|

مالکی نخست‌وزیری اتفاقی

بهاره محبی

واشنگتن و تهران در موارد بسیاری با یکدیگر اختلاف‌نظر دارند اما هشت‌سال‌پیش درباره اینکه نوری‌المالکی نخست‌وزیری عراق را به دست گیرد اتفاق‌نظر داشته و حتی راه را برای رسیدن او به این مقام هموار کردند. از آن زمان تا همین یک‌هفته‌پیش نیز نوری‌المالکی از حمایت هر دوکشور برخوردار بود. اما آمریکا چند ماهی بود که از نوری‌المالکی می‌خواست تا برای پایان‌دادن به بن‎بست سیاسی در این کشور، از قدرت کناره‎گیری کند. درخواستی که همواره با واکنش تند و مخالفت شدید مالکی روبه‎رو می‎شد. اما اینکه اکنون ایران نیز با حمایت از نخست‌وزیر جدید عراق از تمامی عراقی‌ها خواسته تا به تشکیل دولت و کابینه جدید کمک کنند، این رهبر عراقی را با انتخابی تاریخی و بسیار دشوار روبه‌رو کرده است: اینکه مسالمت‌آمیز کنار رود.
به‌نوشته فارین پالیسی، نوری‌المالکی از آغاز هم، یک نخست‌وزیر اتفاقی بود. چراکه از نگاه آمریکا و ایران در میان سیاستمداران عراقی در شرایط دشوار سیاسی پس از سقوط صدام، مالکی تنها سیاستمدار شیعی بود که می‎توانست پست نخست‌وزیری را داشته باشد. مالکی نیز در سال‌های بعد با هنرنمایی‌تمام، تلاش کرد تا رضایت همزمان ایران و آمریکا را داشته باشد.
زمزمه‎ها درباره کاهش حمایت ایران از مالکی و حتی حمایت‌نکردن ایران از این سیاستمدار عراقی مدت‌ها بود که جسته‌وگریخته توسط برخی رسانه‎ها منتشر می‎شد اما پس از سخنان دریادار علی شمخانی، رییس شورایعالی امنیت‌ملی ایران، در 14 آگوست بود که مشخص شد ایران اصراری به ادامه نخست‎وزیری مالکی ندارد. دریادار شمخانی با تایید حیدر عبادی به‌عنوان نخست‎وزیر جدید عراق روشن کرد که از نظر تهران نیز زمان نوری‌المالکی به پایان رسیده است. اما واقعیت این است که با کناره‎گیری مسالمت‎آمیز از قدرت نیز، حیات سیاسی دولت پس از او بسیار دشوار خواهد بود. چراکه نخست‎وزیر پیشین عراق سال‌های زیادی را صرف این کرده که نزدیک‌ترین و وفادارترین افراد به خود را در پست‌های کلیدی چه در دولت و چه در نهادهای امنیتی به‌کار گیرد. از این منظر، برخی کارشناسان معتقدند که نفوذ این سیاستمدار عراقی در دستگاه‌های دولتی و نهادهای امنیتی می‎تواند دردسرهای زیادی را برای دولت جدید و حتی حامیان خارجی سابق وی ایجاد کند. باراک اوباما، رییس‎جمهوری آمریکا، در تماس تلفنی با حیدر عبادی از او خواسته تا هرچه‌سریع‌تر کابینه را تشکیل دهد. گفته می‌شود که او در طول گفت‌وگوی خود حتی یک‌بار هم نامی از نوری‌المالکی به زبان نیاورده است. اقدامی که از نگاه ناظران سیاسی، به معنی اشتیاق وافر واشنگتن برای کنارگذاردن مالکی تعبیر شده است.
روزنامه فرانسوی لیبراسیون درباره شرایط جدید نوری‌المالکی می‎نویسد: «نوری‌المالکی عراق را از دست داد. اکنون همه جهان خواهان تشکیل یک حکومت وحدت ملی در عراق است و قدم اول برای ایجاد این حکومت، کناررفتن نوری‌المالکی بود. جامعه جهانی همیشه به او اخطار می‌داد و از او درخواست می‌کرد که با دیگر گروه‌های سیاسی و جناح‌های موجود در عراق کنار بیاید. ولی او هرگز به آنان گوش نداد.»
