حسین مسافرآستانه در گفتوگو با «شرق» تاکید کرد
قاچاق؛ مهمترین دلیل رکود فیلمها
فرانک آرتا
حسین مسافرآستانه از عالم نمایش پا به عرصه سینما گذاشت. این کارگردان تئاتر و از مدیران اسبق حوزه نمایش، چند صباحی است ریاست موسسه رسانههای تصویری را عهدهدار شده؛ موسسهای پرحاشیه که این روزها بحثهای زیادی دربارهاش وجود دارد. برخی بر علل وجودی آن تردید دارند و خواستار انحلالش هستند و عدهای معتقدند این موسسه باید اصلاح و تقویت شود. در گفتوگو با حسین مسافرآستانه، به این حواشی و مسایل پرداختیم.
در مدت حضورتان در موسسه رسانههای تصویری با چه مسایلی مواجه شدید؟
موسسه میتواند نقش بسیار بسزایی در فعالیت نمایشهای خانگی داشته باشد و اساسا وظیفه ذاتیاش هم همین است. شاید در دوره گذشته این موسسه وارد تولید شد. از دورهای که بنده وارد این عرصه شدم تلاش زیادی کردم که خارج از حیطه وظیفه سازمانی این موسسه، تعهدی ایجاد نکنم. در زمینه نمایش خانگی کارهای انجامنشده و زمینمانده، زیاد داریم. موسسه باید در ارتقای تولیدات ویژه نمایش خانگی نقشی موثری داشته باشد.
در نخستینجلسه مطبوعاتی شما که حضور داشتم به مواردی از عملکرد این موسسه در گذشته اشاره شد که بهنظرم هیچ ربطی به ماموریت ذاتی موسسه رسانههای تصویری نداشت. تاحدیکه میتوان نام آن را به موسسه « برگزاری برنامههای متنوع» تغییر داد! مثلا اشاره کردید که حمایت از تولیدات سینمایی را مدنظر دارید که شامل تولید آثار مستند است. درحالیکه جزو وظایف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است یا حمایت از تولیداتی که از نظر فرهنگی مهماند و قرار است موسسه نقش لجستیک داشته باشد و... در واقع موسسه رسانههای تصویری همه کارکرده، جز اینکه به موضوع نمایش خانگی بپردازد. حال در این دوره چگونه میخواهید عمل کنید؟
به نظرم سوءبرداشت شده است. تولید فیلم مستند ربطی به ما ندارد. فیلم مستند تعریف مشخص و مرکز جداگانهای دارد؛ عرض کردم استثنائا به دلیل نیاز نمایش خانگی به بعضی از موضوعات در گذشته در اینجا یکی، دو مستند تهیه کردهایم. آن مستندهایی که تهیهشده به نظرم اتفاقا خیلی هم ضرورت داشته است.
مثلا؟
مجموعه آوازهای عاشورایی یا مجموعه تلاوت قرآن کریم توسط قاریان معتبر دنیا. کار فرهنگی و بزرگی است و جز از طریق این موسسه نمیتوانست در دسترس خانوادهها قرار بگیرد.
نظرتان درباره عملکرد مدیر قبلی این موسسه چیست؟
اعمال گذشته به وظایف سازمانی من ربطی ندارد.
اما بخشی از مشکلات شما، ناشی از عملکرد گذشتگان است؟
در مورد گذشته هرچه صحبت کنیم هیچ مشکلی حل نمیشود. اینکه امروز عملکردمان در مقایسه با گذشته چقدر تفاوت دارد، مهم است. چون وظیفه مدیریتی و اخلاقیام این اجازه را به من نمیدهد؛ حتما مدیران گذشته باید باشند و در حضور هم در مورد عملکردشان صحبت کنیم.
برای اداره بهتر موسسه چه اهدافی مدنظرتان است؟
اگر نیاز به نمایش خانگی به ضرورت توسط سایر مراکز مرتفع نشده باشد، باید بخشهای دولتی و خصوصی، این نیاز را مرتفع کنند؛ هم بهلحاظ فرهنگی و هم به لحاظ اقتصادی. قسمتی را که از نظر اقتصادی میتواند پررنگتر باشد بخش خصوصی عهدهدار است و کسی هم نمیتواند ایراد بگیرد که چرا فلان موسسه خصوصی نمایش خانگی در حوزه مستند فیلم میسازد.
من در مورد بخش دولتی صحبت میکنم، نه خصوصی؟
هیچ فرقی نمیکند. مسوولیت تامین فیلمهای نمایش خانگی به عهده ماست. شورایی وجود دارد که در این امر تصمیمگیری میکنند. برآیند نظرات آنها منجر به این میشود تا برای رفع نیاز جامعه وارد عمل شد. بنابراین مسوولیت توزیع به عهده بخش خصوصی است. ما فقط کارمان از نظر فرهنگی تامین منابعی است که این منابع باید در توزیع خانگی به دست خانوادهها برسد. ما خرید آثار تولیدشده که مورد نیاز خانوادههاست را جزو وظایفمان میدانیم. درحال حاضر تولید فیلم به معنای «سینمایی»، وظیفه بنیاد سینمایی فارابی است، منهای کارگردانهایی که کار اولشان را میسازند که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی کار میکنند. و فیلمهای کوتاه هم در انجمن سینمای جوانان تهیه میشوند. متولی تولید فیلم ویدیویی جز در موسسه رسانههای تصویری در بدنه دولت جای دیگری ندارد. بنابراین وظیفه موسسه، تولید و مشارکت در تولید است و درحد توانش، با توجه به ظرفیت خودش و حتی در تعاملی که با بخش خصوصی دارد وارد عمل میشود. آسیبهایی که در دوره گذشته در نمایش خانگی شکلگرفته بهخوبی خودش را نشان داده که اگر موسسات، انفعالی عمل کنند و فقط به آثار تولیدشده توجه کنند و نقشی در تولید نداشته باشند با آثار بسیار ضعیف و گاه سخیف روبهرو خواهند شد و گاه این آثار بسیار نازل سروصدای مطبوعات و عموم مردم را درآورده است.
یکی از مشکلات اساسی سینمای ایران توزیع و پخش فیلمهاست. شما میگویید فیلمهای ویدیویی و بعضا تلهفیلم تهیه میکنید. آیا به این موضوع فکر کردهاید که خریداران این فیلمها چه کسانی هستند؟ مثلا اگر خانوادهای میخواهد مبلغی را به محصولات فرهنگی اختصاص دهد، ترجیح میدهد فیلم بلند سینمایی با حضور ستارهها را خریداری کند تا فیلمی که فیلمساز و بازیگر ناشناخته دارد. آیا به این قضیه هم فکر میکنید که وضعیت بازده اقتصادی چه خواهد شد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. گفتم اولویت ما فرهنگی است و اولویت اقتصادی نداریم. باید نگاه اقتصادی هم داشته باشیم و ذایقه اجتماعی را در نظر بگیریم. اینکه میگویم در تولید نقش داشته باشیم، اتفاقا به دلیل توجه به مخاطب است. سوژههایی که ممکن است موردتوجه قرار نگیرد موردنظر ما نیست. ممکن است استثنائاتی وجود داشته باشد اما جو عمومی، جو دلخواه ماست اما نه در سطحی پایین. باید قشر متوسط به بالا را در نظر بگیریم.
اگر فقط به قشر متوسطبهبالا توجه کنید، در آنصورت دچار ریزش مخاطب نمیشوید؟
ما میخواهیم قشر متوسطبهپایین را که از نظر کمیت هم زیاد هستند به متوسطبهبالا ارتقا دهیم.
به صورت طبیعی دولت باید همیشه به قشر آسیبپذیر توجه کند. اگر بخواهید قشری که امکانات مالی تحصیلات را دارد، کمک کنید کار شاقی انجام نشده. چون او خودش از عهدهاش برمیآید و امکاناتش را هم دارد. اما وقتی قشر محرومی را به فیلم دیدن عادت دهید، در آنصورت کار بزرگی انجام دادهاید. مورد دیگر اینکه آیا میتوانیم مدعی باشیم بهلحاظ کیفی درسطح عالی هستیم. در حال حاضر فیلمهای سینمایی فاخرمان هم مشکل دارد. آیا نگاهتان بیش از اینکه واقعی باشد، آرمانی نیست؟
به نظرم باید مقداری زاویه نگاهمان را همسو کنیم تا به نتیجه بهتری برسیم. آنچه از قشر متوسط فرهنگی به بالا گفتم از نظر نوع سلایق اجتماعی حاکم بر جامعه عرض کردم و گفتم فیلمها را براساس سلایق آنها تولید کنیم تا بقیه براساس آن بالا کشیده شوند. شما سلایق فرهنگی را با ساختار تولید فیلم سینمایی توضیح دادید که مدنظر من نیست. علت اصلی اینکه بعضی از فیلمهای سینمایی ایران در محافل صاحبسبک مورد استقبال قرار میگیرد ساختهای عجیب و غریب نیست، بلکه محتوای فرهنگی و نجیبش است. پس کافی است جلوی ضایعات را با الگوسازی بگیریم. در سینمای ایران گاهی ضایعاتی میبینیم، اما سینمای ایران ثابتکرده استعدادهای درخشانی دارد که میتواند با ساختن فیلم خوب و ساده، موردپسند مردم ایران و دنیا شود.
سینمای ایران از نظر اقتصادی خیلی نحیف است و اگر شاهد درخششهایی بودیم به دلیل تلاش فردی فیملسازان بوده، نه حاصل سیستم فعال و منسجم درون سینما.
گردش اقتصادی، یکشبه شکل نمیگیرد.
صریح بگویم دولت بودجه ندارد و نمیخواهد ریختوپاشهای دولت قبلی را تکرار کند. در واقع راهکاری در نظر میگیرد که از پتانسیلهای خارج از سازمانهای دولتی استفاده کند تا آسیبهای گذشته را جبران کند. در این مسیر اگر موسسه رسانههای تصویری بخواهد آنگونه که شما میگویید عمل کند، به نتایج آنی نخواهد رسید. در این مدت هم، موسسه بازدهیای به آن معنا نداشته؟
فروش نمایش خانگی با معیارهای شما قابل اندازهگیری نیست. فروش نمایش خانگی در چندسال گذشته در اوج بود. حتی میخواهم بگویم جریاناتی که شکل گرفت و نبودن تدبیر نظارت بر این جریانات و وادادن این مسایل، لطمات جبرانناپذیری وارد کرد. مساله قاچاق، مهمترین دلیل رکود فیلمهای خوب در ایران و حتی مهمترین دلیل کممشتری بودن است. ما الان خیال میکنیم که حداکثر ظرفیت تولید یک سیدی در بازار از یک فیلم خیلی خوب300هزار نسخه است اما در واقع مشتری به این اندازه نیست. بعضیها میگویند این تولید کم یعنی مردم استقبال نمیکنند. میلیونها نسخه از همان سیدی در کشور پخش میشود و مردم میبینند. این مشکل از فیلمها نیست. مشکل از سیستم است.
