حلقه وصل طب سنتی با طب نوین
عبدالرضا ناصرمقدسی . متخصص مغز و اعصاب ، عضو هیاتعلمی مرکز تحقیقات «اماس»
کودکی دبستانی بودم که در سفری به همدان به مزار «حجتالحق شرفالملک ابوعلیسینا» رفتم. متاسفانه از آن زمان به بعد فرصت دوبارهای پیش نیامد که از این شهر و از این مزار دیدار مجددی داشته باشم، ولی در طول تمام این سالها که دانشجوی پزشکی بودم و بعد از آن به طبابت پرداختم، یاد و خاطره آن سفر همواره با من بوده است. البته دیدی که از «ابنسینا» داشتم بارها و بارها ارتقا یافته و اگر تا مدتها این استاد اعظم در نظر من یکنابغه و یکپزشک توانا بود، اکنون که بسیار بیشتر با آثار وی بهخصوص کتاب «قانون» آشنا شدهام، «ابنسینا» نقش مرجعی را یافته است که به دلایل بسیاری باید به او رجعتی بنیادی داشته باشیم.
کسی همچون من که در نظام پزشکی نوین رشد کرده، چارچوب فکری مشخصی دارد. پارادایم حاکم بر پزشکی آنقدر محکم و مستدل است که عملا راه را بر هرگونه تفکر دیگری میبندد. من نیز بهعنوان یکی از دستپروردههای چنین مکتبی تا همین چندی پیش اینگونه فکر میکردم. تحقیقی در مورد عادات بیماران مرا با حقایقی آشنا کرد که نشان میداد ما پزشکان چقدر در ارتباط با بیماران به مهمترین خواستهای آنان بیتوجه هستیم.
من در این تحقیق بهدنبال آن بودم که بدانم چرا بسیاری از بیماران از روشهایی بهغیر از طب نوین (همانند طبهای سنتی یا طبهای مکمل) استفاده میکنند. جوابهایی که برای این رفتار بیماران ذکر شده بود، بسیار جالب بود: مثلا اینکه طب نوین بهخصوص در درمان بیماریهای مزمن ناتوان است یا بیماران میخواهند در روند درمانشان دخیل باشند ولی طب نوین که بر اساس حاکمیت مطلق آموزههای پزشکی شکل گرفته، چنین اجازهای را نمیدهد. اما مهمترین موضوع این بود که طبهای سنتی و مکمل، از مبانیای استفاده میکنند که همگونی بیشتری با عقاید فلسفی و متافیزیکی بیماران دارد. بسیاری از بیماران به وحدت کامل روح، روان و بدن معتقدند، موضوعی که در طب جدید، چندان تعریفشده نیست. طب نوین بر اساس پارادایم علم بعد از رنسانس شکل گرفته است. کتاب «هاریسون» در طب داخلی که یکی از بهترین کتابهایی است که من تاکنون مطالعه کردهام، این پارادایم را بهشکلی اعلا شرح میدهد. ما در این آموزهها، هیچگاه نمیتوانیم اینگونه استدلال کنیم که فلان روش درمانی درست و موثر است زیرا سبب هماهنگی بین روح و بدن میشود، بلکه طب نوین اینگونه استدلال میکند که فلان روش درمانی درست است زیرا در مطالعهای انجامشده که به صورت اصطلاحا «مورد- شاهدی» صورت گرفته است، دیده شده که اثر فلان دارو یا فلان روش درمانی در گروه بیماران نسبت به گروه کنترل بهصورت معناداری بالاتر بوده است. متدولوژی طب نوین برای ذهنیت بسیاری از بیماران چندان قابل درک نیست. جملاتی همچون اینکه چرا شما پزشکان از داروهای گیاهی استفاده نمیکنید؟ یا دکتر من داروی شیمیایی استفاده نمیکنم، از جملات متداول بیماران است. جوابهای ما، معمولا برای بیماران قانعکننده نیست. ما در پاسخ بیماران میگوییم که تا بهحال اثربخشی این داروهای گیاهی از نظر علمی ثابت نشده است. آنچه ما میگوییم در واقع لزوم انجام مطالعه مورد-شاهدی است و آنچه بیماران میگویند همان وحدت روح و بدن از طریق استفاده از مواد طبیعی (گیاهی) است.
