|

حضور پررنگ مردم و هنرمندان در بدرقه سیمین بهبهانی

یک‌متروهفتادصدم، گورش به خاک وطنش

عسل عباسیان: جمعه، روز بدی بود. همان‌طور که فرهاد سال‌ها پیش با آوازش پیش‌بینی می‌کرد. انگار اصلا این ترانه را سال‌ها پیش، برای جمعه‌ای که آخرین روز مرداد1393 بود خوانده است. ماجرای جمعه بد از این قرار بود: از ساعت 5/8 صبح شمار بسیاری از علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب ایران‌زمین، در مقابل تالار وحدت جمع شده بودند و اتفاقا در ساعت مقرر تشییع، از بلندگوی ماشین‌هایی که رادیوهایشان را روی موج شبکه پیام تنظیم کرده بودند «دلم گرفته‌ ای دوست، هوای گریه با من» سیمین با آواز همایون شجریان به گوش می‌رسید. سیمین غزل ایران، ساعت 9صبح بر شانه دوستدارانش که «لااله‌الا‌الله» می‌گفتند و «درود بر سیمین بهبهانی» سر می‌دادند، تشییع شد و به جایگاه ویژه محوطه تالار وحدت رسید.
جمعیت حاضر که اغلب عکس‌های سیمین بهبهانی را در دست داشتند و از مراسم عکس و فیلم می‌گرفتند، در فواصل مختلف برنامه «سیمین بهبهانی در قلب ما می‌مانی» می‌گفتند. همچنین در آغاز و پایان مراسم سرود «ای ایران» خواندند و هنگام خروج از تالار وحدت «یار دبستانی» را زمزمه کردند.
ابوالحسن تهامی، دوبلور و داماد سیمین بهبهانی، حضور مردم را در مراسم تشییع این شاعر شگفت‌انگیز خواند و از طرف خانواده بهبهانی از مردم سپاسگزاری کرد.
تهامی رفتن سیمین بهبهانی را آغاز زندگی جاودانه غزل‌بانوی شعر پارسی خواند و گفت: «چند روز پیش فقط جسم او زوال گرفت اما آنچه از کارگاه ذهن و اندیشه او تراویده همواره با ماست. او از این لحظه زندگی جاویدش را آغاز می‌کند و همیشه از رهگذر غزل، داستان و گفتارهایش همچون حافظ‌، سعدی‌، مولانا‌ و دیگر بزرگان ادب جهان زنده است.» و درباره محل خاکسپاری سیمین گفت: «سیمین بهبهانی برای محل خاکسپاری‌اش وصیت کرده بود که یا در امامزاده طاهر در کنار شوهر و نوه‌اش به خاک سپرده شود و یا در کنار مزار پدرش در آرامگاه خانوادگی‌‌اش در بهشت‌‌زهرا(س)، که نهایتا خانواده او گزینه‌ دوم را برگزیدند.» و بعد با حزن و اندوهی که در صدایش هویدا بود، غزل «یک‌متر‌و‌هفتادصدم افراشت قامت سخنم / یک‌متروهفتادصدم از خاک این خانه منم» را خواند؛ غزلی که سیمین بانوی غزل 18سال پیش سروده‌اند و با این بیت به پایان می‌رسد: «70سال این گُله‌جا، ماندم که از کف نرود/ یک متر و هفتاد صدم: گورم به خاک وطنم.»
