|

طالبی و علیقلی: «کپی‌رایت» ما چه شد؟

دعوا در «شهر موش‌ها»

کیمیا امینیان: موش‌‌ها از نیمه‌های هفته جاری به شهر بازمی‌گردند؛ بچه‌موش‌هایی که 30 سال بزرگ‌تر شده‌اند و البته هنوز پایشان به شهر نرسیده وارد دعوای آدم بزرگ‌ها شده‌اند؛ دعوایی بر سر «شهر موش‌ها» و بازگشتش به سینما. یک سوی این دعوا سازندگان شهرموش‌های 1 قرار دارند و در سوی دیگر سازندگان شهر موش‌های2. یک‌سو معتقد است کپی‌رایت اثرش رعایت نشده و سوی دیگر می‌گوید همه حق‌و حقوق مادی این اثر به تهیه‌کننده شهر موش‌ها یعنی بنیاد سینمایی فارابی پرداخت شده است. محمد علی طالبی کارگردان هنری شهر موش‌های1 یکی از معترضان به ساخت شهرموش‌های 2 است. او که اعتراضش را از چند روز پیش و همزمان با آغاز تبلیغات شهری این فیلم شروع کرده، ابتدا در صفحه شخصی خود از بی‌توجهی به خالقان شهر موش‌های1 گله کرد. اما با نزدیک شدن به زمان اکران، این اعتراض به رسانه‌ها هم کشیده شد. او و محمدرضا علیقلی (آهنگساز این فیلم) روز گذشته در گفت‌وگو با ایسنا بار دیگر-این بار جدی‌تر-گلایه خود را مطرح و به تهیه‌کنندگان شهرموش‌های‌2 یعنی منیژه حکمت و علی سرتیپی اعتراض کردند.
کپی‌رایت رعایت نشده
محمدعلی طالبی در سینمای کودک چهره ناشناسی نیست. او 30 سال پیش در کنار مرضیه برومند که کارگردان عروسکی فیلم بود، کارگردانی هنری شهرموش‌ها را برعهده داشت. طالبی درباره چگونگی همکاری‌اش با این پروژه به «شرق» می‌گوید: «در آن سال من براساس قراردادی که با بنیاد سینمایی فارابی بستم و به همراه هنرمندانی چون ایرج تهماسب، حمید جبلی، کامبیز صمیمی‌مفخم و محمدرضا علیقلی و خانم برومند این فیلم را ساختیم، همکارانی که همین الان جزو هنرمندان شناخته‌شده و خوب کشور هستند. حدود 9ماه روی این پروژه وقت گذاشتیم تا توانستیم آن را کامل کنیم. بسیاری از ما در ساخت این فیلم مشارکت داشتیم و سرمایه‌گذاری کردیم تا پروژه شهر موش‌ها کامل شود. بعد از 30 سال متوجه شدیم که این فیلم در ادامه آن فیلم ساخته شده است؛ درست ادامه همان فیلمی است که ما ساختیم.» او که تاکید دارد در این پروژه مشارکت داشته است، ‌اعتراض صریحش را به سمت تهیه‌کنندگان شهرموش‌های 2 می‌برد و می‌گوید: «این تهیه‌کنندگان به صورت خودجوش تصمیم به این کار گرفتند و حتی یک تلفن هم به ما نزدند، در حالی‌که ما در این اثر حقوق معنوی داریم. علاوه بر من، محمدرضا علیقلی آهنگساز (که کپی‌رایت موسیقی را داشته است) در کنار تدوینگر و دیگر دوستان، هم سرمایه‌گذار بوده‌اند و هم به صورت مشارکتی قرار بود موقع اکران در سود فیلم شریک شوند.»
