی بی‌حالت همان‌جا می‌نشیند و بعد دست می‌برد توی پالتویش، هفت‌تیری درمی‌آورد، آهی می‌کشد، می‌رود سمت کمد و جلو کمد سرپا می‌نشیند. هفت‌تیر را عقب می‌دهد و در کمد را باز می‌کند. تق‌تق‌ها متوقف می‌شوند. کارمایکل با هفت‌تیر داخل کمد نشانه می‌گیرد. از داخل کمد صدای بی‌قراری آدمی می‌آید که دهانش بسته است. کارمایکل شلیکی می‌کند. صدای خفه بی‌قراری قطع می‌شود.» این صحنه آغاز نمایشنامه «مراسم قطع دست در اسپوکن» است. آخرین نمایشنامه مارتین مک‌دونا، نمایشنامه‌نویسی که چندی پیش با اجرا و بعدها انتشار نمایشنامه «مرد بالشی»اش در ایران شناخته شد و بعد هم نمایشنامه «ملکه زیبایی لی‌نین» او ترجمه و اجرا شد و حالا نمایشنامه دیگری از او با همان‌ فضاها منتشر شده است. «مراسم قطع دست در اسپوکن»، ماجرای فردی است که در نوجوانی دستش قطع شده و حالا فقط از دنیا یک چیز می‌خواهد، اینکه به هر قیمتی دستش را بازپس‌گیرد. و آدم‌هایی که با کلاشی می‌خواهند دستی تقلبی را بفروشند اما نمی‌توانند و حالا رابطه این دونفر لورفته که در اتاقی لعنتی ‌گیر افتاده‌اند و دیالوگ‌هایشان نمایشنامه را پیش می‌برد. «مراسم قطع دست در اسپوکن»، نیز مانند دیگر آثار مک‌دونا، دست‌کم نمایشنامه‌هایی که در ایران اجرا یا منتشر شده، فضایی غریب دارد با قصه‌هایی منحصربه‌فرد. نمایشنامه‌هایی که روایت یک موقعیت اضطراری و اتفاقی‌اند، از آن دست موقعیت‌هایی که انتظار می‌رود تنها در مواردی نادر در زندگی پیش بیاید، موقعیت‌هایی استثنایی که مک‌دونا آنها را به موقعیت‌های فراگیر بدل می‌کند. خشونت آثار او البته دیوانه‌وار نیست بلکه جزیی است از یک منشور بسیاروجهی به دقت طراحی‌شده. مارتین مک‌دونا، نمایشنامه‌نویس انگلیسی، نوجوانی چهارده‌ساله بوده که با دیدن نمایشی از دیوید ممت تصمیم می‌گیرد نویسنده شود. درس را رها کرد و طی هشت‌سال بعدش صدوخرده‌ای قصه و طرح فیلمنامه نوشت و برای هرجا به ذهنش می‌رسید فرستاد و همه‌شان رد شدند. «تجسم حقیقی مفهوم غرابت است؛ فیلمنامه و نمایش‌نامه می‌نویسد و کارگردانی می‌کند. خودش را به در و دیوار کوبیده تا به درون پانتئون تئاتر راهش بدهند و حالا که وارد شده و بر صدر نشسته، در اوج شهرت می‌گوید نوشتن روال زندگی‌اش نیست، که هر وقت لازم باشد می‌نشیند چیزی می‌نویسد.»
«اتاق هتل، شهری کوچک در آمریکا. روی دیوار پشتی یک پنجره، بیرون پلکان اضطراری. چمدان بزرگی داغان، یک اتاق و تخت‌خوابی کوچک طرف دیگر، که کارمایکل چهل‌و‌هفت،‌ هشت‌ساله رویش نشسته. دست چپ ندارد و تکه‌هایی نوار چسب، خالکوبی‌های زیر بندهای انگشت‌های دست راستش را پوشانده. سمت راست صحنه پشت تخت‌خواب کمدی است که وقتی نور می‌آید، از تویش صدای تق‌تقی می‌شنویم، انگار کسی دارد سعی می‌کند از داخل کمد بیاید بیرون. کارمایکل مدتی با چشم‌ها و صورتی بی‌حالت همان‌جا می‌نشیند و بعد دست می‌برد توی پالتویش، هفت‌تیری درمی‌آورد، آهی می‌کشد، می‌رود سمت کمد و جلو کمد سرپا می‌نشیند. هفت‌تیر را عقب می‌دهد و در کمد را باز می‌کند. تق‌تق‌ها متوقف می‌شوند. کارمایکل با هفت‌تیر داخل کمد نشانه می‌گیرد. از داخل کمد صدای بی‌قراری آدمی می‌آید که دهانش بسته است. کارمایکل شلیکی می‌کند. صدای خفه بی‌قراری قطع می‌شود.» این صحنه آغاز نمایشنامه «مراسم قطع دست در اسپوکن» است. آخرین نمایشنامه مارتین مک‌دونا، نمایشنامه‌نویسی که چندی پیش با اجرا و بعدها انتشار نمایشنامه «مرد بالشی»اش در ایران شناخته شد و بعد هم نمایشنامه «ملکه زیبایی لی‌نین» او ترجمه و اجرا شد و حالا نمایشنامه دیگری از او با همان‌ فضاها منتشر شده است. «مراسم قطع دست در اسپوکن»، ماجرای فردی است که در نوجوانی دستش قطع شده و حالا فقط از دنیا یک چیز می‌خواهد، اینکه به هر قیمتی دستش را بازپس‌گیرد. و آدم‌هایی که با کلاشی می‌خواهند دستی تقلبی را بفروشند اما نمی‌توانند و حالا رابطه این دونفر لورفته که در اتاقی لعنتی ‌گیر افتاده‌اند و دیالوگ‌هایشان نمایشنامه را پیش می‌برد. «مراسم قطع دست در اسپوکن»، نیز مانند دیگر آثار مک‌دونا، دست‌کم نمایشنامه‌هایی که در ایران اجرا یا منتشر شده، فضایی غریب دارد با قصه‌هایی منحصربه‌فرد. نمایشنامه‌هایی که روایت یک موقعیت اضطراری و اتفاقی‌اند، از آن دست موقعیت‌هایی که انتظار می‌رود تنها در مواردی نادر در زندگی پیش بیاید، موقعیت‌هایی استثنایی که مک‌دونا آنها را به موقعیت‌های فراگیر بدل می‌کند. خشونت آثار او البته دیوانه‌وار نیست بلکه جزیی است از یک منشور بسیاروجهی به دقت طراحی‌شده. مارتین مک‌دونا، نمایشنامه‌نویس انگلیسی، نوجوانی چهارده‌ساله بوده که با دیدن نمایشی از دیوید ممت تصمیم می‌گیرد نویسنده شود. درس را رها کرد و طی هشت‌سال بعدش صدوخرده‌ای قصه و طرح فیلمنامه نوشت و برای هرجا به ذهنش می‌رسید فرستاد و همه‌شان رد شدند. «تجسم حقیقی مفهوم غرابت است؛ فیلمنامه و نمایش‌نامه می‌نویسد و کارگردانی می‌کند. خودش را به در و دیوار کوبیده تا به درون پانتئون تئاتر راهش بدهند و حالا که وارد شده و بر صدر نشسته، در اوج شهرت می‌گوید نوشتن روال زندگی‌اش نیست، که هر وقت لازم باشد می‌نشیند چیزی می‌نویسد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.