«سیمین» یک حقیقت پایدار بود
محمدعلی سپانلو
در سایهروشن قرن خورشیدی ما، با این همه حقیقت مشکوک یا حقیقتنمایی مشکوک که در امتحان روزگار فاش میشوند، سیمین یک حقیقت پایدار بود که در طول زندگیاش همواره رو به تکمیل داشت، یعنی استعلا مییافت. او هیچگاه روح دروغگو یا تظاهرکننده زندگی را نپذیرفت. شاید سکوت کرد ولی هرگز دروغ نگفت؛ حتی در شعرهای جوانیاش که امروز میبینیم تا شبهقاره هند و آسیای میانه گسترده شدهاند. او آن هنگام هم هرگز دروغ نگفت و شاید گاهی سکوت کرد. اما آنچه در سیمین، یعنی استادی که در جوانیاش استاد غزل فارسی شده بود مهم است؛ تعقل روحیای است که بعدها برایش فراهم شد و زمینهای پدید آمد که او بتواند خمیره دیگری را در خودش کشف کند. نوعی انساندوستی پایدار و برفراز ایدئولوژیها و باورها. درحقیقت در سالهای اخیر او علاوهبر خواستههای دموکراتیکی که داشت، بزرگترین مدافع از حقوق زنها هم بود، دفاع از حقوق زنها و دفاع ازاصول کلی حقوق بشر شاید از دیرباز یعنی از اواخر دوره قاجاریه در ایران دیده میشود. بهخصوص میتوان از عالمتاج قائممقامی نام برد که «ژاله» تخلص میکرد. سیمین از کلیت حقوق زنان دفاع میکرد به این معنا که هرقدر که یک مرد حق
دارد حقوق مدنی داشته باشد و ضمنا حقوق شخصیای نسبت به وضعیت خودش دارد، زن هم همین حق را دارد و سیمین شاید در این زمینه پیشتاز بود. اما آنچه سیمین با شعرهایش به آن دست یافت، ریتمهایی بود که او از زندگی میگرفت و به شکل وزن درمیآورد. وزنهایی که خیلی طبیعی نیست چون میشود بهطور مکانیکی وزنهای تازهای ساخت مثل وزنهای قدیمی دشواری که مثلا در شعرهای ناصرخسرو وجود دارد. ولی سیمین این وزنها را از خود زندگی و از یکجمله زندگی میگرفت. مثلا او از صدای ماشین آتشنشانی، وزن میساخت و به این ترتیب او شعر را در عین اینکه هویت صنفی و قدرت ادبیاش را حفظ میکرد و پاس میداشت، به زبان مردم نزدیک کرد. این کار بسیار دشواری است که شما شعری بسازید که هم ارزش کلاسیک داشته باشد و هم ارزش رئالیستی امروز و این یکی از مهمترین کارهایی است که سیمین کرد. او علاوه بر سرودن شعر تغزلی که از قدیم رایج بود، توانست یکنوع تغزل اجتماعی و تغزل رئالیستی که در پیوند با زندگی امروز باشد را به وجود بیاورد. این پیوند دشواری است که در آثار سیمین دیده میشود و باید گفت که اگر او و یکی،دونفر دیگر نبودند، شاید غزل کمکم بهسمت فراموشی میرفت.
جنبشی که با شهریار شروع شد و در شعر برخی شاعران دیگر رشد پیدا کرد، مثل امیری فیروزکوهی، ابتهاج، پژمان بختیاری، حسین منزوی و دیگران و دیگران، در شعر سیمین به اوج رشدوشکوفایی خود رسید. کار سیمین نشان میدهد که شاید در آینده، دیگرانی بتوانند آثار دیگری هم خلق کنند و رشد این جنبش شعری را شکوفاتر کنند.
در سایهروشن قرن خورشیدی ما، با این همه حقیقت مشکوک یا حقیقتنمایی مشکوک که در امتحان روزگار فاش میشوند، سیمین یک حقیقت پایدار بود که در طول زندگیاش همواره رو به تکمیل داشت، یعنی استعلا مییافت. او هیچگاه روح دروغگو یا تظاهرکننده زندگی را نپذیرفت. شاید سکوت کرد ولی هرگز دروغ نگفت؛ حتی در شعرهای جوانیاش که امروز میبینیم تا شبهقاره هند و آسیای میانه گسترده شدهاند. او آن هنگام هم هرگز دروغ نگفت و شاید گاهی سکوت کرد. اما آنچه در سیمین، یعنی استادی که در جوانیاش استاد غزل فارسی شده بود مهم است؛ تعقل روحیای است که بعدها برایش فراهم شد و زمینهای پدید آمد که او بتواند خمیره دیگری را در خودش کشف کند. نوعی انساندوستی پایدار و برفراز ایدئولوژیها و باورها. درحقیقت در سالهای اخیر او علاوهبر خواستههای دموکراتیکی که داشت، بزرگترین مدافع از حقوق زنها هم بود، دفاع از حقوق زنها و دفاع ازاصول کلی حقوق بشر شاید از دیرباز یعنی از اواخر دوره قاجاریه در ایران دیده میشود. بهخصوص میتوان از عالمتاج قائممقامی نام برد که «ژاله» تخلص میکرد. سیمین از کلیت حقوق زنان دفاع میکرد به این معنا که هرقدر که یک مرد حق
دارد حقوق مدنی داشته باشد و ضمنا حقوق شخصیای نسبت به وضعیت خودش دارد، زن هم همین حق را دارد و سیمین شاید در این زمینه پیشتاز بود. اما آنچه سیمین با شعرهایش به آن دست یافت، ریتمهایی بود که او از زندگی میگرفت و به شکل وزن درمیآورد. وزنهایی که خیلی طبیعی نیست چون میشود بهطور مکانیکی وزنهای تازهای ساخت مثل وزنهای قدیمی دشواری که مثلا در شعرهای ناصرخسرو وجود دارد. ولی سیمین این وزنها را از خود زندگی و از یکجمله زندگی میگرفت. مثلا او از صدای ماشین آتشنشانی، وزن میساخت و به این ترتیب او شعر را در عین اینکه هویت صنفی و قدرت ادبیاش را حفظ میکرد و پاس میداشت، به زبان مردم نزدیک کرد. این کار بسیار دشواری است که شما شعری بسازید که هم ارزش کلاسیک داشته باشد و هم ارزش رئالیستی امروز و این یکی از مهمترین کارهایی است که سیمین کرد. او علاوه بر سرودن شعر تغزلی که از قدیم رایج بود، توانست یکنوع تغزل اجتماعی و تغزل رئالیستی که در پیوند با زندگی امروز باشد را به وجود بیاورد. این پیوند دشواری است که در آثار سیمین دیده میشود و باید گفت که اگر او و یکی،دونفر دیگر نبودند، شاید غزل کمکم بهسمت فراموشی میرفت.
جنبشی که با شهریار شروع شد و در شعر برخی شاعران دیگر رشد پیدا کرد، مثل امیری فیروزکوهی، ابتهاج، پژمان بختیاری، حسین منزوی و دیگران و دیگران، در شعر سیمین به اوج رشدوشکوفایی خود رسید. کار سیمین نشان میدهد که شاید در آینده، دیگرانی بتوانند آثار دیگری هم خلق کنند و رشد این جنبش شعری را شکوفاتر کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.