این تحقیق برای من معنادار نمیشد مگر در سایه آموزههایی که در باب انسانشناسی پزشکی از دوست دانشمندم دکتر «پیمان متین» کسب کردم. انسانشناسی پزشکی گرچه در جامعه ما مهجور و ناشناخته است، ولی اکنون بهصورت روزافزونی در مهمترین دانشگاههای پزشکی دنیا تدریس میشود. آنچه در بالا ذکر شد، یکی از موضوعات مورد توجه انسانشناسی پزشکی است. با مطالعه این علم متوجه شدم که ما بهجای طب نوین، نظام پزشکی کثرتگرا داریم و همه سیستمهای پزشکی در تشکیل این نظام متکثر، نقش دارند و طب مدرن صرفا یکی از این نظامهاست. یکی از دلایل اصلی بقای چنین نظامهای متنوعی، بیشک اقبال بیماران به این روشهاست. در واقع انسانشناسی پزشکی به ما نشان میدهد که تمایلات انسانی و نیز اعتقادات بیماران و چگونگی برخورد فرهنگ با بیماری تا چه میزان میتواند روند درمان را متاثر نماید. از سوی دیگر باید توجه داشت که طبهای سنتی همچون طب اسلامی-ایرانی یا طب سنتی چینی یا آیورودا، چندینقرن، پارادایم حاکم در عرصه پزشکی بودهاند و اگر کارایی نداشته و موثر نبودند، نمیتوانستند با وجود این همه پیشرفت در عرصه علم پزشکی، دوام پیدا کنند. همه آنچه گفتم و بسیاری از موضوعات دیگر که در اینجا ناگفته باقی ماند، مرا به آنجا رساند که بررسی طب سنتی و بهروزکردن آن، موضوع بسیار مهمی برای پزشکان ایرانی است. اما به اینجا که رسیدم، عملا با نظامی ازهمگسیخته روبهرو شدم که متاسفانه بهدلیل سوءاستفاده، فقط بازارمکارهای شده که عدهای سودجو که اطلاعی از طبابت و درد و آلام بیماران ندارند، با سرکیسهکردن بیماران، سبب بدنامی طب سنتی ما و حکیمانی میشوند که قرنها فقط با فکر بهبود وضعیت سلامتی بیماران، این بنای عظیم طب سنتی اسلامی-ایرانی را بنا نهادهاند و باز اینجا بود که اینبار البته از نگاهی دیگر به «ابنسینا» اندیشیدم.
«ابنسینا» حلقه وصل طب سنتی با طب نوین است. در کتاب قانون «ابنسینا» به تعداد زیادی از مفاهیم نوین در موارد مختلفی همچون سردرد، التهاب عصب چشم و آگنوزیا برمیخوریم و از سوی دیگر این کتاب مملو از روشهایی وحدتگرا در برخورد با بیماریهاست. نمونه مشهور آن بیماری عشق است و اینکه چگونه عشق میتواند انسان را تا مرز نابودی پیش ببرد. او به معرفی بیمارانی میپردازد که چگونه عشق آنها را از تکلم و آب و غذا میاندازد و طبیب با گرفتن نبض او و عنوانکردن نام محلهها، کوچهها، خانهها و دختران ساکن در آن خانه، معشوقه فرد بیمار را پیدا کرده و با آوردن او بر سر بالین فرد، بیماری او را مداوا میکند. این بیماری و روش درمان آن، نمونه مشخصی است که نشان میدهد تفکرات یکبیمار چگونه میتواند بر روند درمان اثر بگذارد. بهگمانم اگر نظامی که «ابنسینا» در بهوجود آوردنش نقش بسیار مهمی را ایفا کرده، بهروز شود میتواند، الگویی باشد برای تحول در نگاه پزشکان به مقوله بیمار و بیماری.