کپی‌رایت را خریدیم
اما آن سوی دعوا منیژه حکمت و علی ‌سرتیپی قرار دارند که با هزینه میلیاردی عروسک‌ها و لوکیشن شهرموش‌های‌2 را ساخته‌اند. آنها معتقدند کپی‌رایت شهرموش‌ها را از تهیه‌کننده این فیلم خریده‌اند. منیژه حکمت به نمایندگی از سوی تهیه‌کنندگان این فیلم ضمن تاکید بر اینکه کپی‌رایت ساخت شهر موش‌ها را خریده‌اند، می‌گوید: «ضمن احترامی که به این دوستان و خانواده سینما می‌گذارم باید بگویم زمانی که تصمیم به ساخت این فیلم گرفتیم رایت آن را از تهیه‌کننده‌اش خریده‌ایم و مدارک قانونی آن نیز موجود است و می‌توانیم در اختیار کسانی که معترض هستند، بگذاریم.» براساس اطلاعات مندرج در شناسنامه شهرموش‌های1 این اثر متعلق به بنیاد سینمایی فارابی است و حکمت و سرتیپی این حقوق را از این نهاد دولتی خریداری کرده‌اند. اما طالبی در برابر اسناد تهیه‌کنندگان به «شرق» می‌گوید: «این اتفاق زمان مدیریت قبلی (آقای شمقدری و میرعلایی) افتاده و طبیعی است آنها مجوز داده باشند، البته معتقدم اگر داده‌اند، مجوز قانونی نیست. چون ما شریک بودیم باید نظر سایر افراد درگیر این پروژه هم در نظر گرفته می‌شد.» طالبی تاکید دارد او و سایر عوامل در ساخت این فیلم شریک شدند و باید رضایت همه آنها جلب می‌شد: «با من به عنوان کارگردان این فیلم باید صحبت می‌شد. اما در این مدت هیچ‌کسی به سراغ ما نیامد. دست‌اندرکاران شهرموش‌ها2 نه‌تنها حقی برای ما قایل نشدند، بلکه در مراسم‌های مختلف برای تولید این فیلم از جمله افتتاحیه از ما دعوت هم نکردند.»
حق با کیست؟
اما حق قانونی رایت شهرموش‌ها متعلق به چه کسی است؟ این سوالی است که سیدمحمد بهشتی مدیرعامل وقت بنیاد سینمایی فارابی پاسخش را به «شرق» می‌دهد: «این اثر با سرمایه‌گذاری بنیاد ساخته شده و دریافت حق‌کپی‌رایت فیلم از بنیاد فارابی به لحاظ قانونی هم باید از این نهاد دریافت کنند.» بهشتی موضوع مشارکت عوامل در ساخت را با رجوع به اسناد فارابی قابل پیگیری می‌داند؛ هر چند تاکید می‌کند: «تهیه‌کننده رسمی فیلم، فارابی است. اگر ریشه‌ای‌تر هم بخواهید آن را بررسی کنید، اصل اثر یعنی مدرسه‌موش‌ها متعلق به صداوسیما بود و در همان زمان هم فارابی از صداوسیما مجوز ساخت فیلم را گرفت.» البته نوع مشارکت گروه کارگردانی و سایر عوامل در این پروژه موضوعی است که طالبی آن را چنین تعریف می‌کند: «در آن زمان وقتی قرارداد بسته می‌شد، بخشی از دستمزد بعد از اکران فیلم دریافت می‌شد. بسیاری از عوامل مثل من و آقای علیقلی و آقای حسندوست دستمزدمان را بعد از اکران دریافت کردیم.»