چرا وارد مبارزه با این سیستم معیوب نمیشوید؟
سیستم تعریف دارد. ما جایمان در سیستم آنجاست که فیلم خوب تولید کنیم که هم رعایت موازین فرهنگی و هم بازدهی فرهنگی داشته باشد. اینکه صدهزار نسخه سیدی به دست مردم میرسد، به این معنی نیست که اینفیلم، بد بوده و بازدهی اقتصادی نداشته است. به این معنی که از همین نسخهها چندینمیلیون نسخه در کشور پخش شده. مشکل جای دیگر است. اینطور نمیتوان معیار خوب و بد یک فیلم را به لحاظ فرهنگی و اقتصادی ارزیابی کرد. نمیتوانیم بگوییم تعداد فیلمهای تولیدشده در موسسه فلان اینقدر نازل است. پس این فیلم، فیلم خوبی نبوده و مردم آن را نپسندیدهاند.
چطور متوجه این موضوع میشوید؟
آمار غیررسمیای که در این زمینه وجود دارد و بهراحتی هم قابل دسترس است، نشان میدهد که این فیلم بهراحتی در بازار قاچاق به تعداد بسیارزیاد و غیرمجاز تکثیرشده و با قیمت حداقلی به دست مردم میرسد. تا زیرساخت مسایل اقتصادی در جامعه درست نشود نمیتوانیم اقتصاد را مبنای فعالیت فرهنگی قرار دهیم. اشارات شما درست است اگر فعالیت اقتصادی نباشد هرچقدر هم پول تزریق شود، نمیتوانیم شاهد تحول و ارتقا باشیم. مهمترین مورد، قاچاق در فضای مجازی است. قاچاق در فضای مجازی بیداد میکند. یعنی دزدی آشکار در فضای مجازی روی سایتهایی که رسما مجوز دارند آنقدر زیاد است که باید دست مردم را بوسید که همین تعداد سیدی را هم رغبتکرده و خریداری میکنند.
یعنی از نظر شما شرایط تا اینحد بد است؟
بله. مثلا فیلمی در روز دوم اکرانش، بهراحتی از طریق سایتهای مجاز با مجوز دولت قابلیت دانلودکردن دارد، در اینحالت، چه رغبتی ایجاد میشود که مردم به سینما بروند یا منتظر شوند سیدی این فیلم وارد بخش خانگی شود؟
البته زمانی ستاد مبارزه با قاچاق در موسسه تشکیل شده بود، چطور دولت این رویه را پیگیری نکرد؟
اساسا امروز نوع مبارزه با قاچاق دیگر شبیه گذشته نیست. آن زمان تکثیر سیدی و پخش آن در کل کشور از طریق غیررسمی بود که تولیدکنندگان و انبارهای قاچاق را شناسایی میکردند که تیم ضربتی خوبی وارد عمل میشد و یکی از دورههای درخشانش مبارزه با قاچاق همان دوره بود. متاسفانه در چهارسال گذشته دولت قبل، نمیدانم به چه دلیل این ستاد به بدنه وزارت ارشاد منتقل شد. در بدنه وزارت ارشاد دیگر فعالیت رسمی ادامه پیدا نکرد و بیشتر حالت دبیرخانه داشت. در دوره قبلی نیروی انتظامی، قوه قضاییه، نمایندگان ما در سراسر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی دستبهدست هم دادند و مراکز را شناسایی میکردند و قاچاق به حداقل رسید. نسخه فروش هر سیدی به بیش از چندمیلیون رسیده بود. البته الان آن ستاد بسیار لازم و ضروری است اما کافی نیست. ولی برای آن زمان کافی بود.
اگر همان زمان این روند ادامه پیدا میکرد، الان شاهد نابسامانیها نبودیم؟
بله. منتها الان فضای قاچاق دیگر فضای تولید و تکثیر سیدی غیرمجاز نیست. فضاهای غیرمجازی اینترنت بزرگترین ضربه را میزنند، به طوری که جنس قاچاق به نیروی قاچاقچی هم نیاز ندارد!
اما به نظرتان با سرعت کم اینترنت در ایران این اتفاق یک مقدار بعید به نظر نمیرسد؟
اما این سرعت کم شاید استثنائا اینجا یک حسن تلقی شود. تازه در این میان بسیاری از شبکههای فارسیزبان خارج از کشور را چه کنیم که فیلمهای غیرقانونی پخش میکنند؟!
با این معضل چگونه میتوان برخورد کرد؟ چون فیلمسازانی که در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کار میکنند، علاقهای به نمایش فیلمهایشان در شبکههای ماهواره، با وضعیت بد تبلیغات کالاها به صورت زیرنویس یا میانبرنامه ندارند.
یکی از اعتراضات مداوم تهیهکنندگان همین است که به نظرم در این مورد مشکل قانونگذاری داریم؛ یعنی قانونی برای این کار وجود ندارد. البته الان خوشبختانه فضاهای مجازی مقداری مشمول قانون شدهاند وگرنه مدتها از سایتها و فضاهای مجازی قابلیت پیگیری نداشتیم. الان پلیس فتا تشکیل شده و تا حدی برای این امر تدابیری اندیشیدهاند. اما به طور کل بحث کپیرایت و قانون به رسمیتشناختن حقوق رایت مطرح است. البته این مساله فقط در حوزه فیلم نیست و در همه حوزهها مطرح است. به نظرم مجلس باید وارد فاز مطالعاتی جدی و دقیق در این زمینه شود. چون ما امکان اینکه از یک کشور خارجی شکایت کنیم که حقوق آثار هنری ما را نادیده گرفته است، نداریم. این معضلی است که نه من بهعنوان مدیر این موسسه و نه وزارت ارشاد به تنهایی از عهده آن برنمیآید و از حدود اختیارات دولتی خارج است.
شما بهعنوان مدیر میخواهید که در موسسه مثل گذشته ستاد مبارزه با قاچاق وجود داشته باشد؟
هم مایلم و هم مورد تقاضای تهیهکنندهها و موسسات خصوصی است. چون همه کسانی که سرمایهگذاری میکنند در این میان متضرر میشوند و احساس امنیت هم نمیکنند و ضررهای خودشان را هم از دولت مطالبه میکنند که این خود مشکل بزرگتری است که پیشبینی نشده است و روی دوش دولت اضافه میشود.
خاطرم است در ابتدای یکی از فیلمهای ایرانی متعلق به نمایش خانگی کلیپی بود که میگفت شما کتاب، سیدی و... نمیدزدید، اما همان کلیپ خارجی هم کپی بود!
به نظرم در این زمینه آگاهیبخشی نکردهایم.
البته در مقطعی آیات عظام، نظراتشان را درباره موضوع قاچاق نمایش خانگی اعلام کردند و رای به جایزنبودن و حرامبودن عمل قاچاق فیلمها دادند؟
بله. خوشبختانه آیات عظام در این مورد فتواهایی دادند و ما هم باید برای گرفتن فتواهای جدیدتر اقدام کنیم و روی آنها مانور دهیم. مردم ما واقعا مردمی هستند که اگر این آگاهی را داشته باشند و باور کنند که کارشان کمک به قاچاقچیان است، این کار را نمیکنند. خود مردم بهترین عامل برای دفع قاچاق هستند.
با این حال برای حل معضل قاچاق چه راهکاری پیشنهاد میکنید؟
به نظرم هر مدیری در هر پستی و در هر جایی که قرار دارد، باید در این امر دست در دست هم بگذارد. مهمتر از همه، شهرداریها هستند. شهرداریها به جهت داشتن ظرفیت تبلیغی بالا در سطح شهرها باید بخشی از این ظرفیت را به این امر خیر و انساندوستانه اختصاص دهند و مدام به دنبال اجارهدادن بیلبوردهایشان به مراکز تجاری نباشند. این امر کاری صواب است که باید بهعنوان اولویت کار فرهنگی برعهده هر کسی که ظرفیت تبلیغی خوبی در این زمینه دارد قرار بگیرد. مردم همهجانبه نیاز به این اطلاعات دارند. تلویزیون نقش بسیار مهمی در مبارزه با قاچاق دارد. تلویزیون در کنار این همه تبلیغات تجاری باید جایی را برای مبارزه با قاچاق کالاهای هنری اختصاص دهد و مردم را به نخریدن آثار قاچاق تشویق کند. اما عملیات ضربتی از جانب پلیس باید جای خودش را داشته باشد.
موسسه رسانههای تصویری چه کمکی میتواند به شرکتهای خصوصی نمایش خانگی کند؟
به لحاظ اقتصادی میتوان کارها را به آنها سپرد. کما اینکه الان شاهد هستیم فیلمهای پرفروش سینمایی در بخش موسسات خصوصی وارد شبکه خانگی میشوند. یعنی ما اصلا رقابتی برای خرید آثار پرفروش با این موسسات نداریم و اجازه میدهیم در این عرصه فعالیت کنند. اما اعتقاد داریم همه بار فرهنگی نمایش خانگی را نمیتواند بخش خصوصی بر عهده بگیرد، چون به لحاظ اقتصادی ورشکست میشود. بنابراین ما به کمک و پشتوانه دولت خلأهایی را که وجود دارد، پر میکنیم.
وضعیت پروژه ایرباس به کارگردانی نادر طالبزاده در موسسه چگونه است؟
اولین بار در جلسه مطبوعاتیام با این سوال مواجه شدم و همکارانم گفتند احتمالا مدیر قبلی این قولها را داده و ما اطلاعی از قول شفاهی یا اداری نداریم و هیچ تعهدی انجام نشده بود، ضمن اینکه این موضوع اصلا به موسسه ارتباطی پیدا نمیکند.
موسسه به لحاظ بازدهی مالی چه شرایطی دارد؟
بازدهی مالی در سال گذشته تقریبا منفی بوده و تا الان هم ارزیابی ما این است که همچنان منفی است اما کمتر شده و امیدوارم تا پایان سال پایاپای کار را جلو ببریم.
اعتبار مالی موسسه چقدر است؟
این بودجه تقریبا چهارمیلیاردتومان است که به نظرم اگر قرار باشد با این بودجه هم از سینما حمایت کنیم و هم در تولید نقش داشته باشیم بعد از یک فصل باید فعالیت موسسه را تعطیل کنیم. ضمن اینکه باید جشنواره فیلم یاس هم برگزار کنیم که تقریبا یکمیلیارد به جشنواره فیلم یاس اختصاص مییابد اما همین جشنواره هم با یکمیلیارد برگزار نمیشود.
آیا قرار است دبیرخانه جشنواره فیلم فجر از موسسه منفک شود؟
امسال هم جشنواره تحت پشتیبانی این موسسه برگزار میشود. جشنواره فجر از آنجایی که همیشه تحت پشتیبانی یکی از موسسات برگزار شده، خودبهخود مستقل نیست.
شما با این مساله موافق نیستید؟
این نظر شخصی من است و توضیح دادهام. اما اینکه نظر دولت چیست بحث دیگری است. بهنظرم حتی اگر یک جشنواره برای سینما با استقلال صفر تا صد باید وجود داشته باشد جشنواره فجر است اما از بدو تاسیس جشنواره فجر تحتالحمایه یکی از موسسات بوده و هربار بنا به سلیقه مدیران جابهجا شده است و خانهبهدوش بوده. به نظرم جشنواره فجر ارزش این را دارد که به اندازه یک موسسه، استقلال مالی، مکانی و نیروی انسانی داشته باشد. این تکلیف از چندسال قبل بر دوش موسسه گذاشته شده و من وظیفه خودم میدانم به نحو بسیار مطلوب با تمام امکانات از جشنواره مهم فجر پشتیبانی کنم.
