دیوارنگاری با چاشنی حقیقت
احمدرضا دالوند
گرافیتی هنر کسانی است که دستشان از رسانههای گروهی کوتاه است و دیوارهای شهر را به رسانهای تبدیل میکنند تا حرف دل یا پیام جامانده در ذهنشان را منتقل کنند. زیرا، دیوارهایی که ما را محاصره کردهاند، در اختیار ارگانهایی است که رسانهها را هم در اختیار دارند. اما، گرافیتیهای دیدهشده بر دیوارهای تهران نه سیاسیاند و نه حزبی؛ نه اعتراضی را منعکس میکنند و نه تفرعن روشنفکرانه دارند. بیشتر غمنامههای تنهایی، عواطف رقیق و زودگذر، یا فریاد عشقی ازدسترفته یا حسرت کسی که میخواهد «بلکه اونی که دوستش داره از دردش باخبر شه...»؛ را منعکس میکنند، گرافیتیهای شهرمان اینچنین هستند، اگر هم سیاسی باشند، به قصد آشوب و برهمزدن نظم عمومی شهر نیست. با اینهمه آنها را از بین میبرند. متصدیان امر یادآوری میشوند، گرافیتی در همه شهرها و در همه دنیا اجتنابناپذیر است، گرافیتی محصول شهرنشینی است. در اغلب موارد بیآزار است و از جلوههای تجمع انبوه جمعیتهای شهری است. این نقوش که اغلب با کلام همراهند بهدلیل تظاهر به چیزی و خودنمایی بر دیوارها نقش نمیشوند. یک هنرمند گرافیتی خودش همواره در سایه است و حتی امضا هم ندارد. زیرا
گرافیتی در بعضی موارد بیانیه مصور شهروندی بیرسانه و تنهاست. گاهی هم بیانیه جوانی عاشق است که دیوار را برای انتقال احساسش به کار میگیرد تا بقیه را هم با سوزدل خودش همراه کند. مگر یک شاعر یا فیلمساز همین کار را با رسانه دیگری نمیکند. اما ریشه گرافیتی، بهصورت مدرن و در غرب به فعالیتهای سیاسی اواخر دهه60 میلادی بازمیگردد... . نوعی ضدفرهنگ، نوعی هنر انتقادی، هنر حاشیهنشینی، هنر اعتراض، که در لسآنجلس و در فرهنگ پانک راک نیز متجلی شد. گرافیتی در هر جایی ممکن است دیده شود، در واگنهای قطار شهری، ایستگاههای اتوبوس و مترو، باجههای تلفن عمومی و هرجای خالی بر سطوح پراکندهای که بتوان چیزی بر آن نوشت یا به تصویر کشید، اعم از کف پیادهروها، نیمکت پارکها، سرویسهای بهداشتی عمومی و... .آن کس که حرف دل یا آرزوی کاملا درونی، احساسی و شخصیاش را بر گوشه دیواری یا بر صندلی یک اتوبوس نقش میکند، از شهر چه میخواهد؟ تهران بهعنوان یک کلانشهر تا حدی بسیار پراکنده، نوعی گرافیتی درحال شکلگیری آن هم بهصورت محدود و پنهانی و با کمال تاسف بهصورت دزدانه دارد، که همین جلوه محدود اغلب توسط متصدیان امر پاک میشود، یعنی با
رنگ پوشانده میشود. اما گرافیتی همچنان بر دیواری، نیمکتی یا حتی بر کف پیادهرویی عجولانه نقش میشود. در بسیاری از کشورها، عکاسان و نقاشان نوگرا توانستهاند گرافیتی را از دیوارهای شهر به دیوار گالریها و موزههای نسل پنجم بکشانند. هرچند که گرافیتی اگر گرافیتی باشد، تن به مهار و دهنه و لگام هیچ ارگانی نمیدهد. با هدایت این جریان خالص و بیشیلهپیله از گرایش آن به هنری معترض جلوگیری به عمل میآورند. در اینجا مدیران شهری هر کاری میکنند تا سطوح شهری را بهقول خودشان از لوث وجود گرافیتی پاک کنند و با این شیوه مدیریتی گرافیتی را به هنری معترض سوق میدهند. البته شاید چنین قصدی نداشته باشند، اما ندانمکاری که شاخودم ندارد. هیچ ارگانی و هیچ دولتی نمیتواند گرافیتی را منع کند. گرافیتی رسانه افرادی است که هیچ رسانه رسمیای ندارند و اصلا نمیخواهند داشته باشند.
