|

مردم من بخشنده هستند

«روز کاملا برآمده بود. توماس که تا آن لحظه تنها بود، خوشحال بود که می‌دید یک مرد با ظاهر تنومند بی‌صدا راهرویش را جارو می‌کند. کرکره فلزی مغازه تا نیمه‌ بالا بود. توماس کمی خم شد و دید زنی روی تختی دراز کشیده که تمام فضای اتاق را که مبله نبود، اشغال کرده بود. چهره زن رو به دیوار بود، هرچند کاملا هم پنهان نبود: ظریف، بی‌قرار، رنجیده و سرشار از سکوت-اینگونه بود. توماس بلند شد، ایستاد. می‌خواست به راهش ادامه دهد. اما مرد تنومند که داشت جارو می‌کرد، صدایش زد. گفت: بیا تو. دستش را دراز کرد تا راه را نشانش دهد. توماس چنین خیالی نداشت، با این حال نزدیک شد تا بیشتر مردی را که با چنان اقتداری حرف می‌زد، نگاه کند. مخصوصا لباسش جالب توجه بود. یک نیم‌تنه دامن گرد، زیرشلواری راه‌راه طوسی، پیراهنی با چروک مختصری در سرآستین و یقه: هر تکه لباس، نیاز به وارسی دقیق داشت. توماس تحت تاثیر این جزییات قرار گرفت، آنقدر که متوجه نشد دستش را دراز کرده تا با او دست بدهد...». «آمینادب» موریس بلانشو با این جملات شروع می‌شود. آمینادب از مهم‌ترین رمان‌های بلانشو است که به‌لحاظ شیوه روایت ویژگی‌های خاص و متفاوتی دارد. بلانشو چهر‌ه‌ای چندوجهی دارد که ایده‌هایش درباره ادبیات و زبان دامنه‌ای گسترده دارد و بحث‌های زیادی را به‌وجود آورده است. جنون و فراموشی و انتظار مضامینی‌اند که در برخی کارهای بلانشو دیده‌ می‌شود اما آمینادب دارای شیوه خاصی از روایت است که در مقدمه ترجمه فارسی کتاب درباره آن آمده: «آمینادب بیشتر یک رمان است و این مساله با ذکر عنوان در نسخه اصلی به ما گوشزد می‌شود. داستان این رمان حول یک شخصیت می‌چرخد و کمابیش روایتی خطی دارد که می‌توان آن را در چندجمله خلاصه کرد. چنین طرحی می‌تواند سنتی و حتی از جهاتی بسیار کلاسیک به نظر برسد. اما بلانشو می‌کوشد با این ژانر آشنا با تاکید خودش روی بیگانگی و با زیبایی‌شناسی کاملا ضدرئالیستی روبه‌رو شود، چراکه این زیبایی‌شناسی ضروری‌تر از هر زمانی است. ما می‌دانیم که بلانشو هنگام نگارش رمان آمینادب درباره ذات رمان در حال تحقیق و تفکر بود، چون چند مقاله از او در این دوره داریم که به پرسش درباره رمان اشاره می‌کند.» در همین مقدمه نظر کریستوف بیدان، زندگینامه‌نویس بلانشو، درباره آمینادب آمده که به گفته او، آمینادب نام برادر کوچک‌تر امانوئل لویناس بود که پیش از اینکه این کتاب منتشر شود، به دست نازی‌ها در لیتوانی کشته شد. آمینادب در زبان عبری به معنای «مردم من بخشنده هستند» است، «اگرچه این ارجاعات در هیچ کجای رمان آشکار نیست؛ چراکه آمینادب به معنای دقیق کلمه، یک شخصیت نیست، افسانه‌ایی است که تحت لوای یک شخصیت، تنها حول‌وحوش پایان داستان به آن اشاره می‌شود. البته هر کسی می‌تواند ادعا کند، او به‌رغم این جایگاه ثانویه، در متن رمان نقش اساسی دارد.» بلانشو علاقه زیادی به کافکا داشته و از آثار او تاثیر گرفته اما به جز او تحت تاثیر ژرژ باتای و لویناس هم بود. از دیگر آثار مشهور بلانشو می‌توان به «توماس گمنام»، «جنون روز»، «حکم مرگ»، «ادبیات و حق مرگ» و «فضای ادبی» اشاره کرد.