در مدت حضورتان در موسسه رسانههای تصویری با چه مسایلی مواجه شدید؟
موسسه میتواند نقش بسیار بسزایی در فعالیت نمایشهای خانگی داشته باشد و اساسا وظیفه ذاتیاش هم همین است. شاید در دوره گذشته این موسسه وارد تولید شد. از دورهای که بنده وارد این عرصه شدم تلاش زیادی کردم که خارج از حیطه وظیفه سازمانی این موسسه، تعهدی ایجاد نکنم. در زمینه نمایش خانگی کارهای انجامنشده و زمینمانده، زیاد داریم. موسسه باید در ارتقای تولیدات ویژه نمایش خانگی نقشی موثری داشته باشد.
در نخستینجلسه مطبوعاتی شما که حضور داشتم به مواردی از عملکرد این موسسه در گذشته اشاره شد که بهنظرم هیچ ربطی به ماموریت ذاتی موسسه رسانههای تصویری نداشت. تاحدیکه میتوان نام آن را به موسسه « برگزاری برنامههای متنوع» تغییر داد! مثلا اشاره کردید که حمایت از تولیدات سینمایی را مدنظر دارید که شامل تولید آثار مستند است. درحالیکه جزو وظایف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است یا حمایت از تولیداتی که از نظر فرهنگی مهماند و قرار است موسسه نقش لجستیک داشته باشد و... در واقع موسسه رسانههای تصویری همه کارکرده، جز اینکه به موضوع نمایش خانگی بپردازد. حال در این دوره چگونه میخواهید عمل کنید؟
به نظرم سوءبرداشت شده است. تولید فیلم مستند ربطی به ما ندارد. فیلم مستند تعریف مشخص و مرکز جداگانهای دارد؛ عرض کردم استثنائا به دلیل نیاز نمایش خانگی به بعضی از موضوعات در گذشته در اینجا یکی، دو مستند تهیه کردهایم. آن مستندهایی که تهیهشده به نظرم اتفاقا خیلی هم ضرورت داشته است.
مثلا؟
مجموعه آوازهای عاشورایی یا مجموعه تلاوت قرآن کریم توسط قاریان معتبر دنیا. کار فرهنگی و بزرگی است و جز از طریق این موسسه نمیتوانست در دسترس خانوادهها قرار بگیرد.
نظرتان درباره عملکرد مدیر قبلی این موسسه چیست؟
اعمال گذشته به وظایف سازمانی من ربطی ندارد.
اما بخشی از مشکلات شما، ناشی از عملکرد گذشتگان است؟
در مورد گذشته هرچه صحبت کنیم هیچ مشکلی حل نمیشود. اینکه امروز عملکردمان در مقایسه با گذشته چقدر تفاوت دارد، مهم است. چون وظیفه مدیریتی و اخلاقیام این اجازه را به من نمیدهد؛ حتما مدیران گذشته باید باشند و در حضور هم در مورد عملکردشان صحبت کنیم.
برای اداره بهتر موسسه چه اهدافی مدنظرتان است؟
اگر نیاز به نمایش خانگی به ضرورت توسط سایر مراکز مرتفع نشده باشد، باید بخشهای دولتی و خصوصی، این نیاز را مرتفع کنند؛ هم بهلحاظ فرهنگی و هم به لحاظ اقتصادی. قسمتی را که از نظر اقتصادی میتواند پررنگتر باشد بخش خصوصی عهدهدار است و کسی هم نمیتواند ایراد بگیرد که چرا فلان موسسه خصوصی نمایش خانگی در حوزه مستند فیلم میسازد.
من در مورد بخش دولتی صحبت میکنم، نه خصوصی؟
هیچ فرقی نمیکند. مسوولیت تامین فیلمهای نمایش خانگی به عهده ماست. شورایی وجود دارد که در این امر تصمیمگیری میکنند. برآیند نظرات آنها منجر به این میشود تا برای رفع نیاز جامعه وارد عمل شد. بنابراین مسوولیت توزیع به عهده بخش خصوصی است. ما فقط کارمان از نظر فرهنگی تامین منابعی است که این منابع باید در توزیع خانگی به دست خانوادهها برسد. ما خرید آثار تولیدشده که مورد نیاز خانوادههاست را جزو وظایفمان میدانیم. درحال حاضر تولید فیلم به معنای «سینمایی»، وظیفه بنیاد سینمایی فارابی است، منهای کارگردانهایی که کار اولشان را میسازند که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی کار میکنند. و فیلمهای کوتاه هم در انجمن سینمای جوانان تهیه میشوند. متولی تولید فیلم ویدیویی جز در موسسه رسانههای تصویری در بدنه دولت جای دیگری ندارد. بنابراین وظیفه موسسه، تولید و مشارکت در تولید است و درحد توانش، با توجه به ظرفیت خودش و حتی در تعاملی که با بخش خصوصی دارد وارد عمل میشود. آسیبهایی که در دوره گذشته در نمایش خانگی شکلگرفته بهخوبی خودش را نشان داده که اگر موسسات، انفعالی عمل کنند و فقط به آثار تولیدشده توجه کنند و نقشی در تولید نداشته باشند با آثار بسیار ضعیف و گاه سخیف روبهرو خواهند شد و گاه این آثار بسیار نازل سروصدای مطبوعات و عموم مردم را درآورده است.
یکی از مشکلات اساسی سینمای ایران توزیع و پخش فیلمهاست. شما میگویید فیلمهای ویدیویی و بعضا تلهفیلم تهیه میکنید. آیا به این موضوع فکر کردهاید که خریداران این فیلمها چه کسانی هستند؟ مثلا اگر خانوادهای میخواهد مبلغی را به محصولات فرهنگی اختصاص دهد، ترجیح میدهد فیلم بلند سینمایی با حضور ستارهها را خریداری کند تا فیلمی که فیلمساز و بازیگر ناشناخته دارد. آیا به این قضیه هم فکر میکنید که وضعیت بازده اقتصادی چه خواهد شد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. گفتم اولویت ما فرهنگی است و اولویت اقتصادی نداریم. باید نگاه اقتصادی هم داشته باشیم و ذایقه اجتماعی را در نظر بگیریم. اینکه میگویم در تولید نقش داشته باشیم، اتفاقا به دلیل توجه به مخاطب است. سوژههایی که ممکن است موردتوجه قرار نگیرد موردنظر ما نیست. ممکن است استثنائاتی وجود داشته باشد اما جو عمومی، جو دلخواه ماست اما نه در سطحی پایین. باید قشر متوسط به بالا را در نظر بگیریم.
اگر فقط به قشر متوسطبهبالا توجه کنید، در آنصورت دچار ریزش مخاطب نمیشوید؟
ما میخواهیم قشر متوسطبهپایین را که از نظر کمیت هم زیاد هستند به متوسطبهبالا ارتقا دهیم.
به صورت طبیعی دولت باید همیشه به قشر آسیبپذیر توجه کند. اگر بخواهید قشری که امکانات مالی تحصیلات را دارد، کمک کنید کار شاقی انجام نشده. چون او خودش از عهدهاش برمیآید و امکاناتش را هم دارد. اما وقتی قشر محرومی را به فیلم دیدن عادت دهید، در آنصورت کار بزرگی انجام دادهاید. مورد دیگر اینکه آیا میتوانیم مدعی باشیم بهلحاظ کیفی درسطح عالی هستیم. در حال حاضر فیلمهای سینمایی فاخرمان هم مشکل دارد. آیا نگاهتان بیش از اینکه واقعی باشد، آرمانی نیست؟
به نظرم باید مقداری زاویه نگاهمان را همسو کنیم تا به نتیجه بهتری برسیم. آنچه از قشر متوسط فرهنگی به بالا گفتم از نظر نوع سلایق اجتماعی حاکم بر جامعه عرض کردم و گفتم فیلمها را براساس سلایق آنها تولید کنیم تا بقیه براساس آن بالا کشیده شوند. شما سلایق فرهنگی را با ساختار تولید فیلم سینمایی توضیح دادید که مدنظر من نیست. علت اصلی اینکه بعضی از فیلمهای سینمایی ایران در محافل صاحبسبک مورد استقبال قرار میگیرد ساختهای عجیب و غریب نیست، بلکه محتوای فرهنگی و نجیبش است. پس کافی است جلوی ضایعات را با الگوسازی بگیریم. در سینمای ایران گاهی ضایعاتی میبینیم، اما سینمای ایران ثابتکرده استعدادهای درخشانی دارد که میتواند با ساختن فیلم خوب و ساده، موردپسند مردم ایران و دنیا شود.
سینمای ایران از نظر اقتصادی خیلی نحیف است و اگر شاهد درخششهایی بودیم به دلیل تلاش فردی فیملسازان بوده، نه حاصل سیستم فعال و منسجم درون سینما.
گردش اقتصادی، یکشبه شکل نمیگیرد.
صریح بگویم دولت بودجه ندارد و نمیخواهد ریختوپاشهای دولت قبلی را تکرار کند. در واقع راهکاری در نظر میگیرد که از پتانسیلهای خارج از سازمانهای دولتی استفاده کند تا آسیبهای گذشته را جبران کند. در این مسیر اگر موسسه رسانههای تصویری بخواهد آنگونه که شما میگویید عمل کند، به نتایج آنی نخواهد رسید. در این مدت هم، موسسه بازدهیای به آن معنا نداشته؟
فروش نمایش خانگی با معیارهای شما قابل اندازهگیری نیست. فروش نمایش خانگی در چندسال گذشته در اوج بود. حتی میخواهم بگویم جریاناتی که شکل گرفت و نبودن تدبیر نظارت بر این جریانات و وادادن این مسایل، لطمات جبرانناپذیری وارد کرد. مساله قاچاق، مهمترین دلیل رکود فیلمهای خوب در ایران و حتی مهمترین دلیل کممشتری بودن است. ما الان خیال میکنیم که حداکثر ظرفیت تولید یک سیدی در بازار از یک فیلم خیلی خوب300هزار نسخه است اما در واقع مشتری به این اندازه نیست. بعضیها میگویند این تولید کم یعنی مردم استقبال نمیکنند. میلیونها نسخه از همان سیدی در کشور پخش میشود و مردم میبینند. این مشکل از فیلمها نیست. مشکل از سیستم است.
چرا وارد مبارزه با این سیستم معیوب نمیشوید؟
سیستم تعریف دارد. ما جایمان در سیستم آنجاست که فیلم خوب تولید کنیم که هم رعایت موازین فرهنگی و هم بازدهی فرهنگی داشته باشد. اینکه صدهزار نسخه سیدی به دست مردم میرسد، به این معنی نیست که اینفیلم، بد بوده و بازدهی اقتصادی نداشته است. به این معنی که از همین نسخهها چندینمیلیون نسخه در کشور پخش شده. مشکل جای دیگر است. اینطور نمیتوان معیار خوب و بد یک فیلم را به لحاظ فرهنگی و اقتصادی ارزیابی کرد. نمیتوانیم بگوییم تعداد فیلمهای تولیدشده در موسسه فلان اینقدر نازل است. پس این فیلم، فیلم خوبی نبوده و مردم آن را نپسندیدهاند.