درست است که از منظر تاریخی، حاذقبودن «ابنسینا» توسط کتاب قانون معرفی میشود اما بهعنوان یکپزشک، مطمئنم که مهمترین علت حضور بلامنازع «ابنسینا» طی قرنها در عرصه پزشکی، اهتمامی بوده که او در التیام آلام بیماران داشته است. این دست توانای «ابنسینا» بوده که تا زمان حال و تا آیندههای دور، نام او را پرآوازه نگه خواهد داشت.
کسی همچون من که در نظام پزشکی نوین رشد کرده، چارچوب فکری مشخصی دارد. پارادایم حاکم بر پزشکی آنقدر محکم و مستدل است که عملا راه را بر هرگونه تفکر دیگری میبندد. من نیز بهعنوان یکی از دستپروردههای چنین مکتبی تا همین چندی پیش اینگونه فکر میکردم. تحقیقی در مورد عادات بیماران مرا با حقایقی آشنا کرد که نشان میداد ما پزشکان چقدر در ارتباط با بیماران به مهمترین خواستهای آنان بیتوجه هستیم.
من در این تحقیق بهدنبال آن بودم که بدانم چرا بسیاری از بیماران از روشهایی بهغیر از طب نوین (همانند طبهای سنتی یا طبهای مکمل) استفاده میکنند. جوابهایی که برای این رفتار بیماران ذکر شده بود، بسیار جالب بود: مثلا اینکه طب نوین بهخصوص در درمان بیماریهای مزمن ناتوان است یا بیماران میخواهند در روند درمانشان دخیل باشند ولی طب نوین که بر اساس حاکمیت مطلق آموزههای پزشکی شکل گرفته، چنین اجازهای را نمیدهد. اما مهمترین موضوع این بود که طبهای سنتی و مکمل، از مبانیای استفاده میکنند که همگونی بیشتری با عقاید فلسفی و متافیزیکی بیماران دارد. بسیاری از بیماران به وحدت کامل روح، روان و بدن معتقدند، موضوعی که در طب جدید، چندان تعریفشده نیست. طب نوین بر اساس پارادایم علم بعد از رنسانس شکل گرفته است. کتاب «هاریسون» در طب داخلی که یکی از بهترین کتابهایی است که من تاکنون مطالعه کردهام، این پارادایم را بهشکلی اعلا شرح میدهد. ما در این آموزهها، هیچگاه نمیتوانیم اینگونه استدلال کنیم که فلان روش درمانی درست و موثر است زیرا سبب هماهنگی بین روح و بدن میشود، بلکه طب نوین اینگونه استدلال میکند که فلان روش درمانی درست است زیرا در مطالعهای انجامشده که به صورت اصطلاحا «مورد- شاهدی» صورت گرفته است، دیده شده که اثر فلان دارو یا فلان روش درمانی در گروه بیماران نسبت به گروه کنترل بهصورت معناداری بالاتر بوده است. متدولوژی طب نوین برای ذهنیت بسیاری از بیماران چندان قابل درک نیست. جملاتی همچون اینکه چرا شما پزشکان از داروهای گیاهی استفاده نمیکنید؟ یا دکتر من داروی شیمیایی استفاده نمیکنم، از جملات متداول بیماران است. جوابهای ما، معمولا برای بیماران قانعکننده نیست. ما در پاسخ بیماران میگوییم که تا بهحال اثربخشی این داروهای گیاهی از نظر علمی ثابت نشده است. آنچه ما میگوییم در واقع لزوم انجام مطالعه مورد-شاهدی است و آنچه بیماران میگویند همان وحدت روح و بدن از طریق استفاده از مواد طبیعی (گیاهی) است.
