|

عیب و هنر، درهم است

حامد محمدی‌کنگرانی/روانپزشک

مدتی است که بحث کاهش رشد جمعیت، پیر شدن جمعیت، لزوم افزایش جمعیت،‌تعداد زیاد خانواده‌های تک‌فرزند یا بدون‌فرزند و ... در کشور ما داغ شده است. موضوعی که پیش از این در کشورهای دیگر هم مورد توجه قرار گرفته بود. به نظر می‌رسد در حال حاضر در کشور ما دلایل اقتصادی مهم‌ترین عامل این پدیده باشد با این حال این موضوع موافقان و مخالفان بسیاری، هم در مجامع دولتی و هم علمی دارد که زمینه‌ساز بحث‌ها و گفت‌وگوهای متعددی شده است.چندی‌پیش یک برنامه آموزشی با ساختار انیمیشن در شبکه خبر پخش می‌شد که به شکل جذابی به مضرات تک‌فرزندی و منافع چندفرزندی (نه دو فرزندی!) می‌پرداخت. اکثر موارد ذکر شده در آن برنامه و به‌جز چندگاف بزرگ، مبتنی بر اصول علمی فرزندپروری بود، اما این برنامه ضربه بزرگی از یکی از موانع ارتباطی (انحراف‌های شناختی) خورده بود که در روابط روزمره ما و همچنین برنامه‌سازی صداوسیما بسیار شایع است.
مهم‌ترین راه آسیب‌زدن به چیزی، حمایت نادرست از آن است. در برنامه فوق به شکلی از تک فرزندی صحبت می‌شد که بیننده فکر می‌کرد بچه‌ای که خواهر و برادر نداشته باشد، آینده‌ای بسیار اسفناک در انتظارش است و پدر و مادر برای تربیت وی مشکلات بسیاری خواهندداشت و بچه‌ای که چندین خواهر و برادر داشته باشد به سرعت و به‌سادگی پله‌های ترقی را طی خواهد کرد و به بالاترین درجات علمی و رفاهی خواهد رسید و خانواده برای تربیت وی هیچ مشکلی نخواهد داشت. دلیل ایجاد این طرز فکر در بیننده، انحراف شناختی بسیار شایعی است به نام «توجه انتخابی» به این صورت که به شکل کاملا هدفمند فقط به نکات مثبت چندفرزندی و نکات منفی تک‌فرزندی (هرچند کاملا علمی) پرداخته شده بود و هیچ‌کدام از محاسن تک‌فرزندی و معایب چندفرزندی و همچنین دلایل گرایش والدین به داشتن یک فرزند به‌ویژه دلایل اقتصادی، مورد توجه قرار نگرفته بود. همین موضوع باعث شده بود که برنامه فوق با وجود جذابیت و بار علمی نسبی، بسیار اغراق‌ شده و سفارشی به‌نظر برسد و نه تنها تاثیرگذار نباشد، حتی اثر معکوس هم داشته باشد.
«توجه انتخابی» که نام دیگرش «نگاه محدود» است، در زندگی روزمره بسیار استفاده می‌شود. زمانی‌که نکات مثبت تک‌فرزندی را نادیده می‌گیریم و فقط موارد منفی را می‌بینیم یا برعکس، چشمانمان را روی معایب کسی یا چیزی می‌بندیم و خوبی‌هایش را بزرگ می‌کنیم، عملا شناخت خود و اطرافیان را از آن منحرف می‌کنیم و در ارتباط با آن دچار مشکل می‌شویم. زمانی هم که می‌خواهیم در مورد فردی یا چیزی صحبت کنیم،‌ برای آنکه تاثیرگذار و جذاب باشد و مصنوعی، سفارشی و رفع‌کننده به نظر نرسد، بهتر است کمی صادقانه عمل کنیم و عیب و هنرش را با هم بگوییم و در صورت تمایل، کمی اغراق هنرمندانه هم چاشنی آن بکنیم..