چطور متوجه این موضوع میشوید؟
آمار غیررسمیای که در این زمینه وجود دارد و بهراحتی هم قابل دسترس است، نشان میدهد که این فیلم بهراحتی در بازار قاچاق به تعداد بسیارزیاد و غیرمجاز تکثیرشده و با قیمت حداقلی به دست مردم میرسد. تا زیرساخت مسایل اقتصادی در جامعه درست نشود نمیتوانیم اقتصاد را مبنای فعالیت فرهنگی قرار دهیم. اشارات شما درست است اگر فعالیت اقتصادی نباشد هرچقدر هم پول تزریق شود، نمیتوانیم شاهد تحول و ارتقا باشیم. مهمترین مورد، قاچاق در فضای مجازی است. قاچاق در فضای مجازی بیداد میکند. یعنی دزدی آشکار در فضای مجازی روی سایتهایی که رسما مجوز دارند آنقدر زیاد است که باید دست مردم را بوسید که همین تعداد سیدی را هم رغبتکرده و خریداری میکنند.
یعنی از نظر شما شرایط تا اینحد بد است؟
بله. مثلا فیلمی در روز دوم اکرانش، بهراحتی از طریق سایتهای مجاز با مجوز دولت قابلیت دانلودکردن دارد، در اینحالت، چه رغبتی ایجاد میشود که مردم به سینما بروند یا منتظر شوند سیدی این فیلم وارد بخش خانگی شود؟
البته زمانی ستاد مبارزه با قاچاق در موسسه تشکیل شده بود، چطور دولت این رویه را پیگیری نکرد؟
اساسا امروز نوع مبارزه با قاچاق دیگر شبیه گذشته نیست. آن زمان تکثیر سیدی و پخش آن در کل کشور از طریق غیررسمی بود که تولیدکنندگان و انبارهای قاچاق را شناسایی میکردند که تیم ضربتی خوبی وارد عمل میشد و یکی از دورههای درخشانش مبارزه با قاچاق همان دوره بود. متاسفانه در چهارسال گذشته دولت قبل، نمیدانم به چه دلیل این ستاد به بدنه وزارت ارشاد منتقل شد. در بدنه وزارت ارشاد دیگر فعالیت رسمی ادامه پیدا نکرد و بیشتر حالت دبیرخانه داشت. در دوره قبلی نیروی انتظامی، قوه قضاییه، نمایندگان ما در سراسر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی دستبهدست هم دادند و مراکز را شناسایی میکردند و قاچاق به حداقل رسید. نسخه فروش هر سیدی به بیش از چندمیلیون رسیده بود. البته الان آن ستاد بسیار لازم و ضروری است اما کافی نیست. ولی برای آن زمان کافی بود.
اگر همان زمان این روند ادامه پیدا میکرد، الان شاهد نابسامانیها نبودیم؟
بله. منتها الان فضای قاچاق دیگر فضای تولید و تکثیر سیدی غیرمجاز نیست. فضاهای غیرمجازی اینترنت بزرگترین ضربه را میزنند، به طوری که جنس قاچاق به نیروی قاچاقچی هم نیاز ندارد!
اما به نظرتان با سرعت کم اینترنت در ایران این اتفاق یک مقدار بعید به نظر نمیرسد؟
اما این سرعت کم شاید استثنائا اینجا یک حسن تلقی شود. تازه در این میان بسیاری از شبکههای فارسیزبان خارج از کشور را چه کنیم که فیلمهای غیرقانونی پخش میکنند؟!
با این معضل چگونه میتوان برخورد کرد؟ چون فیلمسازانی که در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کار میکنند، علاقهای به نمایش فیلمهایشان در شبکههای ماهواره، با وضعیت بد تبلیغات کالاها به صورت زیرنویس یا میانبرنامه ندارند.
یکی از اعتراضات مداوم تهیهکنندگان همین است که به نظرم در این مورد مشکل قانونگذاری داریم؛ یعنی قانونی برای این کار وجود ندارد. البته الان خوشبختانه فضاهای مجازی مقداری مشمول قانون شدهاند وگرنه مدتها از سایتها و فضاهای مجازی قابلیت پیگیری نداشتیم. الان پلیس فتا تشکیل شده و تا حدی برای این امر تدابیری اندیشیدهاند. اما به طور کل بحث کپیرایت و قانون به رسمیتشناختن حقوق رایت مطرح است. البته این مساله فقط در حوزه فیلم نیست و در همه حوزهها مطرح است. به نظرم مجلس باید وارد فاز مطالعاتی جدی و دقیق در این زمینه شود. چون ما امکان اینکه از یک کشور خارجی شکایت کنیم که حقوق آثار هنری ما را نادیده گرفته است، نداریم. این معضلی است که نه من بهعنوان مدیر این موسسه و نه وزارت ارشاد به تنهایی از عهده آن برنمیآید و از حدود اختیارات دولتی خارج است.
شما بهعنوان مدیر میخواهید که در موسسه مثل گذشته ستاد مبارزه با قاچاق وجود داشته باشد؟
هم مایلم و هم مورد تقاضای تهیهکنندهها و موسسات خصوصی است. چون همه کسانی که سرمایهگذاری میکنند در این میان متضرر میشوند و احساس امنیت هم نمیکنند و ضررهای خودشان را هم از دولت مطالبه میکنند که این خود مشکل بزرگتری است که پیشبینی نشده است و روی دوش دولت اضافه میشود.
خاطرم است در ابتدای یکی از فیلمهای ایرانی متعلق به نمایش خانگی کلیپی بود که میگفت شما کتاب، سیدی و... نمیدزدید، اما همان کلیپ خارجی هم کپی بود!
به نظرم در این زمینه آگاهیبخشی نکردهایم.
البته در مقطعی آیات عظام، نظراتشان را درباره موضوع قاچاق نمایش خانگی اعلام کردند و رای به جایزنبودن و حرامبودن عمل قاچاق فیلمها دادند؟
بله. خوشبختانه آیات عظام در این مورد فتواهایی دادند و ما هم باید برای گرفتن فتواهای جدیدتر اقدام کنیم و روی آنها مانور دهیم. مردم ما واقعا مردمی هستند که اگر این آگاهی را داشته باشند و باور کنند که کارشان کمک به قاچاقچیان است، این کار را نمیکنند. خود مردم بهترین عامل برای دفع قاچاق هستند.
با این حال برای حل معضل قاچاق چه راهکاری پیشنهاد میکنید؟
به نظرم هر مدیری در هر پستی و در هر جایی که قرار دارد، باید در این امر دست در دست هم بگذارد. مهمتر از همه، شهرداریها هستند. شهرداریها به جهت داشتن ظرفیت تبلیغی بالا در سطح شهرها باید بخشی از این ظرفیت را به این امر خیر و انساندوستانه اختصاص دهند و مدام به دنبال اجارهدادن بیلبوردهایشان به مراکز تجاری نباشند. این امر کاری صواب است که باید بهعنوان اولویت کار فرهنگی برعهده هر کسی که ظرفیت تبلیغی خوبی در این زمینه دارد قرار بگیرد. مردم همهجانبه نیاز به این اطلاعات دارند. تلویزیون نقش بسیار مهمی در مبارزه با قاچاق دارد. تلویزیون در کنار این همه تبلیغات تجاری باید جایی را برای مبارزه با قاچاق کالاهای هنری اختصاص دهد و مردم را به نخریدن آثار قاچاق تشویق کند. اما عملیات ضربتی از جانب پلیس باید جای خودش را داشته باشد.
موسسه رسانههای تصویری چه کمکی میتواند به شرکتهای خصوصی نمایش خانگی کند؟
به لحاظ اقتصادی میتوان کارها را به آنها سپرد. کما اینکه الان شاهد هستیم فیلمهای پرفروش سینمایی در بخش موسسات خصوصی وارد شبکه خانگی میشوند. یعنی ما اصلا رقابتی برای خرید آثار پرفروش با این موسسات نداریم و اجازه میدهیم در این عرصه فعالیت کنند. اما اعتقاد داریم همه بار فرهنگی نمایش خانگی را نمیتواند بخش خصوصی بر عهده بگیرد، چون به لحاظ اقتصادی ورشکست میشود. بنابراین ما به کمک و پشتوانه دولت خلأهایی را که وجود دارد، پر میکنیم.
وضعیت پروژه ایرباس به کارگردانی نادر طالبزاده در موسسه چگونه است؟
اولین بار در جلسه مطبوعاتیام با این سوال مواجه شدم و همکارانم گفتند احتمالا مدیر قبلی این قولها را داده و ما اطلاعی از قول شفاهی یا اداری نداریم و هیچ تعهدی انجام نشده بود، ضمن اینکه این موضوع اصلا به موسسه ارتباطی پیدا نمیکند.
موسسه به لحاظ بازدهی مالی چه شرایطی دارد؟
بازدهی مالی در سال گذشته تقریبا منفی بوده و تا الان هم ارزیابی ما این است که همچنان منفی است اما کمتر شده و امیدوارم تا پایان سال پایاپای کار را جلو ببریم.
اعتبار مالی موسسه چقدر است؟
این بودجه تقریبا چهارمیلیاردتومان است که به نظرم اگر قرار باشد با این بودجه هم از سینما حمایت کنیم و هم در تولید نقش داشته باشیم بعد از یک فصل باید فعالیت موسسه را تعطیل کنیم. ضمن اینکه باید جشنواره فیلم یاس هم برگزار کنیم که تقریبا یکمیلیارد به جشنواره فیلم یاس اختصاص مییابد اما همین جشنواره هم با یکمیلیارد برگزار نمیشود.
آیا قرار است دبیرخانه جشنواره فیلم فجر از موسسه منفک شود؟
امسال هم جشنواره تحت پشتیبانی این موسسه برگزار میشود. جشنواره فجر از آنجایی که همیشه تحت پشتیبانی یکی از موسسات برگزار شده، خودبهخود مستقل نیست.
شما با این مساله موافق نیستید؟
این نظر شخصی من است و توضیح دادهام. اما اینکه نظر دولت چیست بحث دیگری است. بهنظرم حتی اگر یک جشنواره برای سینما با استقلال صفر تا صد باید وجود داشته باشد جشنواره فجر است اما از بدو تاسیس جشنواره فجر تحتالحمایه یکی از موسسات بوده و هربار بنا به سلیقه مدیران جابهجا شده است و خانهبهدوش بوده. به نظرم جشنواره فجر ارزش این را دارد که به اندازه یک موسسه، استقلال مالی، مکانی و نیروی انسانی داشته باشد. این تکلیف از چندسال قبل بر دوش موسسه گذاشته شده و من وظیفه خودم میدانم به نحو بسیار مطلوب با تمام امکانات از جشنواره مهم فجر پشتیبانی کنم.