این تحقیق برای من معنادار نمیشد مگر در سایه آموزههایی که در باب انسانشناسی پزشکی از دوست دانشمندم دکتر «پیمان متین» کسب کردم. انسانشناسی پزشکی گرچه در جامعه ما مهجور و ناشناخته است، ولی اکنون بهصورت روزافزونی در مهمترین دانشگاههای پزشکی دنیا تدریس میشود. آنچه در بالا ذکر شد، یکی از موضوعات مورد توجه انسانشناسی پزشکی است. با مطالعه این علم متوجه شدم که ما بهجای طب نوین، نظام پزشکی کثرتگرا داریم و همه سیستمهای پزشکی در تشکیل این نظام متکثر، نقش دارند و طب مدرن صرفا یکی از این نظامهاست. یکی از دلایل اصلی بقای چنین نظامهای متنوعی، بیشک اقبال بیماران به این روشهاست. در واقع انسانشناسی پزشکی به ما نشان میدهد که تمایلات انسانی و نیز اعتقادات بیماران و چگونگی برخورد فرهنگ با بیماری تا چه میزان میتواند روند درمان را متاثر نماید. از سوی دیگر باید توجه داشت که طبهای سنتی همچون طب اسلامی-ایرانی یا طب سنتی چینی یا آیورودا، چندینقرن، پارادایم حاکم در عرصه پزشکی بودهاند و اگر کارایی نداشته و موثر نبودند، نمیتوانستند با وجود این همه پیشرفت در عرصه علم پزشکی، دوام پیدا کنند. همه آنچه گفتم و بسیاری از موضوعات دیگر که در اینجا ناگفته باقی ماند، مرا به آنجا رساند که بررسی طب سنتی و بهروزکردن آن، موضوع بسیار مهمی برای پزشکان ایرانی است. اما به اینجا که رسیدم، عملا با نظامی ازهمگسیخته روبهرو شدم که متاسفانه بهدلیل سوءاستفاده، فقط بازارمکارهای شده که عدهای سودجو که اطلاعی از طبابت و درد و آلام بیماران ندارند، با سرکیسهکردن بیماران، سبب بدنامی طب سنتی ما و حکیمانی میشوند که قرنها فقط با فکر بهبود وضعیت سلامتی بیماران، این بنای عظیم طب سنتی اسلامی-ایرانی را بنا نهادهاند و باز اینجا بود که اینبار البته از نگاهی دیگر به «ابنسینا» اندیشیدم.
«ابنسینا» حلقه وصل طب سنتی با طب نوین است. در کتاب قانون «ابنسینا» به تعداد زیادی از مفاهیم نوین در موارد مختلفی همچون سردرد، التهاب عصب چشم و آگنوزیا برمیخوریم و از سوی دیگر این کتاب مملو از روشهایی وحدتگرا در برخورد با بیماریهاست. نمونه مشهور آن بیماری عشق است و اینکه چگونه عشق میتواند انسان را تا مرز نابودی پیش ببرد. او به معرفی بیمارانی میپردازد که چگونه عشق آنها را از تکلم و آب و غذا میاندازد و طبیب با گرفتن نبض او و عنوانکردن نام محلهها، کوچهها، خانهها و دختران ساکن در آن خانه، معشوقه فرد بیمار را پیدا کرده و با آوردن او بر سر بالین فرد، بیماری او را مداوا میکند. این بیماری و روش درمان آن، نمونه مشخصی است که نشان میدهد تفکرات یکبیمار چگونه میتواند بر روند درمان اثر بگذارد. بهگمانم اگر نظامی که «ابنسینا» در بهوجود آوردنش نقش بسیار مهمی را ایفا کرده، بهروز شود میتواند، الگویی باشد برای تحول در نگاه پزشکان به مقوله بیمار و بیماری.
درست است که از منظر تاریخی، حاذقبودن «ابنسینا» توسط کتاب قانون معرفی میشود اما بهعنوان یکپزشک، مطمئنم که مهمترین علت حضور بلامنازع «ابنسینا» طی قرنها در عرصه پزشکی، اهتمامی بوده که او در التیام آلام بیماران داشته است. این دست توانای «ابنسینا» بوده که تا زمان حال و تا آیندههای دور، نام او را پرآوازه نگه خواهد داشت.