اعتراضی پس از دوسال
شهرموش‌ها2 یکی از پروژه‌های سینمایی است که از ابتدای تصمیم برای ساخت آن تا همین حالا با سروصدای زیاد و برنامه‌های تبلیغاتی مفصلی آغاز شد. جدا از اینکه کلیدخوردن فیلمبرداری آن با حضور جمعی از کودکان و با برنامه مفصلی برگزار شد، خبرهای زیادی از سوی این پروژه در رسانه‌ها منتشر شد. این موضوعی است که حکمت هم بر آن تاکید دارد و می‌گوید: «نمی‌دانم چرا بعد از گذشت دوسال از اعلام خبر ساخت «شهرموش‌ها2» و رسانه‌ای‌شدن اخبار مراحل ساخت فیلم، این دوستان به فکر اعلام موضع افتاده‌اند؟»این موضوعی است که محمدعلی طالبی با آن پاسخ می‌دهد: «در این مدت فکر می‌کردیم این فیلمی که در حال ساخت است با شهر موش‌های قبلی متفاوت است. اما بعد از دیدن بیلبوردها و تبلیغات مشخص شد که این فیلم در ادامه همان فیلم ساخته شده و همین باعث اعتراض ما شد.»محمدرضا علیقلی، آهنگساز شهرموش‌ها نیز بیشتر به استفاده از آهنگ ساخته‌شده برای کلیپ تبلیغاتی این فیلم بر اساس ملودی او معترض است. او در این‌باره به «ایسنا» گفت: «شنیده‌ام یک گروه موسیقی، ملودی‌های من را به‌صورت یک کلیپ تبلیغاتی در سایت‌های مختلف و شبکه‌های تلویزیونی خارج از کشور در همین روزها که به اکران فیلم شهرموش‌های2 نزدیک می‌شویم اجرا کرده‌اند که این عمل به‌عنوان نوعی تبلیغ برای فیلم است البته مطمئن نیستم که تهیه‌کنندگان شهرموش‌های 2 این کار را انجام داده باشند.»اما حکمت در پاسخ به علیقلی می‌گوید: «همان دوسال پیش ما با جدی‌شدن پروژه با آقای علیقلی تماس گرفتیم و از ایشان دعوت کردیم که برای ساخت آهنگ شهرموش‌های 2 با ما همراه شوند. اما ایشان ضمن آرزوی موفقیت برای این پروژه گفتند که به دلیل بیماری و سفر نمی‌توانند ما را همراهی کنند. حالا تعجب می‌کنم که ایشان چرا معترض هستند؟» حالا عوامل شهرموش‌های1 می‌گویند به‌خاطر احترامی که برای خانم برومند قایل‌اند، قصد ندارند جلو اکران فیلم را بگیرند؛ با این حال به شورای داوری خانه‌سینما طرح دعوا کرده‌اند و هرچه شورای داوری بگوید می‌پذیرند. سازندگان شهرموش‌ها هم می‌گویند اسناد توافقاتشان موجود است. جدا از این دعواها در همه خیابان‌های پایتخت نوشته شده: «موش‌ها نزدیک می‌شوند.» باید در انتظار پایان این دعوا بعد از آمدن موش‌ها ماند.
کیمیا امینیان: موش‌‌ها از نیمه‌های هفته جاری به شهر بازمی‌گردند؛ بچه‌موش‌هایی که 30 سال بزرگ‌تر شده‌اند و البته هنوز پایشان به شهر نرسیده وارد دعوای آدم بزرگ‌ها شده‌اند؛ دعوایی بر سر «شهر موش‌ها» و بازگشتش به سینما. یک سوی این دعوا سازندگان شهرموش‌های 1 قرار دارند و در سوی دیگر سازندگان شهر موش‌های2. یک‌سو معتقد است کپی‌رایت اثرش رعایت نشده و سوی دیگر می‌گوید همه حق‌و حقوق مادی این اثر به تهیه‌کننده شهر موش‌ها یعنی بنیاد سینمایی فارابی پرداخت شده است. محمد علی طالبی کارگردان هنری شهر موش‌های1 یکی از معترضان به ساخت شهرموش‌های 2 است. او که اعتراضش را از چند روز پیش و همزمان با آغاز تبلیغات شهری این فیلم شروع کرده، ابتدا در صفحه شخصی خود از بی‌توجهی به خالقان شهر موش‌های1 گله کرد. اما با نزدیک شدن به زمان اکران، این اعتراض به رسانه‌ها هم کشیده شد. او و محمدرضا علیقلی (آهنگساز این فیلم) روز گذشته در گفت‌وگو با ایسنا بار دیگر-این بار جدی‌تر-گلایه خود را مطرح و به تهیه‌کنندگان شهرموش‌های‌2 یعنی منیژه حکمت و علی سرتیپی اعتراض کردند.