حسین مسافرآستانه از عالم نمایش پا به عرصه سینما گذاشت. این کارگردان تئاتر و از مدیران اسبق حوزه نمایش، چند صباحی است ریاست موسسه رسانههای تصویری را عهدهدار شده؛ موسسهای پرحاشیه که این روزها بحثهای زیادی دربارهاش وجود دارد. برخی بر علل وجودی آن تردید دارند و خواستار انحلالش هستند و عدهای معتقدند این موسسه باید اصلاح و تقویت شود. در گفتوگو با حسین مسافرآستانه، به این حواشی و مسایل پرداختیم.
در مدت حضورتان در موسسه رسانههای تصویری با چه مسایلی مواجه شدید؟
موسسه میتواند نقش بسیار بسزایی در فعالیت نمایشهای خانگی داشته باشد و اساسا وظیفه ذاتیاش هم همین است. شاید در دوره گذشته این موسسه وارد تولید شد. از دورهای که بنده وارد این عرصه شدم تلاش زیادی کردم که خارج از حیطه وظیفه سازمانی این موسسه، تعهدی ایجاد نکنم. در زمینه نمایش خانگی کارهای انجامنشده و زمینمانده، زیاد داریم. موسسه باید در ارتقای تولیدات ویژه نمایش خانگی نقشی موثری داشته باشد.
در نخستینجلسه مطبوعاتی شما که حضور داشتم به مواردی از عملکرد این موسسه در گذشته اشاره شد که بهنظرم هیچ ربطی به ماموریت ذاتی موسسه رسانههای تصویری نداشت. تاحدیکه میتوان نام آن را به موسسه « برگزاری برنامههای متنوع» تغییر داد! مثلا اشاره کردید که حمایت از تولیدات سینمایی را مدنظر دارید که شامل تولید آثار مستند است. درحالیکه جزو وظایف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است یا حمایت از تولیداتی که از نظر فرهنگی مهماند و قرار است موسسه نقش لجستیک داشته باشد و... در واقع موسسه رسانههای تصویری همه کارکرده، جز اینکه به موضوع نمایش خانگی بپردازد. حال در این دوره چگونه میخواهید عمل کنید؟
به نظرم سوءبرداشت شده است. تولید فیلم مستند ربطی به ما ندارد. فیلم مستند تعریف مشخص و مرکز جداگانهای دارد؛ عرض کردم استثنائا به دلیل نیاز نمایش خانگی به بعضی از موضوعات در گذشته در اینجا یکی، دو مستند تهیه کردهایم. آن مستندهایی که تهیهشده به نظرم اتفاقا خیلی هم ضرورت داشته است.
مثلا؟
مجموعه آوازهای عاشورایی یا مجموعه تلاوت قرآن کریم توسط قاریان معتبر دنیا. کار فرهنگی و بزرگی است و جز از طریق این موسسه نمیتوانست در دسترس خانوادهها قرار بگیرد.
نظرتان درباره عملکرد مدیر قبلی این موسسه چیست؟
اعمال گذشته به وظایف سازمانی من ربطی ندارد.
اما بخشی از مشکلات شما، ناشی از عملکرد گذشتگان است؟
در مورد گذشته هرچه صحبت کنیم هیچ مشکلی حل نمیشود. اینکه امروز عملکردمان در مقایسه با گذشته چقدر تفاوت دارد، مهم است. چون وظیفه مدیریتی و اخلاقیام این اجازه را به من نمیدهد؛ حتما مدیران گذشته باید باشند و در حضور هم در مورد عملکردشان صحبت کنیم.
برای اداره بهتر موسسه چه اهدافی مدنظرتان است؟
اگر نیاز به نمایش خانگی به ضرورت توسط سایر مراکز مرتفع نشده باشد، باید بخشهای دولتی و خصوصی، این نیاز را مرتفع کنند؛ هم بهلحاظ فرهنگی و هم به لحاظ اقتصادی. قسمتی را که از نظر اقتصادی میتواند پررنگتر باشد بخش خصوصی عهدهدار است و کسی هم نمیتواند ایراد بگیرد که چرا فلان موسسه خصوصی نمایش خانگی در حوزه مستند فیلم میسازد.
من در مورد بخش دولتی صحبت میکنم، نه خصوصی؟
هیچ فرقی نمیکند. مسوولیت تامین فیلمهای نمایش خانگی به عهده ماست. شورایی وجود دارد که در این امر تصمیمگیری میکنند. برآیند نظرات آنها منجر به این میشود تا برای رفع نیاز جامعه وارد عمل شد. بنابراین مسوولیت توزیع به عهده بخش خصوصی است. ما فقط کارمان از نظر فرهنگی تامین منابعی است که این منابع باید در توزیع خانگی به دست خانوادهها برسد. ما خرید آثار تولیدشده که مورد نیاز خانوادههاست را جزو وظایفمان میدانیم. درحال حاضر تولید فیلم به معنای «سینمایی»، وظیفه بنیاد سینمایی فارابی است، منهای کارگردانهایی که کار اولشان را میسازند که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی کار میکنند. و فیلمهای کوتاه هم در انجمن سینمای جوانان تهیه میشوند. متولی تولید فیلم ویدیویی جز در موسسه رسانههای تصویری در بدنه دولت جای دیگری ندارد. بنابراین وظیفه موسسه، تولید و مشارکت در تولید است و درحد توانش، با توجه به ظرفیت خودش و حتی در تعاملی که با بخش خصوصی دارد وارد عمل میشود. آسیبهایی که در دوره گذشته در نمایش خانگی شکلگرفته بهخوبی خودش را نشان داده که اگر موسسات، انفعالی عمل کنند و فقط به آثار تولیدشده توجه کنند و نقشی در تولید نداشته باشند با آثار بسیار ضعیف و گاه سخیف روبهرو خواهند شد و گاه این آثار بسیار نازل سروصدای مطبوعات و عموم مردم را درآورده است.
یکی از مشکلات اساسی سینمای ایران توزیع و پخش فیلمهاست. شما میگویید فیلمهای ویدیویی و بعضا تلهفیلم تهیه میکنید. آیا به این موضوع فکر کردهاید که خریداران این فیلمها چه کسانی هستند؟ مثلا اگر خانوادهای میخواهد مبلغی را به محصولات فرهنگی اختصاص دهد، ترجیح میدهد فیلم بلند سینمایی با حضور ستارهها را خریداری کند تا فیلمی که فیلمساز و بازیگر ناشناخته دارد. آیا به این قضیه هم فکر میکنید که وضعیت بازده اقتصادی چه خواهد شد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. گفتم اولویت ما فرهنگی است و اولویت اقتصادی نداریم. باید نگاه اقتصادی هم داشته باشیم و ذایقه اجتماعی را در نظر بگیریم. اینکه میگویم در تولید نقش داشته باشیم، اتفاقا به دلیل توجه به مخاطب است. سوژههایی که ممکن است موردتوجه قرار نگیرد موردنظر ما نیست. ممکن است استثنائاتی وجود داشته باشد اما جو عمومی، جو دلخواه ماست اما نه در سطحی پایین. باید قشر متوسط به بالا را در نظر بگیریم.
اگر فقط به قشر متوسطبهبالا توجه کنید، در آنصورت دچار ریزش مخاطب نمیشوید؟
ما میخواهیم قشر متوسطبهپایین را که از نظر کمیت هم زیاد هستند به متوسطبهبالا ارتقا دهیم.
به صورت طبیعی دولت باید همیشه به قشر آسیبپذیر توجه کند. اگر بخواهید قشری که امکانات مالی تحصیلات را دارد، کمک کنید کار شاقی انجام نشده. چون او خودش از عهدهاش برمیآید و امکاناتش را هم دارد. اما وقتی قشر محرومی را به فیلم دیدن عادت دهید، در آنصورت کار بزرگی انجام دادهاید. مورد دیگر اینکه آیا میتوانیم مدعی باشیم بهلحاظ کیفی درسطح عالی هستیم. در حال حاضر فیلمهای سینمایی فاخرمان هم مشکل دارد. آیا نگاهتان بیش از اینکه واقعی باشد، آرمانی نیست؟
به نظرم باید مقداری زاویه نگاهمان را همسو کنیم تا به نتیجه بهتری برسیم. آنچه از قشر متوسط فرهنگی به بالا گفتم از نظر نوع سلایق اجتماعی حاکم بر جامعه عرض کردم و گفتم فیلمها را براساس سلایق آنها تولید کنیم تا بقیه براساس آن بالا کشیده شوند. شما سلایق فرهنگی را با ساختار تولید فیلم سینمایی توضیح دادید که مدنظر من نیست. علت اصلی اینکه بعضی از فیلمهای سینمایی ایران در محافل صاحبسبک مورد استقبال قرار میگیرد ساختهای عجیب و غریب نیست، بلکه محتوای فرهنگی و نجیبش است. پس کافی است جلوی ضایعات را با الگوسازی بگیریم. در سینمای ایران گاهی ضایعاتی میبینیم، اما سینمای ایران ثابتکرده استعدادهای درخشانی دارد که میتواند با ساختن فیلم خوب و ساده، موردپسند مردم ایران و دنیا شود.
سینمای ایران از نظر اقتصادی خیلی نحیف است و اگر شاهد درخششهایی بودیم به دلیل تلاش فردی فیملسازان بوده، نه حاصل سیستم فعال و منسجم درون سینما.
گردش اقتصادی، یکشبه شکل نمیگیرد.
صریح بگویم دولت بودجه ندارد و نمیخواهد ریختوپاشهای دولت قبلی را تکرار کند. در واقع راهکاری در نظر میگیرد که از پتانسیلهای خارج از سازمانهای دولتی استفاده کند تا آسیبهای گذشته را جبران کند. در این مسیر اگر موسسه رسانههای تصویری بخواهد آنگونه که شما میگویید عمل کند، به نتایج آنی نخواهد رسید. در این مدت هم، موسسه بازدهیای به آن معنا نداشته؟
فروش نمایش خانگی با معیارهای شما قابل اندازهگیری نیست. فروش نمایش خانگی در چندسال گذشته در اوج بود. حتی میخواهم بگویم جریاناتی که شکل گرفت و نبودن تدبیر نظارت بر این جریانات و وادادن این مسایل، لطمات جبرانناپذیری وارد کرد. مساله قاچاق، مهمترین دلیل رکود فیلمهای خوب در ایران و حتی مهمترین دلیل کممشتری بودن است. ما الان خیال میکنیم که حداکثر ظرفیت تولید یک سیدی در بازار از یک فیلم خیلی خوب300هزار نسخه است اما در واقع مشتری به این اندازه نیست. بعضیها میگویند این تولید کم یعنی مردم استقبال نمیکنند. میلیونها نسخه از همان سیدی در کشور پخش میشود و مردم میبینند. این مشکل از فیلمها نیست. مشکل از سیستم است.