کودکی دبستانی بودم که در سفری به همدان به مزار «حجتالحق شرفالملک ابوعلیسینا» رفتم. متاسفانه از آن زمان به بعد فرصت دوبارهای پیش نیامد که از این شهر و از این مزار دیدار مجددی داشته باشم، ولی در طول تمام این سالها که دانشجوی پزشکی بودم و بعد از آن به طبابت پرداختم، یاد و خاطره آن سفر همواره با من بوده است. البته دیدی که از «ابنسینا» داشتم بارها و بارها ارتقا یافته و اگر تا مدتها این استاد اعظم در نظر من یکنابغه و یکپزشک توانا بود، اکنون که بسیار بیشتر با آثار وی بهخصوص کتاب «قانون» آشنا شدهام، «ابنسینا» نقش مرجعی را یافته است که به دلایل بسیاری باید به او رجعتی بنیادی داشته باشیم.
کسی همچون من که در نظام پزشکی نوین رشد کرده، چارچوب فکری مشخصی دارد. پارادایم حاکم بر پزشکی آنقدر محکم و مستدل است که عملا راه را بر هرگونه تفکر دیگری میبندد. من نیز بهعنوان یکی از دستپروردههای چنین مکتبی تا همین چندی پیش اینگونه فکر میکردم. تحقیقی در مورد عادات بیماران مرا با حقایقی آشنا کرد که نشان میداد ما پزشکان چقدر در ارتباط با بیماران به مهمترین خواستهای آنان بیتوجه هستیم.
من در این تحقیق بهدنبال آن بودم که بدانم چرا بسیاری از بیماران از روشهایی بهغیر از طب نوین (همانند طبهای سنتی یا طبهای مکمل) استفاده میکنند. جوابهایی که برای این رفتار بیماران ذکر شده بود، بسیار جالب بود: مثلا اینکه طب نوین بهخصوص در درمان بیماریهای مزمن ناتوان است یا بیماران میخواهند در روند درمانشان دخیل باشند ولی طب نوین که بر اساس حاکمیت مطلق آموزههای پزشکی شکل گرفته، چنین اجازهای را نمیدهد. اما مهمترین موضوع این بود که طبهای سنتی و مکمل، از مبانیای استفاده میکنند که همگونی بیشتری با عقاید فلسفی و متافیزیکی بیماران دارد. بسیاری از بیماران به وحدت کامل روح، روان و بدن معتقدند، موضوعی که در طب جدید، چندان تعریفشده نیست. طب نوین بر اساس پارادایم علم بعد از رنسانس شکل گرفته است. کتاب «هاریسون» در طب داخلی که یکی از بهترین کتابهایی است که من تاکنون مطالعه کردهام، این پارادایم را بهشکلی اعلا شرح میدهد. ما در این آموزهها، هیچگاه نمیتوانیم اینگونه استدلال کنیم که فلان روش درمانی درست و موثر است زیرا سبب هماهنگی بین روح و بدن میشود، بلکه طب نوین اینگونه استدلال میکند که فلان روش درمانی درست است زیرا در مطالعهای انجامشده که به صورت اصطلاحا «مورد- شاهدی» صورت گرفته است، دیده شده که اثر فلان دارو یا فلان روش درمانی در گروه بیماران نسبت به گروه کنترل بهصورت معناداری بالاتر بوده است. متدولوژی طب نوین برای ذهنیت بسیاری از بیماران چندان قابل درک نیست. جملاتی همچون اینکه چرا شما پزشکان از داروهای گیاهی استفاده نمیکنید؟ یا دکتر من داروی شیمیایی استفاده نمیکنم، از جملات متداول بیماران است. جوابهای ما، معمولا برای بیماران قانعکننده نیست. ما در پاسخ بیماران میگوییم که تا بهحال اثربخشی این داروهای گیاهی از نظر علمی ثابت نشده است. آنچه ما میگوییم در واقع لزوم انجام مطالعه مورد-شاهدی است و آنچه بیماران میگویند همان وحدت روح و بدن از طریق استفاده از مواد طبیعی (گیاهی) است.
