|

معاون پژوهشی وزارت علوم در گفت‌وگو با «شرق» مطرح کرد

انجام بیش از 2هزار پژوهش دفاعی در 70 دانشگاه ایران

سهم دانشگاه‌های ایران در انجام و پیگیری پژوهش‌های دفاعی رو به افزایش است. دو سال پیش «کامران دانشجو» وزیر علوم از انجام تحقیقات در حوزه‌های دفاعی خبر داد و عنوان کرد که «همه دانشگاه‌ها را موظف کرده که نیمی از پژوهش‌های خود را به پروژه‌های دفاعی اختصاص دهند.» او هدف از انجام این تحقیقات را افزایش توان دفاعی کشور معرفی کرد و چند ماه بعد معاون پژوهشی وزارت علوم با اعلام انعقاد تفاهم میان وزارت دفاع، سپاه پاسداران و وزارت نفت از آغاز به کار این تحقیقات در 30 دانشگاه کشور خبرداد. حالا مسوولان وزارت علوم از افزایش میزان این تحقیقات در دانشگاه‌های کشور خبر می‌دهند. به طوری‌که «محمدمهدی نژادنوری» معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم در گفت‌وگو با «شرق» با تایید انجام این پژوهش‌ها در دانشگاه‌های کشور می‌گوید: «در حال حاضر بیش از دو هزار پژوهش دفاعی در 70 دانشگاه ایران انجام می‌شود که اکثر دانشگاه‌های ایران در این زمینه فعال شده‌اند.»
انجام فعالیت‌های پژوهشی در دانشگاه‌های ایران البته به دور از حواشی خاص خود نبوده است و تاکنون دانشگاه‌های امام‌حسین، مالک‌اشتر و شهیدبهشتی به دلیل انجام فعالیت‌های دفاعی در پایگاه علمی«الزویر» تحریم شده‌اند.
«الزویر» یک ناشر بین‌المللی است که نزدیک به دو هزار ژورنال یا مجله علمی را به چاپ می‌رساند که بیشتر این ژورنال‌ها دارای ضریب تاثیر بالایی هستند؛ یعنی به طور تقریبی، از هر شش ژورنال علمی در دنیا، یکی از آنها توسط این ناشر به چاپ می‌رسد.
از سوی دیگر دانشگاه صنعتی شریف نیز پیش از این در فهرست موسسات تحریمی اتحادیه اروپا قرار گرفت که به نظر می‌رسد دلیل این تحریم انجام فعالیت‌های پژوهشی دفاعی است.
با این حال مهدی‌نژاد در رابطه با جزییات طرح‌های مشترک میان دانشگاه‌های کشور و مراکز دفاعی و صنعتی کشور می‌گوید: درحال حاضر همه دانشگاه‌ها در سراسر کشور به نوعی این طرح‌ها را در اختیار دارند و مشغول به کار هستند. به طوری‌که بیش از 70 دانشگاه اعم از دولتی و غیردولتی این طرح‌ها را در قالب پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد، دکترا یا پروژه‌های تحقیقاتی و قرار دادی انجام می‌دهند.
90 درصد پروژه‌ها کاربرد‌های غیردفاعی هم دارند
کاربری این پژوهش‌ها که قرار است نیمی از ظرفیت پژوهشی دانشگاه‌های کشور را در بر بگیرد، به گفته معاون پژوهشی وزارت علوم تنها، کاربردهای دفاعی نیست. مهدی‌نژاد در این‌باره به «شرق» می‌گوید: بخش مهم و بسیار زیادی از پروژه‌های دفاعی که دانشگاه‌های کشور مشغول به انجام آن هستند، یعنی بیش از 90 درصد آنها، کاربرد‌های غیردفاعی هم دارند. او می‌گوید: به عنوان مثال ساخت توربین که در پالایشگاه‌های نفت و گاز برای پمپاژ ساده استفاده می‌شود، هم در فعالیت‌های وزارت نیرو کاربرد دارد و هم برای هواپیما و پرنده‌های دفاعی قابل استفاده است که در مجموع اینطور نیست که همه این پروژه‌ها کاربرد واحدی داشته باشند.
معاون پژوهشی وزارت علوم تاکید می‌کند: مراکز دفاعی به دلیل تجربه، توان و تخصص خودشان حالا خیلی از این تولیدات را در دستور کارشان قرار داده‌اند. به عنوان مثال هم‌اکنون قرارگاه خاتم‌الانبیا و خاتم‌الاوصیا هرکدام بزرگ‌ترین پروژه‌های نفت و گاز کشور را انجام می‌دهند، در واقع توانمندی‌هایی در این مراکز وجود دارد که فقط دفاعی نیست و کاربرد‌های غیردفاعی دیگری نیز دارند.