چرا وارد مبارزه با این سیستم معیوب نمیشوید؟
سیستم تعریف دارد. ما جایمان در سیستم آنجاست که فیلم خوب تولید کنیم که هم رعایت موازین فرهنگی و هم بازدهی فرهنگی داشته باشد. اینکه صدهزار نسخه سیدی به دست مردم میرسد، به این معنی نیست که اینفیلم، بد بوده و بازدهی اقتصادی نداشته است. به این معنی که از همین نسخهها چندینمیلیون نسخه در کشور پخش شده. مشکل جای دیگر است. اینطور نمیتوان معیار خوب و بد یک فیلم را به لحاظ فرهنگی و اقتصادی ارزیابی کرد. نمیتوانیم بگوییم تعداد فیلمهای تولیدشده در موسسه فلان اینقدر نازل است. پس این فیلم، فیلم خوبی نبوده و مردم آن را نپسندیدهاند.
چطور متوجه این موضوع میشوید؟
آمار غیررسمیای که در این زمینه وجود دارد و بهراحتی هم قابل دسترس است، نشان میدهد که این فیلم بهراحتی در بازار قاچاق به تعداد بسیارزیاد و غیرمجاز تکثیرشده و با قیمت حداقلی به دست مردم میرسد. تا زیرساخت مسایل اقتصادی در جامعه درست نشود نمیتوانیم اقتصاد را مبنای فعالیت فرهنگی قرار دهیم. اشارات شما درست است اگر فعالیت اقتصادی نباشد هرچقدر هم پول تزریق شود، نمیتوانیم شاهد تحول و ارتقا باشیم. مهمترین مورد، قاچاق در فضای مجازی است. قاچاق در فضای مجازی بیداد میکند. یعنی دزدی آشکار در فضای مجازی روی سایتهایی که رسما مجوز دارند آنقدر زیاد است که باید دست مردم را بوسید که همین تعداد سیدی را هم رغبتکرده و خریداری میکنند.
یعنی از نظر شما شرایط تا اینحد بد است؟
بله. مثلا فیلمی در روز دوم اکرانش، بهراحتی از طریق سایتهای مجاز با مجوز دولت قابلیت دانلودکردن دارد، در اینحالت، چه رغبتی ایجاد میشود که مردم به سینما بروند یا منتظر شوند سیدی این فیلم وارد بخش خانگی شود؟
البته زمانی ستاد مبارزه با قاچاق در موسسه تشکیل شده بود، چطور دولت این رویه را پیگیری نکرد؟
اساسا امروز نوع مبارزه با قاچاق دیگر شبیه گذشته نیست. آن زمان تکثیر سیدی و پخش آن در کل کشور از طریق غیررسمی بود که تولیدکنندگان و انبارهای قاچاق را شناسایی میکردند که تیم ضربتی خوبی وارد عمل میشد و یکی از دورههای درخشانش مبارزه با قاچاق همان دوره بود. متاسفانه در چهارسال گذشته دولت قبل، نمیدانم به چه دلیل این ستاد به بدنه وزارت ارشاد منتقل شد. در بدنه وزارت ارشاد دیگر فعالیت رسمی ادامه پیدا نکرد و بیشتر حالت دبیرخانه داشت. در دوره قبلی نیروی انتظامی، قوه قضاییه، نمایندگان ما در سراسر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی دستبهدست هم دادند و مراکز را شناسایی میکردند و قاچاق به حداقل رسید. نسخه فروش هر سیدی به بیش از چندمیلیون رسیده بود. البته الان آن ستاد بسیار لازم و ضروری است اما کافی نیست. ولی برای آن زمان کافی بود.
اگر همان زمان این روند ادامه پیدا میکرد، الان شاهد نابسامانیها نبودیم؟
بله. منتها الان فضای قاچاق دیگر فضای تولید و تکثیر سیدی غیرمجاز نیست. فضاهای غیرمجازی اینترنت بزرگترین ضربه را میزنند، به طوری که جنس قاچاق به نیروی قاچاقچی هم نیاز ندارد!
اما به نظرتان با سرعت کم اینترنت در ایران این اتفاق یک مقدار بعید به نظر نمیرسد؟
اما این سرعت کم شاید استثنائا اینجا یک حسن تلقی شود. تازه در این میان بسیاری از شبکههای فارسیزبان خارج از کشور را چه کنیم که فیلمهای غیرقانونی پخش میکنند؟!
با این معضل چگونه میتوان برخورد کرد؟ چون فیلمسازانی که در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کار میکنند، علاقهای به نمایش فیلمهایشان در شبکههای ماهواره، با وضعیت بد تبلیغات کالاها به صورت زیرنویس یا میانبرنامه ندارند.
یکی از اعتراضات مداوم تهیهکنندگان همین است که به نظرم در این مورد مشکل قانونگذاری داریم؛ یعنی قانونی برای این کار وجود ندارد. البته الان خوشبختانه فضاهای مجازی مقداری مشمول قانون شدهاند وگرنه مدتها از سایتها و فضاهای مجازی قابلیت پیگیری نداشتیم. الان پلیس فتا تشکیل شده و تا حدی برای این امر تدابیری اندیشیدهاند. اما به طور کل بحث کپیرایت و قانون به رسمیتشناختن حقوق رایت مطرح است. البته این مساله فقط در حوزه فیلم نیست و در همه حوزهها مطرح است. به نظرم مجلس باید وارد فاز مطالعاتی جدی و دقیق در این زمینه شود. چون ما امکان اینکه از یک کشور خارجی شکایت کنیم که حقوق آثار هنری ما را نادیده گرفته است، نداریم. این معضلی است که نه من بهعنوان مدیر این موسسه و نه وزارت ارشاد به تنهایی از عهده آن برنمیآید و از حدود اختیارات دولتی خارج است.
شما بهعنوان مدیر میخواهید که در موسسه مثل گذشته ستاد مبارزه با قاچاق وجود داشته باشد؟
هم مایلم و هم مورد تقاضای تهیهکنندهها و موسسات خصوصی است. چون همه کسانی که سرمایهگذاری میکنند در این میان متضرر میشوند و احساس امنیت هم نمیکنند و ضررهای خودشان را هم از دولت مطالبه میکنند که این خود مشکل بزرگتری است که پیشبینی نشده است و روی دوش دولت اضافه میشود.
خاطرم است در ابتدای یکی از فیلمهای ایرانی متعلق به نمایش خانگی کلیپی بود که میگفت شما کتاب، سیدی و... نمیدزدید، اما همان کلیپ خارجی هم کپی بود!
به نظرم در این زمینه آگاهیبخشی نکردهایم.
البته در مقطعی آیات عظام، نظراتشان را درباره موضوع قاچاق نمایش خانگی اعلام کردند و رای به جایزنبودن و حرامبودن عمل قاچاق فیلمها دادند؟
بله. خوشبختانه آیات عظام در این مورد فتواهایی دادند و ما هم باید برای گرفتن فتواهای جدیدتر اقدام کنیم و روی آنها مانور دهیم. مردم ما واقعا مردمی هستند که اگر این آگاهی را داشته باشند و باور کنند که کارشان کمک به قاچاقچیان است، این کار را نمیکنند. خود مردم بهترین عامل برای دفع قاچاق هستند.
با این حال برای حل معضل قاچاق چه راهکاری پیشنهاد میکنید؟
به نظرم هر مدیری در هر پستی و در هر جایی که قرار دارد، باید در این امر دست در دست هم بگذارد. مهمتر از همه، شهرداریها هستند. شهرداریها به جهت داشتن ظرفیت تبلیغی بالا در سطح شهرها باید بخشی از این ظرفیت را به این امر خیر و انساندوستانه اختصاص دهند و مدام به دنبال اجارهدادن بیلبوردهایشان به مراکز تجاری نباشند. این امر کاری صواب است که باید بهعنوان اولویت کار فرهنگی برعهده هر کسی که ظرفیت تبلیغی خوبی در این زمینه دارد قرار بگیرد. مردم همهجانبه نیاز به این اطلاعات دارند. تلویزیون نقش بسیار مهمی در مبارزه با قاچاق دارد. تلویزیون در کنار این همه تبلیغات تجاری باید جایی را برای مبارزه با قاچاق کالاهای هنری اختصاص دهد و مردم را به نخریدن آثار قاچاق تشویق کند. اما عملیات ضربتی از جانب پلیس باید جای خودش را داشته باشد.
موسسه رسانههای تصویری چه کمکی میتواند به شرکتهای خصوصی نمایش خانگی کند؟
به لحاظ اقتصادی میتوان کارها را به آنها سپرد. کما اینکه الان شاهد هستیم فیلمهای پرفروش سینمایی در بخش موسسات خصوصی وارد شبکه خانگی میشوند. یعنی ما اصلا رقابتی برای خرید آثار پرفروش با این موسسات نداریم و اجازه میدهیم در این عرصه فعالیت کنند. اما اعتقاد داریم همه بار فرهنگی نمایش خانگی را نمیتواند بخش خصوصی بر عهده بگیرد، چون به لحاظ اقتصادی ورشکست میشود. بنابراین ما به کمک و پشتوانه دولت خلأهایی را که وجود دارد، پر میکنیم.
وضعیت پروژه ایرباس به کارگردانی نادر طالبزاده در موسسه چگونه است؟
اولین بار در جلسه مطبوعاتیام با این سوال مواجه شدم و همکارانم گفتند احتمالا مدیر قبلی این قولها را داده و ما اطلاعی از قول شفاهی یا اداری نداریم و هیچ تعهدی انجام نشده بود، ضمن اینکه این موضوع اصلا به موسسه ارتباطی پیدا نمیکند.
موسسه به لحاظ بازدهی مالی چه شرایطی دارد؟
بازدهی مالی در سال گذشته تقریبا منفی بوده و تا الان هم ارزیابی ما این است که همچنان منفی است اما کمتر شده و امیدوارم تا پایان سال پایاپای کار را جلو ببریم.
اعتبار مالی موسسه چقدر است؟
این بودجه تقریبا چهارمیلیاردتومان است که به نظرم اگر قرار باشد با این بودجه هم از سینما حمایت کنیم و هم در تولید نقش داشته باشیم بعد از یک فصل باید فعالیت موسسه را تعطیل کنیم. ضمن اینکه باید جشنواره فیلم یاس هم برگزار کنیم که تقریبا یکمیلیارد به جشنواره فیلم یاس اختصاص مییابد اما همین جشنواره هم با یکمیلیارد برگزار نمیشود.
آیا قرار است دبیرخانه جشنواره فیلم فجر از موسسه منفک شود؟
امسال هم جشنواره تحت پشتیبانی این موسسه برگزار میشود. جشنواره فجر از آنجایی که همیشه تحت پشتیبانی یکی از موسسات برگزار شده، خودبهخود مستقل نیست.
شما با این مساله موافق نیستید؟
این نظر شخصی من است و توضیح دادهام. اما اینکه نظر دولت چیست بحث دیگری است. بهنظرم حتی اگر یک جشنواره برای سینما با استقلال صفر تا صد باید وجود داشته باشد جشنواره فجر است اما از بدو تاسیس جشنواره فجر تحتالحمایه یکی از موسسات بوده و هربار بنا به سلیقه مدیران جابهجا شده است و خانهبهدوش بوده. به نظرم جشنواره فجر ارزش این را دارد که به اندازه یک موسسه، استقلال مالی، مکانی و نیروی انسانی داشته باشد. این تکلیف از چندسال قبل بر دوش موسسه گذاشته شده و من وظیفه خودم میدانم به نحو بسیار مطلوب با تمام امکانات از جشنواره مهم فجر پشتیبانی کنم.