جواد مجابی دیگر سخنران این مراسم سخنانش را این‌طور آغاز کرد: «شاعر را نمی‌بینم، شاعر رفته و به تن غایب است. شیرینی از دل ما رفته است. شاعر در شعر خویش نهان است. شعر او همه جا بر زبان است. شاعر در ما و در جان ماست.» این شاعر و نویسنده سپس به جایگاه سیمین بهبهانی در غزل معاصر اشاره کرد و گفت: «سیمین بهبهانی پس از شهریار توانست شاخه تازه‌ای به درخت ادبیات کهن ایران اضافه کند و دوباره غزلی را که تقریبا پیر شده بود، در عرصه فرهنگی ما ظاهر کند. شاعری بزرگ می‌شود که هم‌سرنوشت ملتش شود و سیمین بهبهانی هم‌سرنوشت ملتش بود. شاعر از انسان و جهان همواره پرسش‌های بنیادینی را مطرح می‌کند و این همان چیزی است که سیمین از آنها سخن می‌گوید. سیمین بهبهانی در امروز می‌زیست، فردا را می‌دید و از گذشته آگاه بود. او مصلحت‌اندیش نبود و هیچ‌گاه مسایل فردی را مطرح نمی‌کرد. او به مردم کشورش وفادار بود. سیمین در شعرهایش سد شعر محفلی و نخبه‌گرا را شکست و شعرش در بین مردم رفت. او غم انسان امروز را می‌خورد و به تمام مغلوبان سراسر جهان فکر می‌کرد. سیمین بهبهانی به عنوان یکی از شاخص‌های مهم فرهنگی ایران در تاریخ ایران باقی خواهد ماند.» پس از صحبت‌های جواد مجابی، صدیق تعریف، غزل «همچو نور از چشمم رفتی و نمی‌آیی» سیمین بهبهانی را به آواز خواند و حضار با او همراهی کردند و بعد تصنیف «از نگاه یاران به یاران ندا می‌رسد» سروده فریدون مشیری را نیز با جمع زمزمه کرد. سپس محمود دولت‌آبادی پشت تریبون رفت و با جمع هم‌صدا شد: «درود بر سیمین بهبهانی» و خطاب به حاضرین گفت: «سیمین بهبهانی انسانی بود که عمری با کار و عزت زیست و با کار و عزت خاموش شد، انسانی پیروز بین دو عدم. بهبهانی مثل همه آدم‌های دیگر مثل من و شما لحظات گوناگون و متنوعی در زندگی خود داشته است و در این لحظات آثار متعددی آفریده که الان فرصت شاخه‌بندی آثار او نیست. سیمین بهبهانی آثار متنوعی دارد؛ از آثاری صریحا اجتماعی تا آثاری صریحا تنهایی و از آثاری در لحظات ناب انسانی، که دیگر جایی برای سخن من نمی‌گذارد. او خود آنچه را لازم بوده سروده است.» نویسنده «کلنل» پس از این، غزل «ببین به هیات نیلوفر فرانشستن بودا را / نگشته دامن پاکش‌ تر، گذشته آب ز سر ما را»ی سیمین را برای حاضران خواند و غزلی متفاوت و عرفانی توصیفش کرد. «دولت‌آبادی» سپس گفت، اینجا هنرمندان گوناگونی هستند که از میان آنها تاج موسیقی ایران «شجریان» است، و تریبون را به او سپرد تا در میان تشویق «درود بر شجریان» حاضران، به سمت تریبون بیاید. خسرو آواز ایران، با اشاره به گرمایی که ناشی از آفتاب تند بود سخنش را چنین آغاز کرد: «وقتی معاون هنری گفتند که نشده برای این مکان سایه‌بان درست کنند، گفتم مهم نیست.» این هنرمند و رییس شورایعالی خانه موسیقی سخنانش را چنین به پایان برد: «من از طرف هنرمندان موسیقی اینجا آمدم تا به غزل‌بانوی ایران عرض احترام کنم. سیمین بهبهانی زنی است که تاریخ‌ساز شد. او به همه جهان به عنوان خانواده می‌نگریست و فکرش صلح و دوستی و صفا برای آن‌ها و پشتوانه فکری‌اش دفاع از حقوق زن و مادری بود. ملتی که بی‌بهره از این زندگی است، مردنی است. به همه شما تسلیت می‌گویم. سیمین همیشه در تاریخ ما زنده است و در ما زندگی می‌کند. او به همه به شکل یک مادر محبت می‌کرد و امیدوارم بیش از پیش ما قدر مادران‌مان را بدانیم.»
پس از پدر، نوبت پسر بود که در سوگ سیمین خطاب به علاقه‌مندان شعر و ادب ایران‌زمین بگوید. همایون شجریان هم بعد از رفتن پشت تریبون با جمع همراه شد و گفت: «درود بر سیمین بهبهانی» و بعد آواز «رفت آن سوار کولی» سر داد.
شوالیه آواز ایران - شهرام ناظری- هم بخشی از غزل «دوباره می‌سازمت وطن» سیمین بهبهانی را به آواز خواند و مردم هم با او همراه شدند. در پایان نیز علی بهبهانی، فرزند ارشد سیمین بهبهانی و همراه همیشگی او، در سخنان کوتاهی گفت: «مادرم همه وطن و مردمش را دوست داشت و دلش می‌خواست یک‌متروهفتادصدم گورش خاک وطنش باشد.»