آپارتاید علمی و گام بلند وزارت علوم برای تحقیقات دفاعی
گام بلند وزارت علوم در دولت دهم برای افزایش میزان تحقیقات دفاعی در نوع خود با واکنش‌هایی نیز همراه شد به طوری‌که روسای دانشگاه‌های کشور در واکنش به تحریم پایگاه علمی الزویر، این پایگاه علمی را تحریم کردند. پس از آن مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با انتشار گزارشی ضمن انتقاد از تحریم پایگاه علمی الزویر، تحریم این پایگاه را خودتحریمی دانست. این مرکز در گزارش خود آورده بود: ارزیابی هر اقدام، علی‌القاعده باید با توجه به خالص آثار و پیامدهای آن اقدام صورت گیرد. به بیان دیگر در صورتی که اجرای یک تصمیم - اقدام - اثربخش نباشد، پرداختن به آن بیهوده است و حداقل نتیجه اقدام بیهوده دست نیافتن به منفعت مورد انتظار است، هر چند زیان‌بخش بودن اقدام بیهوده بیش از منفعت نداشتن آن محتمل است.
پس از آن وزیر علوم این اقدام پایگاه علمی الزویر را آپارتاید علمی خواند به طوری‌که او با اشاره به اینکه یک مرکز پژوهشی خارجی دانشگاه‌های ما را تحریم کرده چون با وزارت دفاع کار می‌کنند، عنوان کرد که تمام دانشگاه‌های دنیا بخشی از تحقیقات‌شان با مجموعه دفاعی خودشان است و باید 50درصد از توان دانشگاه‌های ما در راستای افزایش توان دفاعی متمرکز شود. همه دانشگاه‌ها باید در این راستا حرکت کنند.
دانشجو عنوان کرده بود که ما هم این انتشارات را تحریم می‌کنیم و هر مجله‌ای با این انتشارات همکاری کند، محروم می‌شود و هر کس برای آن مقاله‌ای فرستاد، امتیازش صفر می‌شود.»
به گفته وزیر علوم،«دانشگاه‌های ما قایل به آپارتاید علمی نیستند و این حق اعضای هیات علمی است که در تمام عرصه‌ها همچون هوا و فضا، موشکی، امور دفاعی، ماهواره، نانو، هسته‌ای و سلول‌های بنیادی ورود کنند.»
سهم دانشگاه‌های ایران در انجام و پیگیری پژوهش‌های دفاعی رو به افزایش است. دو سال پیش «کامران دانشجو» وزیر علوم از انجام تحقیقات در حوزه‌های دفاعی خبر داد و عنوان کرد که «همه دانشگاه‌ها را موظف کرده که نیمی از پژوهش‌های خود را به پروژه‌های دفاعی اختصاص دهند.» او هدف از انجام این تحقیقات را افزایش توان دفاعی کشور معرفی کرد و چند ماه بعد معاون پژوهشی وزارت علوم با اعلام انعقاد تفاهم میان وزارت دفاع، سپاه پاسداران و وزارت نفت از آغاز به کار این تحقیقات در 30 دانشگاه کشور خبرداد. حالا مسوولان وزارت علوم از افزایش میزان این تحقیقات در دانشگاه‌های کشور خبر می‌دهند. به طوری‌که «محمدمهدی نژادنوری» معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم در گفت‌وگو با «شرق» با تایید انجام این پژوهش‌ها در دانشگاه‌های کشور می‌گوید: «در حال حاضر بیش از دو هزار پژوهش دفاعی در 70 دانشگاه ایران انجام می‌شود که اکثر دانشگاه‌های ایران در این زمینه فعال شده‌اند.»
انجام فعالیت‌های پژوهشی در دانشگاه‌های ایران البته به دور از حواشی خاص خود نبوده است و تاکنون دانشگاه‌های امام‌حسین، مالک‌اشتر و شهیدبهشتی به دلیل انجام فعالیت‌های دفاعی در پایگاه علمی«الزویر» تحریم شده‌اند.
«الزویر» یک ناشر بین‌المللی است که نزدیک به دو هزار ژورنال یا مجله علمی را به چاپ می‌رساند که بیشتر این ژورنال‌ها دارای ضریب تاثیر بالایی هستند؛ یعنی به طور تقریبی، از هر شش ژورنال علمی در دنیا، یکی از آنها توسط این ناشر به چاپ می‌رسد.
از سوی دیگر دانشگاه صنعتی شریف نیز پیش از این در فهرست موسسات تحریمی اتحادیه اروپا قرار گرفت که به نظر می‌رسد دلیل این تحریم انجام فعالیت‌های پژوهشی دفاعی است.