کپی‌رایت رعایت نشده
محمدعلی طالبی در سینمای کودک چهره ناشناسی نیست. او 30 سال پیش در کنار مرضیه برومند که کارگردان عروسکی فیلم بود، کارگردانی هنری شهرموش‌ها را برعهده داشت. طالبی درباره چگونگی همکاری‌اش با این پروژه به «شرق» می‌گوید: «در آن سال من براساس قراردادی که با بنیاد سینمایی فارابی بستم و به همراه هنرمندانی چون ایرج تهماسب، حمید جبلی، کامبیز صمیمی‌مفخم و محمدرضا علیقلی و خانم برومند این فیلم را ساختیم، همکارانی که همین الان جزو هنرمندان شناخته‌شده و خوب کشور هستند. حدود 9ماه روی این پروژه وقت گذاشتیم تا توانستیم آن را کامل کنیم. بسیاری از ما در ساخت این فیلم مشارکت داشتیم و سرمایه‌گذاری کردیم تا پروژه شهر موش‌ها کامل شود. بعد از 30 سال متوجه شدیم که این فیلم در ادامه آن فیلم ساخته شده است؛ درست ادامه همان فیلمی است که ما ساختیم.» او که تاکید دارد در این پروژه مشارکت داشته است، ‌اعتراض صریحش را به سمت تهیه‌کنندگان شهرموش‌های 2 می‌برد و می‌گوید: «این تهیه‌کنندگان به صورت خودجوش تصمیم به این کار گرفتند و حتی یک تلفن هم به ما نزدند، در حالی‌که ما در این اثر حقوق معنوی داریم. علاوه بر من، محمدرضا علیقلی آهنگساز (که کپی‌رایت موسیقی را داشته است) در کنار تدوینگر و دیگر دوستان، هم سرمایه‌گذار بوده‌اند و هم به صورت مشارکتی قرار بود موقع اکران در سود فیلم شریک شوند.»
کپی‌رایت را خریدیم
اما آن سوی دعوا منیژه حکمت و علی ‌سرتیپی قرار دارند که با هزینه میلیاردی عروسک‌ها و لوکیشن شهرموش‌های‌2 را ساخته‌اند. آنها معتقدند کپی‌رایت شهرموش‌ها را از تهیه‌کننده این فیلم خریده‌اند. منیژه حکمت به نمایندگی از سوی تهیه‌کنندگان این فیلم ضمن تاکید بر اینکه کپی‌رایت ساخت شهر موش‌ها را خریده‌اند، می‌گوید: «ضمن احترامی که به این دوستان و خانواده سینما می‌گذارم باید بگویم زمانی که تصمیم به ساخت این فیلم گرفتیم رایت آن را از تهیه‌کننده‌اش خریده‌ایم و مدارک قانونی آن نیز موجود است و می‌توانیم در اختیار کسانی که معترض هستند، بگذاریم.» براساس اطلاعات مندرج در شناسنامه شهرموش‌های1 این اثر متعلق به بنیاد سینمایی فارابی است و حکمت و سرتیپی این حقوق را از این نهاد دولتی خریداری کرده‌اند. اما طالبی در برابر اسناد تهیه‌کنندگان به «شرق» می‌گوید: «این اتفاق زمان مدیریت قبلی (آقای شمقدری و میرعلایی) افتاده و طبیعی است آنها مجوز داده باشند، البته معتقدم اگر داده‌اند، مجوز قانونی نیست. چون ما شریک بودیم باید نظر سایر افراد درگیر این پروژه هم در نظر گرفته می‌شد.» طالبی تاکید دارد او و سایر عوامل در ساخت این فیلم شریک شدند و باید رضایت همه آنها جلب می‌شد: «با من به عنوان کارگردان این فیلم باید صحبت می‌شد. اما در این مدت هیچ‌کسی به سراغ ما نیامد. دست‌اندرکاران شهرموش‌ها2 نه‌تنها حقی برای ما قایل نشدند، بلکه در مراسم‌های مختلف برای تولید این فیلم از جمله افتتاحیه از ما دعوت هم نکردند.»