در میان افراد حاضر در مراسم خاکسپاری، چهره‌ افرادی چون داریوش شایگان، بهمن فرمان‌آرا، جعفر پناهی، نسرین ستوده، ضیاء موحد، فرهاد فخرالدینی، محمد بسته‌نگار، عشلی مرادخانی، علی دهباشی، اکبر زنجانپور، علی میرزایی، ناستین مجابی، علی باباچاهی، یغما گلرویی، فاطمه راکعی، محمود معتقدی، شمس لنگرودی، احمد پوری، حافظ ناظری، ناصر فیض، ساعد باقری، عبدالحسین مختاباد، سهیل محمودی، جمال میرصادقی، گوهر خیراندیش، رویا نونهالی، مهناز افشار، پوری بنایی، سیروس ابراهیم‌زاده، مریم بوبانی، جواد لشگری، ناهید کبیری، ناهید توسلی، شهاب مقربین، اسدالله امرایی و... به چشم می‌خورد. دو غزلسرای بزرگ معاصر محمدرضا شفیعی‌کدکنی و هوشنگ ابتهاج (سایه) هم در مراسم تشییع غایب بودند. همچنین اعلام شد که مراسم یادبود این بانو یکشنبه دوم شهریور از ساعت 11 تا 12 ظهر در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
مراسم تشییع سیمین بانوی غزل، در حالی به اتمام رسید که هیچ زنی برای صحبت از او پشت تریبون نرفت.
بعد از اعلام زمان و مکان مراسم یادبود، پیکر سیمین بانوی غزل بر دوش تشییع‌کنندگان، که تمام محوطه تالار وحدت و خیابان‌های منتهی به آن را پر کرده بودند، بدرقه و برای خاکسپاری به مقبره خانوادگی شماره72 واقع در بهشت‌زهرا(س) منتقل شد. ساعتی بعد، در مقابل مقبره شماره72 خیل دوستداران ادب پارسی، «دوباره می‌سازمت وطن» و «ای‌ایران» می‌خواندند. در این بین «سیمین غانم» هم مردم را همراهی می‌کرد و اینگونه جمعه بد، با خاکسپاری سیمین بانوی غزل به پایان رسید.
عسل عباسیان: جمعه، روز بدی بود. همان‌طور که فرهاد سال‌ها پیش با آوازش پیش‌بینی می‌کرد. انگار اصلا این ترانه را سال‌ها پیش، برای جمعه‌ای که آخرین روز مرداد1393 بود خوانده است. ماجرای جمعه بد از این قرار بود: از ساعت 5/8 صبح شمار بسیاری از علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب ایران‌زمین، در مقابل تالار وحدت جمع شده بودند و اتفاقا در ساعت مقرر تشییع، از بلندگوی ماشین‌هایی که رادیوهایشان را روی موج شبکه پیام تنظیم کرده بودند «دلم گرفته‌ ای دوست، هوای گریه با من» سیمین با آواز همایون شجریان به گوش می‌رسید. سیمین غزل ایران، ساعت 9صبح بر شانه دوستدارانش که «لااله‌الا‌الله» می‌گفتند و «درود بر سیمین بهبهانی» سر می‌دادند، تشییع شد و به جایگاه ویژه محوطه تالار وحدت رسید.
جمعیت حاضر که اغلب عکس‌های سیمین بهبهانی را در دست داشتند و از مراسم عکس و فیلم می‌گرفتند، در فواصل مختلف برنامه «سیمین بهبهانی در قلب ما می‌مانی» می‌گفتند. همچنین در آغاز و پایان مراسم سرود «ای ایران» خواندند و هنگام خروج از تالار وحدت «یار دبستانی» را زمزمه کردند.
ابوالحسن تهامی، دوبلور و داماد سیمین بهبهانی، حضور مردم را در مراسم تشییع این شاعر شگفت‌انگیز خواند و از طرف خانواده بهبهانی از مردم سپاسگزاری کرد.