این تحقیق برای من معنادار نمیشد مگر در سایه آموزههایی که در باب انسانشناسی پزشکی از دوست دانشمندم دکتر «پیمان متین» کسب کردم. انسانشناسی پزشکی گرچه در جامعه ما مهجور و ناشناخته است، ولی اکنون بهصورت روزافزونی در مهمترین دانشگاههای پزشکی دنیا تدریس میشود. آنچه در بالا ذکر شد، یکی از موضوعات مورد توجه انسانشناسی پزشکی است. با مطالعه این علم متوجه شدم که ما بهجای طب نوین، نظام پزشکی کثرتگرا داریم و همه سیستمهای پزشکی در تشکیل این نظام متکثر، نقش دارند و طب مدرن صرفا یکی از این نظامهاست. یکی از دلایل اصلی بقای چنین نظامهای متنوعی، بیشک اقبال بیماران به این روشهاست. در واقع انسانشناسی پزشکی به ما نشان میدهد که تمایلات انسانی و نیز اعتقادات بیماران و چگونگی برخورد فرهنگ با بیماری تا چه میزان میتواند روند درمان را متاثر نماید. از سوی دیگر باید توجه داشت که طبهای سنتی همچون طب اسلامی-ایرانی یا طب سنتی چینی یا آیورودا، چندینقرن، پارادایم حاکم در عرصه پزشکی بودهاند و اگر کارایی نداشته و موثر نبودند، نمیتوانستند با وجود این همه پیشرفت در عرصه علم پزشکی، دوام پیدا کنند. همه آنچه گفتم و بسیاری از موضوعات دیگر که در اینجا ناگفته باقی ماند، مرا به آنجا رساند که بررسی طب سنتی و بهروزکردن آن، موضوع بسیار مهمی برای پزشکان ایرانی است. اما به اینجا که رسیدم، عملا با نظامی ازهمگسیخته روبهرو شدم که متاسفانه بهدلیل سوءاستفاده، فقط بازارمکارهای شده که عدهای سودجو که اطلاعی از طبابت و درد و آلام بیماران ندارند، با سرکیسهکردن بیماران، سبب بدنامی طب سنتی ما و حکیمانی میشوند که قرنها فقط با فکر بهبود وضعیت سلامتی بیماران، این بنای عظیم طب سنتی اسلامی-ایرانی را بنا نهادهاند و باز اینجا بود که اینبار البته از نگاهی دیگر به «ابنسینا» اندیشیدم.
«ابنسینا» حلقه وصل طب سنتی با طب نوین است. در کتاب قانون «ابنسینا» به تعداد زیادی از مفاهیم نوین در موارد مختلفی همچون سردرد، التهاب عصب چشم و آگنوزیا برمیخوریم و از سوی دیگر این کتاب مملو از روشهایی وحدتگرا در برخورد با بیماریهاست. نمونه مشهور آن بیماری عشق است و اینکه چگونه عشق میتواند انسان را تا مرز نابودی پیش ببرد. او به معرفی بیمارانی میپردازد که چگونه عشق آنها را از تکلم و آب و غذا میاندازد و طبیب با گرفتن نبض او و عنوانکردن نام محلهها، کوچهها، خانهها و دختران ساکن در آن خانه، معشوقه فرد بیمار را پیدا کرده و با آوردن او بر سر بالین فرد، بیماری او را مداوا میکند. این بیماری و روش درمان آن، نمونه مشخصی است که نشان میدهد تفکرات یکبیمار چگونه میتواند بر روند درمان اثر بگذارد. بهگمانم اگر نظامی که «ابنسینا» در بهوجود آوردنش نقش بسیار مهمی را ایفا کرده، بهروز شود میتواند، الگویی باشد برای تحول در نگاه پزشکان به مقوله بیمار و بیماری.