واشنگتن و تهران در موارد بسیاری با یکدیگر اختلاف‌نظر دارند اما هشت‌سال‌پیش درباره اینکه نوری‌المالکی نخست‌وزیری عراق را به دست گیرد اتفاق‌نظر داشته و حتی راه را برای رسیدن او به این مقام هموار کردند. از آن زمان تا همین یک‌هفته‌پیش نیز نوری‌المالکی از حمایت هر دوکشور برخوردار بود. اما آمریکا چند ماهی بود که از نوری‌المالکی می‌خواست تا برای پایان‌دادن به بن‎بست سیاسی در این کشور، از قدرت کناره‎گیری کند. درخواستی که همواره با واکنش تند و مخالفت شدید مالکی روبه‎رو می‎شد. اما اینکه اکنون ایران نیز با حمایت از نخست‌وزیر جدید عراق از تمامی عراقی‌ها خواسته تا به تشکیل دولت و کابینه جدید کمک کنند، این رهبر عراقی را با انتخابی تاریخی و بسیار دشوار روبه‌رو کرده است: اینکه مسالمت‌آمیز کنار رود.
به‌نوشته فارین پالیسی، نوری‌المالکی از آغاز هم، یک نخست‌وزیر اتفاقی بود. چراکه از نگاه آمریکا و ایران در میان سیاستمداران عراقی در شرایط دشوار سیاسی پس از سقوط صدام، مالکی تنها سیاستمدار شیعی بود که می‎توانست پست نخست‌وزیری را داشته باشد. مالکی نیز در سال‌های بعد با هنرنمایی‌تمام، تلاش کرد تا رضایت همزمان ایران و آمریکا را داشته باشد.
زمزمه‎ها درباره کاهش حمایت ایران از مالکی و حتی حمایت‌نکردن ایران از این سیاستمدار عراقی مدت‌ها بود که جسته‌وگریخته توسط برخی رسانه‎ها منتشر می‎شد اما پس از سخنان دریادار علی شمخانی، رییس شورایعالی امنیت‌ملی ایران، در 14 آگوست بود که مشخص شد ایران اصراری به ادامه نخست‎وزیری مالکی ندارد. دریادار شمخانی با تایید حیدر عبادی به‌عنوان نخست‎وزیر جدید عراق روشن کرد که از نظر تهران نیز زمان نوری‌المالکی به پایان رسیده است. اما واقعیت این است که با کناره‎گیری مسالمت‎آمیز از قدرت نیز، حیات سیاسی دولت پس از او بسیار دشوار خواهد بود. چراکه نخست‎وزیر پیشین عراق سال‌های زیادی را صرف این کرده که نزدیک‌ترین و وفادارترین افراد به خود را در پست‌های کلیدی چه در دولت و چه در نهادهای امنیتی به‌کار گیرد. از این منظر، برخی کارشناسان معتقدند که نفوذ این سیاستمدار عراقی در دستگاه‌های دولتی و نهادهای امنیتی می‎تواند دردسرهای زیادی را برای دولت جدید و حتی حامیان خارجی سابق وی ایجاد کند. باراک اوباما، رییس‎جمهوری آمریکا، در تماس تلفنی با حیدر عبادی از او خواسته تا هرچه‌سریع‌تر کابینه را تشکیل دهد. گفته می‌شود که او در طول گفت‌وگوی خود حتی یک‌بار هم نامی از نوری‌المالکی به زبان نیاورده است. اقدامی که از نگاه ناظران سیاسی، به معنی اشتیاق وافر واشنگتن برای کنارگذاردن مالکی تعبیر شده است.
روزنامه فرانسوی لیبراسیون درباره شرایط جدید نوری‌المالکی می‎نویسد: «نوری‌المالکی عراق را از دست داد. اکنون همه جهان خواهان تشکیل یک حکومت وحدت ملی در عراق است و قدم اول برای ایجاد این حکومت، کناررفتن نوری‌المالکی بود. جامعه جهانی همیشه به او اخطار می‌داد و از او درخواست می‌کرد که با دیگر گروه‌های سیاسی و جناح‌های موجود در عراق کنار بیاید. ولی او هرگز به آنان گوش نداد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.