گرافیتی هنر کسانی است که دستشان از رسانههای گروهی کوتاه است و دیوارهای شهر را به رسانهای تبدیل میکنند تا حرف دل یا پیام جامانده در ذهنشان را منتقل کنند. زیرا، دیوارهایی که ما را محاصره کردهاند، در اختیار ارگانهایی است که رسانهها را هم در اختیار دارند. اما، گرافیتیهای دیدهشده بر دیوارهای تهران نه سیاسیاند و نه حزبی؛ نه اعتراضی را منعکس میکنند و نه تفرعن روشنفکرانه دارند. بیشتر غمنامههای تنهایی، عواطف رقیق و زودگذر، یا فریاد عشقی ازدسترفته یا حسرت کسی که میخواهد «بلکه اونی که دوستش داره از دردش باخبر شه...»؛ را منعکس میکنند، گرافیتیهای شهرمان اینچنین هستند، اگر هم سیاسی باشند، به قصد آشوب و برهمزدن نظم عمومی شهر نیست. با اینهمه آنها را از بین میبرند. متصدیان امر یادآوری میشوند، گرافیتی در همه شهرها و در همه دنیا اجتنابناپذیر است، گرافیتی محصول شهرنشینی است. در اغلب موارد بیآزار است و از جلوههای تجمع انبوه جمعیتهای شهری است. این نقوش که اغلب با کلام همراهند بهدلیل تظاهر به چیزی و خودنمایی بر دیوارها نقش نمیشوند. یک هنرمند گرافیتی خودش همواره در سایه است و حتی امضا هم ندارد. زیرا
گرافیتی در بعضی موارد بیانیه مصور شهروندی بیرسانه و تنهاست. گاهی هم بیانیه جوانی عاشق است که دیوار را برای انتقال احساسش به کار میگیرد تا بقیه را هم با سوزدل خودش همراه کند. مگر یک شاعر یا فیلمساز همین کار را با رسانه دیگری نمیکند. اما ریشه گرافیتی، بهصورت مدرن و در غرب به فعالیتهای سیاسی اواخر دهه60 میلادی بازمیگردد... . نوعی ضدفرهنگ، نوعی هنر انتقادی، هنر حاشیهنشینی، هنر اعتراض، که در لسآنجلس و در فرهنگ پانک راک نیز متجلی شد. گرافیتی در هر جایی ممکن است دیده شود، در واگنهای قطار شهری، ایستگاههای اتوبوس و مترو، باجههای تلفن عمومی و هرجای خالی بر سطوح پراکندهای که بتوان چیزی بر آن نوشت یا به تصویر کشید، اعم از کف پیادهروها، نیمکت پارکها، سرویسهای بهداشتی عمومی و... .آن کس که حرف دل یا آرزوی کاملا درونی، احساسی و شخصیاش را بر گوشه دیواری یا بر صندلی یک اتوبوس نقش میکند، از شهر چه میخواهد؟ تهران بهعنوان یک کلانشهر تا حدی بسیار پراکنده، نوعی گرافیتی درحال شکلگیری آن هم بهصورت محدود و پنهانی و با کمال تاسف بهصورت دزدانه دارد، که همین جلوه محدود اغلب توسط متصدیان امر پاک میشود، یعنی با
رنگ پوشانده میشود. اما گرافیتی همچنان بر دیواری، نیمکتی یا حتی بر کف پیادهرویی عجولانه نقش میشود. در بسیاری از کشورها، عکاسان و نقاشان نوگرا توانستهاند گرافیتی را از دیوارهای شهر به دیوار گالریها و موزههای نسل پنجم بکشانند. هرچند که گرافیتی اگر گرافیتی باشد، تن به مهار و دهنه و لگام هیچ ارگانی نمیدهد. با هدایت این جریان خالص و بیشیلهپیله از گرایش آن به هنری معترض جلوگیری به عمل میآورند. در اینجا مدیران شهری هر کاری میکنند تا سطوح شهری را بهقول خودشان از لوث وجود گرافیتی پاک کنند و با این شیوه مدیریتی گرافیتی را به هنری معترض سوق میدهند. البته شاید چنین قصدی نداشته باشند، اما ندانمکاری که شاخودم ندارد. هیچ ارگانی و هیچ دولتی نمیتواند گرافیتی را منع کند. گرافیتی رسانه افرادی است که هیچ رسانه رسمیای ندارند و اصلا نمیخواهند داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.