تهامی رفتن سیمین بهبهانی را آغاز زندگی جاودانه غزل‌بانوی شعر پارسی خواند و گفت: «چند روز پیش فقط جسم او زوال گرفت اما آنچه از کارگاه ذهن و اندیشه او تراویده همواره با ماست. او از این لحظه زندگی جاویدش را آغاز می‌کند و همیشه از رهگذر غزل، داستان و گفتارهایش همچون حافظ‌، سعدی‌، مولانا‌ و دیگر بزرگان ادب جهان زنده است.» و درباره محل خاکسپاری سیمین گفت: «سیمین بهبهانی برای محل خاکسپاری‌اش وصیت کرده بود که یا در امامزاده طاهر در کنار شوهر و نوه‌اش به خاک سپرده شود و یا در کنار مزار پدرش در آرامگاه خانوادگی‌‌اش در بهشت‌‌زهرا(س)، که نهایتا خانواده او گزینه‌ دوم را برگزیدند.» و بعد با حزن و اندوهی که در صدایش هویدا بود، غزل «یک‌متر‌و‌هفتادصدم افراشت قامت سخنم / یک‌متروهفتادصدم از خاک این خانه منم» را خواند؛ غزلی که سیمین بانوی غزل 18سال پیش سروده‌اند و با این بیت به پایان می‌رسد: «70سال این گُله‌جا، ماندم که از کف نرود/ یک متر و هفتاد صدم: گورم به خاک وطنم.»
جواد مجابی دیگر سخنران این مراسم سخنانش را این‌طور آغاز کرد: «شاعر را نمی‌بینم، شاعر رفته و به تن غایب است. شیرینی از دل ما رفته است. شاعر در شعر خویش نهان است. شعر او همه جا بر زبان است. شاعر در ما و در جان ماست.» این شاعر و نویسنده سپس به جایگاه سیمین بهبهانی در غزل معاصر اشاره کرد و گفت: «سیمین بهبهانی پس از شهریار توانست شاخه تازه‌ای به درخت ادبیات کهن ایران اضافه کند و دوباره غزلی را که تقریبا پیر شده بود، در عرصه فرهنگی ما ظاهر کند. شاعری بزرگ می‌شود که هم‌سرنوشت ملتش شود و سیمین بهبهانی هم‌سرنوشت ملتش بود. شاعر از انسان و جهان همواره پرسش‌های بنیادینی را مطرح می‌کند و این همان چیزی است که سیمین از آنها سخن می‌گوید. سیمین بهبهانی در امروز می‌زیست، فردا را می‌دید و از گذشته آگاه بود. او مصلحت‌اندیش نبود و هیچ‌گاه مسایل فردی را مطرح نمی‌کرد. او به مردم کشورش وفادار بود. سیمین در شعرهایش سد شعر محفلی و نخبه‌گرا را شکست و شعرش در بین مردم رفت. او غم انسان امروز را می‌خورد و به تمام مغلوبان سراسر جهان فکر می‌کرد. سیمین بهبهانی به عنوان یکی از شاخص‌های مهم فرهنگی ایران در تاریخ ایران باقی خواهد ماند.» پس از صحبت‌های جواد مجابی، صدیق تعریف، غزل «همچو نور از چشمم رفتی و نمی‌آیی» سیمین بهبهانی را به آواز خواند و حضار با او همراهی کردند و بعد تصنیف «از نگاه یاران به یاران ندا می‌رسد» سروده فریدون مشیری را نیز با جمع زمزمه کرد. سپس محمود دولت‌آبادی پشت تریبون رفت و با جمع هم‌صدا شد: «درود بر سیمین بهبهانی» و خطاب به حاضرین گفت: «سیمین بهبهانی انسانی بود که عمری با کار و عزت زیست و با کار و عزت خاموش شد، انسانی پیروز بین دو عدم. بهبهانی مثل همه آدم‌های دیگر مثل من و شما لحظات گوناگون و متنوعی در زندگی خود داشته است و در این لحظات آثار متعددی آفریده که الان فرصت شاخه‌بندی آثار او نیست. سیمین بهبهانی آثار متنوعی دارد؛ از آثاری صریحا اجتماعی تا آثاری صریحا تنهایی و از آثاری در لحظات ناب انسانی، که دیگر جایی برای سخن من نمی‌گذارد. او خود آنچه را لازم بوده سروده است.» نویسنده «کلنل» پس از این، غزل «ببین به هیات نیلوفر فرانشستن بودا را / نگشته دامن پاکش‌ تر، گذشته آب ز سر ما را»ی سیمین را برای حاضران خواند و غزلی