درست است که از منظر تاریخی، حاذقبودن «ابنسینا» توسط کتاب قانون معرفی میشود اما بهعنوان یکپزشک، مطمئنم که مهمترین علت حضور بلامنازع «ابنسینا» طی قرنها در عرصه پزشکی، اهتمامی بوده که او در التیام آلام بیماران داشته است. این دست توانای «ابنسینا» بوده که تا زمان حال و تا آیندههای دور، نام او را پرآوازه نگه خواهد داشت.
کسی همچون من که در نظام پزشکی نوین رشد کرده، چارچوب فکری مشخصی دارد. پارادایم حاکم بر پزشکی آنقدر محکم و مستدل است که عملا راه را بر هرگونه تفکر دیگری میبندد. من نیز بهعنوان یکی از دستپروردههای چنین مکتبی تا همین چندی پیش اینگونه فکر میکردم. تحقیقی در مورد عادات بیماران مرا با حقایقی آشنا کرد که نشان میداد ما پزشکان چقدر در ارتباط با بیماران به مهمترین خواستهای آنان بیتوجه هستیم.
من در این تحقیق بهدنبال آن بودم که بدانم چرا بسیاری از بیماران از روشهایی بهغیر از طب نوین (همانند طبهای سنتی یا طبهای مکمل) استفاده میکنند. جوابهایی که برای این رفتار بیماران ذکر شده بود، بسیار جالب بود: مثلا اینکه طب نوین بهخصوص در درمان بیماریهای مزمن ناتوان است یا بیماران میخواهند در روند درمانشان دخیل باشند ولی طب نوین که بر اساس حاکمیت مطلق آموزههای پزشکی شکل گرفته، چنین اجازهای را نمیدهد. اما مهمترین موضوع این بود که طبهای سنتی و مکمل، از مبانیای استفاده میکنند که همگونی بیشتری با عقاید فلسفی و متافیزیکی بیماران دارد. بسیاری از بیماران به وحدت کامل روح، روان و بدن معتقدند، موضوعی که در طب جدید، چندان تعریفشده نیست. طب نوین بر اساس پارادایم علم بعد از رنسانس شکل گرفته است. کتاب «هاریسون» در طب داخلی که یکی از بهترین کتابهایی است که من تاکنون مطالعه کردهام، این پارادایم را بهشکلی اعلا شرح میدهد. ما در این آموزهها، هیچگاه نمیتوانیم اینگونه استدلال کنیم که فلان روش درمانی درست و موثر است زیرا سبب هماهنگی بین روح و بدن میشود، بلکه طب نوین اینگونه استدلال میکند که فلان روش درمانی درست است زیرا در مطالعهای انجامشده که به صورت اصطلاحا «مورد- شاهدی» صورت گرفته است، دیده شده که اثر فلان دارو یا فلان روش درمانی در گروه بیماران نسبت به گروه کنترل بهصورت معناداری بالاتر بوده است. متدولوژی طب نوین برای ذهنیت بسیاری از بیماران چندان قابل درک نیست. جملاتی همچون اینکه چرا شما پزشکان از داروهای گیاهی استفاده نمیکنید؟ یا دکتر من داروی شیمیایی استفاده نمیکنم، از جملات متداول بیماران است. جوابهای ما، معمولا برای بیماران قانعکننده نیست. ما در پاسخ بیماران میگوییم که تا بهحال اثربخشی این داروهای گیاهی از نظر علمی ثابت نشده است. آنچه ما میگوییم در واقع لزوم انجام مطالعه مورد-شاهدی است و آنچه بیماران میگویند همان وحدت روح و بدن از طریق استفاده از مواد طبیعی (گیاهی) است.