«روز کاملا برآمده بود. توماس که تا آن لحظه تنها بود، خوشحال بود که می‌دید یک مرد با ظاهر تنومند بی‌صدا راهرویش را جارو می‌کند. کرکره فلزی مغازه تا نیمه‌ بالا بود. توماس کمی خم شد و دید زنی روی تختی دراز کشیده که تمام فضای اتاق را که مبله نبود، اشغال کرده بود. چهره زن رو به دیوار بود، هرچند کاملا هم پنهان نبود: ظریف، بی‌قرار، رنجیده و سرشار از سکوت-اینگونه بود. توماس بلند شد، ایستاد. می‌خواست به راهش ادامه دهد. اما مرد تنومند که داشت جارو می‌کرد، صدایش زد. گفت: بیا تو. دستش را دراز کرد تا راه را نشانش دهد. توماس چنین خیالی نداشت، با این حال نزدیک شد تا بیشتر مردی را که با چنان اقتداری حرف می‌زد، نگاه کند. مخصوصا لباسش جالب توجه بود. یک نیم‌تنه دامن گرد، زیرشلواری راه‌راه طوسی، پیراهنی با چروک مختصری در سرآستین و یقه: هر تکه لباس، نیاز به وارسی دقیق داشت. توماس تحت تاثیر این جزییات قرار گرفت، آنقدر که متوجه نشد دستش را دراز کرده تا با او دست بدهد...». «آمینادب» موریس بلانشو با این جملات شروع می‌شود. آمینادب از مهم‌ترین رمان‌های بلانشو است که به‌لحاظ شیوه روایت ویژگی‌های خاص و متفاوتی دارد. بلانشو چهر‌ه‌ای چندوجهی دارد که ایده‌هایش درباره ادبیات و زبان دامنه‌ای گسترده دارد و بحث‌های زیادی را به‌وجود آورده است. جنون و فراموشی و انتظار مضامینی‌اند که در برخی کارهای بلانشو دیده‌ می‌شود اما آمینادب دارای شیوه خاصی از روایت است که در مقدمه ترجمه فارسی کتاب درباره آن آمده: «آمینادب بیشتر یک رمان است و این مساله با ذکر عنوان در نسخه اصلی به ما گوشزد می‌شود. داستان این رمان حول یک شخصیت می‌چرخد و کمابیش روایتی خطی دارد که می‌توان آن را در چندجمله خلاصه کرد. چنین طرحی می‌تواند سنتی و حتی از جهاتی بسیار کلاسیک به نظر برسد. اما بلانشو می‌کوشد با این ژانر آشنا با تاکید خودش روی بیگانگی و با زیبایی‌شناسی کاملا ضدرئالیستی روبه‌رو شود، چراکه این زیبایی‌شناسی ضروری‌تر از هر زمانی است. ما می‌دانیم که بلانشو هنگام نگارش رمان آمینادب درباره ذات رمان در حال تحقیق و تفکر بود، چون چند مقاله از او در این دوره داریم که به پرسش درباره رمان اشاره می‌کند.» در همین مقدمه نظر کریستوف بیدان، زندگینامه‌نویس بلانشو، درباره آمینادب آمده که به گفته او، آمینادب نام برادر کوچک‌تر امانوئل لویناس بود که پیش از اینکه این کتاب منتشر شود، به دست نازی‌ها در لیتوانی کشته شد. آمینادب در زبان عبری به معنای «مردم من بخشنده هستند» است، «اگرچه این ارجاعات در هیچ کجای رمان آشکار نیست؛ چراکه آمینادب به معنای دقیق کلمه، یک شخصیت نیست، افسانه‌ایی است که تحت لوای یک شخصیت، تنها حول‌وحوش پایان داستان به آن اشاره می‌شود. البته هر کسی می‌تواند ادعا کند، او به‌رغم این جایگاه ثانویه، در متن رمان نقش اساسی دارد.» بلانشو علاقه زیادی به کافکا داشته و از آثار او تاثیر گرفته اما به جز او تحت تاثیر ژرژ باتای و لویناس هم بود. از دیگر آثار مشهور بلانشو می‌توان به «توماس گمنام»، «جنون روز»، «حکم مرگ»، «ادبیات و حق مرگ» و «فضای ادبی» اشاره کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.