متفاوت و عرفانی توصیفش کرد. «دولت‌آبادی» سپس گفت، اینجا هنرمندان گوناگونی هستند که از میان آنها تاج موسیقی ایران «شجریان» است، و تریبون را به او سپرد تا در میان تشویق «درود بر شجریان» حاضران، به سمت تریبون بیاید. خسرو آواز ایران، با اشاره به گرمایی که ناشی از آفتاب تند بود سخنش را چنین آغاز کرد: «وقتی معاون هنری گفتند که نشده برای این مکان سایه‌بان درست کنند، گفتم مهم نیست.» این هنرمند و رییس شورایعالی خانه موسیقی سخنانش را چنین به پایان برد: «من از طرف هنرمندان موسیقی اینجا آمدم تا به غزل‌بانوی ایران عرض احترام کنم. سیمین بهبهانی زنی است که تاریخ‌ساز شد. او به همه جهان به عنوان خانواده می‌نگریست و فکرش صلح و دوستی و صفا برای آن‌ها و پشتوانه فکری‌اش دفاع از حقوق زن و مادری بود. ملتی که بی‌بهره از این زندگی است، مردنی است. به همه شما تسلیت می‌گویم. سیمین همیشه در تاریخ ما زنده است و در ما زندگی می‌کند. او به همه به شکل یک مادر محبت می‌کرد و امیدوارم بیش از پیش ما قدر مادران‌مان را بدانیم.»
پس از پدر، نوبت پسر بود که در سوگ سیمین خطاب به علاقه‌مندان شعر و ادب ایران‌زمین بگوید. همایون شجریان هم بعد از رفتن پشت تریبون با جمع همراه شد و گفت: «درود بر سیمین بهبهانی» و بعد آواز «رفت آن سوار کولی» سر داد.
شوالیه آواز ایران - شهرام ناظری- هم بخشی از غزل «دوباره می‌سازمت وطن» سیمین بهبهانی را به آواز خواند و مردم هم با او همراه شدند. در پایان نیز علی بهبهانی، فرزند ارشد سیمین بهبهانی و همراه همیشگی او، در سخنان کوتاهی گفت: «مادرم همه وطن و مردمش را دوست داشت و دلش می‌خواست یک‌متروهفتادصدم گورش خاک وطنش باشد.»
در میان افراد حاضر در مراسم خاکسپاری، چهره‌ افرادی چون داریوش شایگان، بهمن فرمان‌آرا، جعفر پناهی، نسرین ستوده، ضیاء موحد، فرهاد فخرالدینی، محمد بسته‌نگار، عشلی مرادخانی، علی دهباشی، اکبر زنجانپور، علی میرزایی، ناستین مجابی، علی باباچاهی، یغما گلرویی، فاطمه راکعی، محمود معتقدی، شمس لنگرودی، احمد پوری، حافظ ناظری، ناصر فیض، ساعد باقری، عبدالحسین مختاباد، سهیل محمودی، جمال میرصادقی، گوهر خیراندیش، رویا نونهالی، مهناز افشار، پوری بنایی، سیروس ابراهیم‌زاده، مریم بوبانی، جواد لشگری، ناهید کبیری، ناهید توسلی، شهاب مقربین، اسدالله امرایی و... به چشم می‌خورد. دو غزلسرای بزرگ معاصر محمدرضا شفیعی‌کدکنی و هوشنگ ابتهاج (سایه) هم در مراسم تشییع غایب بودند. همچنین اعلام شد که مراسم یادبود این بانو یکشنبه دوم شهریور از ساعت 11 تا 12 ظهر در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.
مراسم تشییع سیمین بانوی غزل، در حالی به اتمام رسید که هیچ زنی برای صحبت از او پشت تریبون نرفت.
بعد از اعلام زمان و مکان مراسم یادبود، پیکر سیمین بانوی غزل بر دوش تشییع‌کنندگان، که تمام محوطه تالار وحدت و خیابان‌های منتهی به آن را پر کرده بودند، بدرقه و برای خاکسپاری به مقبره خانوادگی شماره72 واقع در بهشت‌زهرا(س) منتقل شد. ساعتی بعد، در مقابل مقبره شماره72 خیل دوستداران ادب پارسی، «دوباره می‌سازمت وطن» و «ای‌ایران» می‌خواندند. در این بین «سیمین غانم» هم مردم را همراهی می‌کرد و اینگونه جمعه بد، با خاکسپاری سیمین بانوی غزل به پایان رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.