این تحقیق برای من معنادار نمیشد مگر در سایه آموزههایی که در باب انسانشناسی پزشکی از دوست دانشمندم دکتر «پیمان متین» کسب کردم. انسانشناسی پزشکی گرچه در جامعه ما مهجور و ناشناخته است، ولی اکنون بهصورت روزافزونی در مهمترین دانشگاههای پزشکی دنیا تدریس میشود. آنچه در بالا ذکر شد، یکی از موضوعات مورد توجه انسانشناسی پزشکی است. با مطالعه این علم متوجه شدم که ما بهجای طب نوین، نظام پزشکی کثرتگرا داریم و همه سیستمهای پزشکی در تشکیل این نظام متکثر، نقش دارند و طب مدرن صرفا یکی از این نظامهاست. یکی از دلایل اصلی بقای چنین نظامهای متنوعی، بیشک اقبال بیماران به این روشهاست. در واقع انسانشناسی پزشکی به ما نشان میدهد که تمایلات انسانی و نیز اعتقادات بیماران و چگونگی برخورد فرهنگ با بیماری تا چه میزان میتواند روند درمان را متاثر نماید. از سوی دیگر باید توجه داشت که طبهای سنتی همچون طب اسلامی-ایرانی یا طب سنتی چینی یا آیورودا، چندینقرن، پارادایم حاکم در عرصه پزشکی بودهاند و اگر کارایی نداشته و موثر نبودند، نمیتوانستند با وجود این همه پیشرفت در عرصه علم پزشکی، دوام پیدا کنند. همه آنچه گفتم و بسیاری از موضوعات دیگر که در اینجا ناگفته باقی ماند، مرا به آنجا رساند که بررسی طب سنتی و بهروزکردن آن، موضوع بسیار مهمی برای پزشکان ایرانی است. اما به اینجا که رسیدم، عملا با نظامی ازهمگسیخته روبهرو شدم که متاسفانه بهدلیل سوءاستفاده، فقط بازارمکارهای شده که عدهای سودجو که اطلاعی از طبابت و درد و آلام بیماران ندارند، با سرکیسهکردن بیماران، سبب بدنامی طب سنتی ما و حکیمانی میشوند که قرنها فقط با فکر بهبود وضعیت سلامتی بیماران، این بنای عظیم طب سنتی اسلامی-ایرانی را بنا نهادهاند و باز اینجا بود که اینبار البته از نگاهی دیگر به «ابنسینا» اندیشیدم.
«ابنسینا» حلقه وصل طب سنتی با طب نوین است. در کتاب قانون «ابنسینا» به تعداد زیادی از مفاهیم نوین در موارد مختلفی همچون سردرد، التهاب عصب چشم و آگنوزیا برمیخوریم و از سوی دیگر این کتاب مملو از روشهایی وحدتگرا در برخورد با بیماریهاست. نمونه مشهور آن بیماری عشق است و اینکه چگونه عشق میتواند انسان را تا مرز نابودی پیش ببرد. او به معرفی بیمارانی میپردازد که چگونه عشق آنها را از تکلم و آب و غذا میاندازد و طبیب با گرفتن نبض او و عنوانکردن نام محلهها، کوچهها، خانهها و دختران ساکن در آن خانه، معشوقه فرد بیمار را پیدا کرده و با آوردن او بر سر بالین فرد، بیماری او را مداوا میکند. این بیماری و روش درمان آن، نمونه مشخصی است که نشان میدهد تفکرات یکبیمار چگونه میتواند بر روند درمان اثر بگذارد. بهگمانم اگر نظامی که «ابنسینا» در بهوجود آوردنش نقش بسیار مهمی را ایفا کرده، بهروز شود میتواند، الگویی باشد برای تحول در نگاه پزشکان به مقوله بیمار و بیماری.
درست است که از منظر تاریخی، حاذقبودن «ابنسینا» توسط کتاب قانون معرفی میشود اما بهعنوان یکپزشک، مطمئنم که مهمترین علت حضور بلامنازع «ابنسینا» طی قرنها در عرصه پزشکی، اهتمامی بوده که او در التیام آلام بیماران داشته است. این دست توانای «ابنسینا» بوده که تا زمان حال و تا آیندههای دور، نام او را پرآوازه نگه خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.