در مدت حضورتان در موسسه رسانههای تصویری با چه مسایلی مواجه شدید؟
موسسه میتواند نقش بسیار بسزایی در فعالیت نمایشهای خانگی داشته باشد و اساسا وظیفه ذاتیاش هم همین است. شاید در دوره گذشته این موسسه وارد تولید شد. از دورهای که بنده وارد این عرصه شدم تلاش زیادی کردم که خارج از حیطه وظیفه سازمانی این موسسه، تعهدی ایجاد نکنم. در زمینه نمایش خانگی کارهای انجامنشده و زمینمانده، زیاد داریم. موسسه باید در ارتقای تولیدات ویژه نمایش خانگی نقشی موثری داشته باشد.
در نخستینجلسه مطبوعاتی شما که حضور داشتم به مواردی از عملکرد این موسسه در گذشته اشاره شد که بهنظرم هیچ ربطی به ماموریت ذاتی موسسه رسانههای تصویری نداشت. تاحدیکه میتوان نام آن را به موسسه « برگزاری برنامههای متنوع» تغییر داد! مثلا اشاره کردید که حمایت از تولیدات سینمایی را مدنظر دارید که شامل تولید آثار مستند است. درحالیکه جزو وظایف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است یا حمایت از تولیداتی که از نظر فرهنگی مهماند و قرار است موسسه نقش لجستیک داشته باشد و... در واقع موسسه رسانههای تصویری همه کارکرده، جز اینکه به موضوع نمایش خانگی بپردازد. حال در این دوره چگونه میخواهید عمل کنید؟
به نظرم سوءبرداشت شده است. تولید فیلم مستند ربطی به ما ندارد. فیلم مستند تعریف مشخص و مرکز جداگانهای دارد؛ عرض کردم استثنائا به دلیل نیاز نمایش خانگی به بعضی از موضوعات در گذشته در اینجا یکی، دو مستند تهیه کردهایم. آن مستندهایی که تهیهشده به نظرم اتفاقا خیلی هم ضرورت داشته است.
مثلا؟
مجموعه آوازهای عاشورایی یا مجموعه تلاوت قرآن کریم توسط قاریان معتبر دنیا. کار فرهنگی و بزرگی است و جز از طریق این موسسه نمیتوانست در دسترس خانوادهها قرار بگیرد.
نظرتان درباره عملکرد مدیر قبلی این موسسه چیست؟
اعمال گذشته به وظایف سازمانی من ربطی ندارد.
اما بخشی از مشکلات شما، ناشی از عملکرد گذشتگان است؟
در مورد گذشته هرچه صحبت کنیم هیچ مشکلی حل نمیشود. اینکه امروز عملکردمان در مقایسه با گذشته چقدر تفاوت دارد، مهم است. چون وظیفه مدیریتی و اخلاقیام این اجازه را به من نمیدهد؛ حتما مدیران گذشته باید باشند و در حضور هم در مورد عملکردشان صحبت کنیم.
برای اداره بهتر موسسه چه اهدافی مدنظرتان است؟
اگر نیاز به نمایش خانگی به ضرورت توسط سایر مراکز مرتفع نشده باشد، باید بخشهای دولتی و خصوصی، این نیاز را مرتفع کنند؛ هم بهلحاظ فرهنگی و هم به لحاظ اقتصادی. قسمتی را که از نظر اقتصادی میتواند پررنگتر باشد بخش خصوصی عهدهدار است و کسی هم نمیتواند ایراد بگیرد که چرا فلان موسسه خصوصی نمایش خانگی در حوزه مستند فیلم میسازد.
من در مورد بخش دولتی صحبت میکنم، نه خصوصی؟
هیچ فرقی نمیکند. مسوولیت تامین فیلمهای نمایش خانگی به عهده ماست. شورایی وجود دارد که در این امر تصمیمگیری میکنند. برآیند نظرات آنها منجر به این میشود تا برای رفع نیاز جامعه وارد عمل شد. بنابراین مسوولیت توزیع به عهده بخش خصوصی است. ما فقط کارمان از نظر فرهنگی تامین منابعی است که این منابع باید در توزیع خانگی به دست خانوادهها برسد. ما خرید آثار تولیدشده که مورد نیاز خانوادههاست را جزو وظایفمان میدانیم. درحال حاضر تولید فیلم به معنای «سینمایی»، وظیفه بنیاد سینمایی فارابی است، منهای کارگردانهایی که کار اولشان را میسازند که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی کار میکنند. و فیلمهای کوتاه هم در انجمن سینمای جوانان تهیه میشوند. متولی تولید فیلم ویدیویی جز در موسسه رسانههای تصویری در بدنه دولت جای دیگری ندارد. بنابراین وظیفه موسسه، تولید و مشارکت در تولید است و درحد توانش، با توجه به ظرفیت خودش و حتی در تعاملی که با بخش خصوصی دارد وارد عمل میشود. آسیبهایی که در دوره گذشته در نمایش خانگی شکلگرفته بهخوبی خودش را نشان داده که اگر موسسات، انفعالی عمل کنند و فقط به آثار تولیدشده توجه کنند و نقشی در تولید نداشته باشند با آثار بسیار ضعیف و گاه سخیف روبهرو خواهند شد و گاه این آثار بسیار نازل سروصدای مطبوعات و عموم مردم را درآورده است.
یکی از مشکلات اساسی سینمای ایران توزیع و پخش فیلمهاست. شما میگویید فیلمهای ویدیویی و بعضا تلهفیلم تهیه میکنید. آیا به این موضوع فکر کردهاید که خریداران این فیلمها چه کسانی هستند؟ مثلا اگر خانوادهای میخواهد مبلغی را به محصولات فرهنگی اختصاص دهد، ترجیح میدهد فیلم بلند سینمایی با حضور ستارهها را خریداری کند تا فیلمی که فیلمساز و بازیگر ناشناخته دارد. آیا به این قضیه هم فکر میکنید که وضعیت بازده اقتصادی چه خواهد شد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. گفتم اولویت ما فرهنگی است و اولویت اقتصادی نداریم. باید نگاه اقتصادی هم داشته باشیم و ذایقه اجتماعی را در نظر بگیریم. اینکه میگویم در تولید نقش داشته باشیم، اتفاقا به دلیل توجه به مخاطب است. سوژههایی که ممکن است موردتوجه قرار نگیرد موردنظر ما نیست. ممکن است استثنائاتی وجود داشته باشد اما جو عمومی، جو دلخواه ماست اما نه در سطحی پایین. باید قشر متوسط به بالا را در نظر بگیریم.
اگر فقط به قشر متوسطبهبالا توجه کنید، در آنصورت دچار ریزش مخاطب نمیشوید؟
ما میخواهیم قشر متوسطبهپایین را که از نظر کمیت هم زیاد هستند به متوسطبهبالا ارتقا دهیم.
به صورت طبیعی دولت باید همیشه به قشر آسیبپذیر توجه کند. اگر بخواهید قشری که امکانات مالی تحصیلات را دارد، کمک کنید کار شاقی انجام نشده. چون او خودش از عهدهاش برمیآید و امکاناتش را هم دارد. اما وقتی قشر محرومی را به فیلم دیدن عادت دهید، در آنصورت کار بزرگی انجام دادهاید. مورد دیگر اینکه آیا میتوانیم مدعی باشیم بهلحاظ کیفی درسطح عالی هستیم. در حال حاضر فیلمهای سینمایی فاخرمان هم مشکل دارد. آیا نگاهتان بیش از اینکه واقعی باشد، آرمانی نیست؟
به نظرم باید مقداری زاویه نگاهمان را همسو کنیم تا به نتیجه بهتری برسیم. آنچه از قشر متوسط فرهنگی به بالا گفتم از نظر نوع سلایق اجتماعی حاکم بر جامعه عرض کردم و گفتم فیلمها را براساس سلایق آنها تولید کنیم تا بقیه براساس آن بالا کشیده شوند. شما سلایق فرهنگی را با ساختار تولید فیلم سینمایی توضیح دادید که مدنظر من نیست. علت اصلی اینکه بعضی از فیلمهای سینمایی ایران در محافل صاحبسبک مورد استقبال قرار میگیرد ساختهای عجیب و غریب نیست، بلکه محتوای فرهنگی و نجیبش است. پس کافی است جلوی ضایعات را با الگوسازی بگیریم. در سینمای ایران گاهی ضایعاتی میبینیم، اما سینمای ایران ثابتکرده استعدادهای درخشانی دارد که میتواند با ساختن فیلم خوب و ساده، موردپسند مردم ایران و دنیا شود.
سینمای ایران از نظر اقتصادی خیلی نحیف است و اگر شاهد درخششهایی بودیم به دلیل تلاش فردی فیملسازان بوده، نه حاصل سیستم فعال و منسجم درون سینما.
گردش اقتصادی، یکشبه شکل نمیگیرد.
صریح بگویم دولت بودجه ندارد و نمیخواهد ریختوپاشهای دولت قبلی را تکرار کند. در واقع راهکاری در نظر میگیرد که از پتانسیلهای خارج از سازمانهای دولتی استفاده کند تا آسیبهای گذشته را جبران کند. در این مسیر اگر موسسه رسانههای تصویری بخواهد آنگونه که شما میگویید عمل کند، به نتایج آنی نخواهد رسید. در این مدت هم، موسسه بازدهیای به آن معنا نداشته؟
فروش نمایش خانگی با معیارهای شما قابل اندازهگیری نیست. فروش نمایش خانگی در چندسال گذشته در اوج بود. حتی میخواهم بگویم جریاناتی که شکل گرفت و نبودن تدبیر نظارت بر این جریانات و وادادن این مسایل، لطمات جبرانناپذیری وارد کرد. مساله قاچاق، مهمترین دلیل رکود فیلمهای خوب در ایران و حتی مهمترین دلیل کممشتری بودن است. ما الان خیال میکنیم که حداکثر ظرفیت تولید یک سیدی در بازار از یک فیلم خیلی خوب300هزار نسخه است اما در واقع مشتری به این اندازه نیست. بعضیها میگویند این تولید کم یعنی مردم استقبال نمیکنند. میلیونها نسخه از همان سیدی در کشور پخش میشود و مردم میبینند. این مشکل از فیلمها نیست. مشکل از سیستم است.
چرا وارد مبارزه با این سیستم معیوب نمیشوید؟
سیستم تعریف دارد. ما جایمان در سیستم آنجاست که فیلم خوب تولید کنیم که هم رعایت موازین فرهنگی و هم بازدهی فرهنگی داشته باشد. اینکه صدهزار نسخه سیدی به دست مردم میرسد، به این معنی نیست که اینفیلم، بد بوده و بازدهی اقتصادی نداشته است. به این معنی که از همین نسخهها چندینمیلیون نسخه در کشور پخش شده. مشکل جای دیگر است. اینطور نمیتوان معیار خوب و بد یک فیلم را به لحاظ فرهنگی و اقتصادی ارزیابی کرد. نمیتوانیم بگوییم تعداد فیلمهای تولیدشده در موسسه فلان اینقدر نازل است. پس این فیلم، فیلم خوبی نبوده و مردم آن را نپسندیدهاند.