با این حال مهدی‌نژاد در رابطه با جزییات طرح‌های مشترک میان دانشگاه‌های کشور و مراکز دفاعی و صنعتی کشور می‌گوید: درحال حاضر همه دانشگاه‌ها در سراسر کشور به نوعی این طرح‌ها را در اختیار دارند و مشغول به کار هستند. به طوری‌که بیش از 70 دانشگاه اعم از دولتی و غیردولتی این طرح‌ها را در قالب پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد، دکترا یا پروژه‌های تحقیقاتی و قرار دادی انجام می‌دهند.
90 درصد پروژه‌ها کاربرد‌های غیردفاعی هم دارند
کاربری این پژوهش‌ها که قرار است نیمی از ظرفیت پژوهشی دانشگاه‌های کشور را در بر بگیرد، به گفته معاون پژوهشی وزارت علوم تنها، کاربردهای دفاعی نیست. مهدی‌نژاد در این‌باره به «شرق» می‌گوید: بخش مهم و بسیار زیادی از پروژه‌های دفاعی که دانشگاه‌های کشور مشغول به انجام آن هستند، یعنی بیش از 90 درصد آنها، کاربرد‌های غیردفاعی هم دارند. او می‌گوید: به عنوان مثال ساخت توربین که در پالایشگاه‌های نفت و گاز برای پمپاژ ساده استفاده می‌شود، هم در فعالیت‌های وزارت نیرو کاربرد دارد و هم برای هواپیما و پرنده‌های دفاعی قابل استفاده است که در مجموع اینطور نیست که همه این پروژه‌ها کاربرد واحدی داشته باشند.
معاون پژوهشی وزارت علوم تاکید می‌کند: مراکز دفاعی به دلیل تجربه، توان و تخصص خودشان حالا خیلی از این تولیدات را در دستور کارشان قرار داده‌اند. به عنوان مثال هم‌اکنون قرارگاه خاتم‌الانبیا و خاتم‌الاوصیا هرکدام بزرگ‌ترین پروژه‌های نفت و گاز کشور را انجام می‌دهند، در واقع توانمندی‌هایی در این مراکز وجود دارد که فقط دفاعی نیست و کاربرد‌های غیردفاعی دیگری نیز دارند.
آپارتاید علمی و گام بلند وزارت علوم برای تحقیقات دفاعی
گام بلند وزارت علوم در دولت دهم برای افزایش میزان تحقیقات دفاعی در نوع خود با واکنش‌هایی نیز همراه شد به طوری‌که روسای دانشگاه‌های کشور در واکنش به تحریم پایگاه علمی الزویر، این پایگاه علمی را تحریم کردند. پس از آن مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با انتشار گزارشی ضمن انتقاد از تحریم پایگاه علمی الزویر، تحریم این پایگاه را خودتحریمی دانست. این مرکز در گزارش خود آورده بود: ارزیابی هر اقدام، علی‌القاعده باید با توجه به خالص آثار و پیامدهای آن اقدام صورت گیرد. به بیان دیگر در صورتی که اجرای یک تصمیم - اقدام - اثربخش نباشد، پرداختن به آن بیهوده است و حداقل نتیجه اقدام بیهوده دست نیافتن به منفعت مورد انتظار است، هر چند زیان‌بخش بودن اقدام بیهوده بیش از منفعت نداشتن آن محتمل است.
پس از آن وزیر علوم این اقدام پایگاه علمی الزویر را آپارتاید علمی خواند به طوری‌که او با اشاره به اینکه یک مرکز پژوهشی خارجی دانشگاه‌های ما را تحریم کرده چون با وزارت دفاع کار می‌کنند، عنوان کرد که تمام دانشگاه‌های دنیا بخشی از تحقیقات‌شان با مجموعه دفاعی خودشان است و باید 50درصد از توان دانشگاه‌های ما در راستای افزایش توان دفاعی متمرکز شود. همه دانشگاه‌ها باید در این راستا حرکت کنند.
دانشجو عنوان کرده بود که ما هم این انتشارات را تحریم می‌کنیم و هر مجله‌ای با این انتشارات همکاری کند، محروم می‌شود و هر کس برای آن مقاله‌ای فرستاد، امتیازش صفر می‌شود.»
به گفته وزیر علوم،«دانشگاه‌های ما قایل به آپارتاید علمی نیستند و این حق اعضای هیات علمی است که در تمام عرصه‌ها همچون هوا و فضا، موشکی، امور دفاعی، ماهواره، نانو، هسته‌ای و سلول‌های بنیادی ورود کنند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.