حق با کیست؟
اما حق قانونی رایت شهرموش‌ها متعلق به چه کسی است؟ این سوالی است که سیدمحمد بهشتی مدیرعامل وقت بنیاد سینمایی فارابی پاسخش را به «شرق» می‌دهد: «این اثر با سرمایه‌گذاری بنیاد ساخته شده و دریافت حق‌کپی‌رایت فیلم از بنیاد فارابی به لحاظ قانونی هم باید از این نهاد دریافت کنند.» بهشتی موضوع مشارکت عوامل در ساخت را با رجوع به اسناد فارابی قابل پیگیری می‌داند؛ هر چند تاکید می‌کند: «تهیه‌کننده رسمی فیلم، فارابی است. اگر ریشه‌ای‌تر هم بخواهید آن را بررسی کنید، اصل اثر یعنی مدرسه‌موش‌ها متعلق به صداوسیما بود و در همان زمان هم فارابی از صداوسیما مجوز ساخت فیلم را گرفت.» البته نوع مشارکت گروه کارگردانی و سایر عوامل در این پروژه موضوعی است که طالبی آن را چنین تعریف می‌کند: «در آن زمان وقتی قرارداد بسته می‌شد، بخشی از دستمزد بعد از اکران فیلم دریافت می‌شد. بسیاری از عوامل مثل من و آقای علیقلی و آقای حسندوست دستمزدمان را بعد از اکران دریافت کردیم.»
اعتراضی پس از دوسال
شهرموش‌ها2 یکی از پروژه‌های سینمایی است که از ابتدای تصمیم برای ساخت آن تا همین حالا با سروصدای زیاد و برنامه‌های تبلیغاتی مفصلی آغاز شد. جدا از اینکه کلیدخوردن فیلمبرداری آن با حضور جمعی از کودکان و با برنامه مفصلی برگزار شد، خبرهای زیادی از سوی این پروژه در رسانه‌ها منتشر شد. این موضوعی است که حکمت هم بر آن تاکید دارد و می‌گوید: «نمی‌دانم چرا بعد از گذشت دوسال از اعلام خبر ساخت «شهرموش‌ها2» و رسانه‌ای‌شدن اخبار مراحل ساخت فیلم، این دوستان به فکر اعلام موضع افتاده‌اند؟»این موضوعی است که محمدعلی طالبی با آن پاسخ می‌دهد: «در این مدت فکر می‌کردیم این فیلمی که در حال ساخت است با شهر موش‌های قبلی متفاوت است. اما بعد از دیدن بیلبوردها و تبلیغات مشخص شد که این فیلم در ادامه همان فیلم ساخته شده و همین باعث اعتراض ما شد.»محمدرضا علیقلی، آهنگساز شهرموش‌ها نیز بیشتر به استفاده از آهنگ ساخته‌شده برای کلیپ تبلیغاتی این فیلم بر اساس ملودی او معترض است. او در این‌باره به «ایسنا» گفت: «شنیده‌ام یک گروه موسیقی، ملودی‌های من را به‌صورت یک کلیپ تبلیغاتی در سایت‌های مختلف و شبکه‌های تلویزیونی خارج از کشور در همین روزها که به اکران فیلم شهرموش‌های2 نزدیک می‌شویم اجرا کرده‌اند که این عمل به‌عنوان نوعی تبلیغ برای فیلم است البته مطمئن نیستم که تهیه‌کنندگان شهرموش‌های 2 این کار را انجام داده باشند.»اما حکمت در پاسخ به علیقلی می‌گوید: «همان دوسال پیش ما با جدی‌شدن پروژه با آقای علیقلی تماس گرفتیم و از ایشان دعوت کردیم که برای ساخت آهنگ شهرموش‌های 2 با ما همراه شوند. اما ایشان ضمن آرزوی موفقیت برای این پروژه گفتند که به دلیل بیماری و سفر نمی‌توانند ما را همراهی کنند. حالا تعجب می‌کنم که ایشان چرا معترض هستند؟» حالا عوامل شهرموش‌های1 می‌گویند به‌خاطر احترامی که برای خانم برومند قایل‌اند، قصد ندارند جلو اکران فیلم را بگیرند؛ با این حال به شورای داوری خانه‌سینما طرح دعوا کرده‌اند و هرچه شورای داوری بگوید می‌پذیرند. سازندگان شهرموش‌ها هم می‌گویند اسناد توافقاتشان موجود است. جدا از این دعواها در همه خیابان‌های پایتخت نوشته شده: «موش‌ها نزدیک می‌شوند.» باید در انتظار پایان این دعوا بعد از آمدن موش‌ها ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.