چطور متوجه این موضوع میشوید؟
آمار غیررسمیای که در این زمینه وجود دارد و بهراحتی هم قابل دسترس است، نشان میدهد که این فیلم بهراحتی در بازار قاچاق به تعداد بسیارزیاد و غیرمجاز تکثیرشده و با قیمت حداقلی به دست مردم میرسد. تا زیرساخت مسایل اقتصادی در جامعه درست نشود نمیتوانیم اقتصاد را مبنای فعالیت فرهنگی قرار دهیم. اشارات شما درست است اگر فعالیت اقتصادی نباشد هرچقدر هم پول تزریق شود، نمیتوانیم شاهد تحول و ارتقا باشیم. مهمترین مورد، قاچاق در فضای مجازی است. قاچاق در فضای مجازی بیداد میکند. یعنی دزدی آشکار در فضای مجازی روی سایتهایی که رسما مجوز دارند آنقدر زیاد است که باید دست مردم را بوسید که همین تعداد سیدی را هم رغبتکرده و خریداری میکنند.
یعنی از نظر شما شرایط تا اینحد بد است؟
بله. مثلا فیلمی در روز دوم اکرانش، بهراحتی از طریق سایتهای مجاز با مجوز دولت قابلیت دانلودکردن دارد، در اینحالت، چه رغبتی ایجاد میشود که مردم به سینما بروند یا منتظر شوند سیدی این فیلم وارد بخش خانگی شود؟
البته زمانی ستاد مبارزه با قاچاق در موسسه تشکیل شده بود، چطور دولت این رویه را پیگیری نکرد؟
اساسا امروز نوع مبارزه با قاچاق دیگر شبیه گذشته نیست. آن زمان تکثیر سیدی و پخش آن در کل کشور از طریق غیررسمی بود که تولیدکنندگان و انبارهای قاچاق را شناسایی میکردند که تیم ضربتی خوبی وارد عمل میشد و یکی از دورههای درخشانش مبارزه با قاچاق همان دوره بود. متاسفانه در چهارسال گذشته دولت قبل، نمیدانم به چه دلیل این ستاد به بدنه وزارت ارشاد منتقل شد. در بدنه وزارت ارشاد دیگر فعالیت رسمی ادامه پیدا نکرد و بیشتر حالت دبیرخانه داشت. در دوره قبلی نیروی انتظامی، قوه قضاییه، نمایندگان ما در سراسر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی دستبهدست هم دادند و مراکز را شناسایی میکردند و قاچاق به حداقل رسید. نسخه فروش هر سیدی به بیش از چندمیلیون رسیده بود. البته الان آن ستاد بسیار لازم و ضروری است اما کافی نیست. ولی برای آن زمان کافی بود.
اگر همان زمان این روند ادامه پیدا میکرد، الان شاهد نابسامانیها نبودیم؟
بله. منتها الان فضای قاچاق دیگر فضای تولید و تکثیر سیدی غیرمجاز نیست. فضاهای غیرمجازی اینترنت بزرگترین ضربه را میزنند، به طوری که جنس قاچاق به نیروی قاچاقچی هم نیاز ندارد!
اما به نظرتان با سرعت کم اینترنت در ایران این اتفاق یک مقدار بعید به نظر نمیرسد؟
اما این سرعت کم شاید استثنائا اینجا یک حسن تلقی شود. تازه در این میان بسیاری از شبکههای فارسیزبان خارج از کشور را چه کنیم که فیلمهای غیرقانونی پخش میکنند؟!
با این معضل چگونه میتوان برخورد کرد؟ چون فیلمسازانی که در چارچوب نظام جمهوری اسلامی کار میکنند، علاقهای به نمایش فیلمهایشان در شبکههای ماهواره، با وضعیت بد تبلیغات کالاها به صورت زیرنویس یا میانبرنامه ندارند.
یکی از اعتراضات مداوم تهیهکنندگان همین است که به نظرم در این مورد مشکل قانونگذاری داریم؛ یعنی قانونی برای این کار وجود ندارد. البته الان خوشبختانه فضاهای مجازی مقداری مشمول قانون شدهاند وگرنه مدتها از سایتها و فضاهای مجازی قابلیت پیگیری نداشتیم. الان پلیس فتا تشکیل شده و تا حدی برای این امر تدابیری اندیشیدهاند. اما به طور کل بحث کپیرایت و قانون به رسمیتشناختن حقوق رایت مطرح است. البته این مساله فقط در حوزه فیلم نیست و در همه حوزهها مطرح است. به نظرم مجلس باید وارد فاز مطالعاتی جدی و دقیق در این زمینه شود. چون ما امکان اینکه از یک کشور خارجی شکایت کنیم که حقوق آثار هنری ما را نادیده گرفته است، نداریم. این معضلی است که نه من بهعنوان مدیر این موسسه و نه وزارت ارشاد به تنهایی از عهده آن برنمیآید و از حدود اختیارات دولتی خارج است.
شما بهعنوان مدیر میخواهید که در موسسه مثل گذشته ستاد مبارزه با قاچاق وجود داشته باشد؟
هم مایلم و هم مورد تقاضای تهیهکنندهها و موسسات خصوصی است. چون همه کسانی که سرمایهگذاری میکنند در این میان متضرر میشوند و احساس امنیت هم نمیکنند و ضررهای خودشان را هم از دولت مطالبه میکنند که این خود مشکل بزرگتری است که پیشبینی نشده است و روی دوش دولت اضافه میشود.
خاطرم است در ابتدای یکی از فیلمهای ایرانی متعلق به نمایش خانگی کلیپی بود که میگفت شما کتاب، سیدی و... نمیدزدید، اما همان کلیپ خارجی هم کپی بود!
به نظرم در این زمینه آگاهیبخشی نکردهایم.
البته در مقطعی آیات عظام، نظراتشان را درباره موضوع قاچاق نمایش خانگی اعلام کردند و رای به جایزنبودن و حرامبودن عمل قاچاق فیلمها دادند؟
بله. خوشبختانه آیات عظام در این مورد فتواهایی دادند و ما هم باید برای گرفتن فتواهای جدیدتر اقدام کنیم و روی آنها مانور دهیم. مردم ما واقعا مردمی هستند که اگر این آگاهی را داشته باشند و باور کنند که کارشان کمک به قاچاقچیان است، این کار را نمیکنند. خود مردم بهترین عامل برای دفع قاچاق هستند.
با این حال برای حل معضل قاچاق چه راهکاری پیشنهاد میکنید؟
به نظرم هر مدیری در هر پستی و در هر جایی که قرار دارد، باید در این امر دست در دست هم بگذارد. مهمتر از همه، شهرداریها هستند. شهرداریها به جهت داشتن ظرفیت تبلیغی بالا در سطح شهرها باید بخشی از این ظرفیت را به این امر خیر و انساندوستانه اختصاص دهند و مدام به دنبال اجارهدادن بیلبوردهایشان به مراکز تجاری نباشند. این امر کاری صواب است که باید بهعنوان اولویت کار فرهنگی برعهده هر کسی که ظرفیت تبلیغی خوبی در این زمینه دارد قرار بگیرد. مردم همهجانبه نیاز به این اطلاعات دارند. تلویزیون نقش بسیار مهمی در مبارزه با قاچاق دارد. تلویزیون در کنار این همه تبلیغات تجاری باید جایی را برای مبارزه با قاچاق کالاهای هنری اختصاص دهد و مردم را به نخریدن آثار قاچاق تشویق کند. اما عملیات ضربتی از جانب پلیس باید جای خودش را داشته باشد.
موسسه رسانههای تصویری چه کمکی میتواند به شرکتهای خصوصی نمایش خانگی کند؟
به لحاظ اقتصادی میتوان کارها را به آنها سپرد. کما اینکه الان شاهد هستیم فیلمهای پرفروش سینمایی در بخش موسسات خصوصی وارد شبکه خانگی میشوند. یعنی ما اصلا رقابتی برای خرید آثار پرفروش با این موسسات نداریم و اجازه میدهیم در این عرصه فعالیت کنند. اما اعتقاد داریم همه بار فرهنگی نمایش خانگی را نمیتواند بخش خصوصی بر عهده بگیرد، چون به لحاظ اقتصادی ورشکست میشود. بنابراین ما به کمک و پشتوانه دولت خلأهایی را که وجود دارد، پر میکنیم.
وضعیت پروژه ایرباس به کارگردانی نادر طالبزاده در موسسه چگونه است؟
اولین بار در جلسه مطبوعاتیام با این سوال مواجه شدم و همکارانم گفتند احتمالا مدیر قبلی این قولها را داده و ما اطلاعی از قول شفاهی یا اداری نداریم و هیچ تعهدی انجام نشده بود، ضمن اینکه این موضوع اصلا به موسسه ارتباطی پیدا نمیکند.
موسسه به لحاظ بازدهی مالی چه شرایطی دارد؟
بازدهی مالی در سال گذشته تقریبا منفی بوده و تا الان هم ارزیابی ما این است که همچنان منفی است اما کمتر شده و امیدوارم تا پایان سال پایاپای کار را جلو ببریم.
اعتبار مالی موسسه چقدر است؟
این بودجه تقریبا چهارمیلیاردتومان است که به نظرم اگر قرار باشد با این بودجه هم از سینما حمایت کنیم و هم در تولید نقش داشته باشیم بعد از یک فصل باید فعالیت موسسه را تعطیل کنیم. ضمن اینکه باید جشنواره فیلم یاس هم برگزار کنیم که تقریبا یکمیلیارد به جشنواره فیلم یاس اختصاص مییابد اما همین جشنواره هم با یکمیلیارد برگزار نمیشود.
آیا قرار است دبیرخانه جشنواره فیلم فجر از موسسه منفک شود؟
امسال هم جشنواره تحت پشتیبانی این موسسه برگزار میشود. جشنواره فجر از آنجایی که همیشه تحت پشتیبانی یکی از موسسات برگزار شده، خودبهخود مستقل نیست.
شما با این مساله موافق نیستید؟
این نظر شخصی من است و توضیح دادهام. اما اینکه نظر دولت چیست بحث دیگری است. بهنظرم حتی اگر یک جشنواره برای سینما با استقلال صفر تا صد باید وجود داشته باشد جشنواره فجر است اما از بدو تاسیس جشنواره فجر تحتالحمایه یکی از موسسات بوده و هربار بنا به سلیقه مدیران جابهجا شده است و خانهبهدوش بوده. به نظرم جشنواره فجر ارزش این را دارد که به اندازه یک موسسه، استقلال مالی، مکانی و نیروی انسانی داشته باشد. این تکلیف از چندسال قبل بر دوش موسسه گذاشته شده و من وظیفه خودم میدانم به نحو بسیار مطلوب با تمام امکانات از جشنواره مهم فجر پشتیبانی کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.