مدتی است که بحث کاهش رشد جمعیت، پیر شدن جمعیت، لزوم افزایش جمعیت،‌تعداد زیاد خانواده‌های تک‌فرزند یا بدون‌فرزند و ... در کشور ما داغ شده است. موضوعی که پیش از این در کشورهای دیگر هم مورد توجه قرار گرفته بود. به نظر می‌رسد در حال حاضر در کشور ما دلایل اقتصادی مهم‌ترین عامل این پدیده باشد با این حال این موضوع موافقان و مخالفان بسیاری، هم در مجامع دولتی و هم علمی دارد که زمینه‌ساز بحث‌ها و گفت‌وگوهای متعددی شده است.چندی‌پیش یک برنامه آموزشی با ساختار انیمیشن در شبکه خبر پخش می‌شد که به شکل جذابی به مضرات تک‌فرزندی و منافع چندفرزندی (نه دو فرزندی!) می‌پرداخت. اکثر موارد ذکر شده در آن برنامه و به‌جز چندگاف بزرگ، مبتنی بر اصول علمی فرزندپروری بود، اما این برنامه ضربه بزرگی از یکی از موانع ارتباطی (انحراف‌های شناختی) خورده بود که در روابط روزمره ما و همچنین برنامه‌سازی صداوسیما بسیار شایع است.
مهم‌ترین راه آسیب‌زدن به چیزی، حمایت نادرست از آن است. در برنامه فوق به شکلی از تک فرزندی صحبت می‌شد که بیننده فکر می‌کرد بچه‌ای که خواهر و برادر نداشته باشد، آینده‌ای بسیار اسفناک در انتظارش است و پدر و مادر برای تربیت وی مشکلات بسیاری خواهندداشت و بچه‌ای که چندین خواهر و برادر داشته باشد به سرعت و به‌سادگی پله‌های ترقی را طی خواهد کرد و به بالاترین درجات علمی و رفاهی خواهد رسید و خانواده برای تربیت وی هیچ مشکلی نخواهد داشت. دلیل ایجاد این طرز فکر در بیننده، انحراف شناختی بسیار شایعی است به نام «توجه انتخابی» به این صورت که به شکل کاملا هدفمند فقط به نکات مثبت چندفرزندی و نکات منفی تک‌فرزندی (هرچند کاملا علمی) پرداخته شده بود و هیچ‌کدام از محاسن تک‌فرزندی و معایب چندفرزندی و همچنین دلایل گرایش والدین به داشتن یک فرزند به‌ویژه دلایل اقتصادی، مورد توجه قرار نگرفته بود. همین موضوع باعث شده بود که برنامه فوق با وجود جذابیت و بار علمی نسبی، بسیار اغراق‌ شده و سفارشی به‌نظر برسد و نه تنها تاثیرگذار نباشد، حتی اثر معکوس هم داشته باشد.
«توجه انتخابی» که نام دیگرش «نگاه محدود» است، در زندگی روزمره بسیار استفاده می‌شود. زمانی‌که نکات مثبت تک‌فرزندی را نادیده می‌گیریم و فقط موارد منفی را می‌بینیم یا برعکس، چشمانمان را روی معایب کسی یا چیزی می‌بندیم و خوبی‌هایش را بزرگ می‌کنیم، عملا شناخت خود و اطرافیان را از آن منحرف می‌کنیم و در ارتباط با آن دچار مشکل می‌شویم. زمانی هم که می‌خواهیم در مورد فردی یا چیزی صحبت کنیم،‌ برای آنکه تاثیرگذار و جذاب باشد و مصنوعی، سفارشی و رفع‌کننده به نظر نرسد، بهتر است کمی صادقانه عمل کنیم و عیب و هنرش را با هم بگوییم و در صورت تمایل، کمی اغراق هنرمندانه هم چاشنی آن بکنیم..

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.