|

انتخابات بی‌سابقه ترکیه

بهرام امیراحمدیان . کارشناس‌ترکیه

انتخابات در ترکیه به رویه‌ای برای حضور مردم در صحنه سیاسی تبدیل شده است. نظام پارلمانی ترکیه فضای سیاسی مناسبی را برای نقش‌آفرینی مردم در چارچوب دموکراسی فراهم آورده است. احزاب و انتخابات حزبی و پارلمانی برآمده از نمایندگان احزاب و نظام پارلمانی به ترکیه امکان داده است که در دهه‌های پس از فروپاشی شوروی به قدرتی تاثیر‌گذار در عرصه بین‌المللی تبدیل شود. فروپاشی شوروی برخلاف انتظار، اگرچه از رقابت بین دو اردوگاه نظامی کاست و می‌رفت که نقش ترکیه را کاهش دهد، اما با توان‌های ایفای نقش سیاسی سیاستمداران ترکیه و تغییر و تقویت ساختار ناتو و دیگر ساختارهای یورو-آتلانتیکی، ترکیه را به درجه‌ای از ارتقای جایگاه رساند که می‌توانست به آمریکا هم «نه» بگوید.
حزب عدالت و توسعه و رهبر آن رجب طیب ‌اردوغان از سال 2002 قدرت را در ترکیه در دست دارند. اگرچه مقام ریاست‌جمهوری که در اختیار عبدالله گل از حزب عدالت و توسعه است، با وجود این، در برخی مواقع بین دیدگاه رییس دولت (اردوغان) که در نتیجه کسب اکثریت کرسی‌های پارلمان قدرت را در دست گرفته و از سوی دیگر رییس‌جمهور که از سوی پارلمان بر مقام تشریفاتی ریاست‌جمهوری تکیه زده است، تفاوت‌ها و گاه کشمکش‌هایی بروز کرده است. در سال‌های گذشته زمزمه تغییر نظام سیاسی ترکیه از نظام پارلمانی به نظام ریاستی به‌گوش می‌رسید. به همین سبب فضای سیاسی ترکیه به فضایی چالش‌برانگیز بین نیروها تبدیل شده است. از دیگر سو، اردوغان در سال‌های اخیر نیز با چالش‌های مهمی از سوی مخالفان روبه‌رو بوده که نشأت‌گرفته از اقدامات رادیکالی او در مبارزه با ملی‌گراهای پان‌ترکیست (همچون جنبش ارگنه کن) و کمالیست‌ها و به ویژه نظامیان روبرو بوده است. بحران پارک گزی و برکناری و محاکمه کودتاچیان دوره کنعان اورن و شخص او، همه مخالفان را با دیدگاه‌های گوناگون در برابر اردوغان به صف‌بندی واداشت. برخی بحران‌های اجتماعی و اقتصادی ازجمله انفجار در معدن زغال‌سنگ، زمینه‌هایی برای سرنگونی اردوغان به وجود آورد. اما از آنجا که حزب کهنه‌کار و مجرب عدالت و توسعه و جایگاه فراگیر آن در بین مردم عادی ترکیه قوی مانده است، اردوغان توانست این بحران‌ها را پشت‌سر بگذارد و پیروز میدان شود که در انتخابات شوراهای محلی محکی برای محبوبیت او و شکست مخالفان شد. آقای اردوغان سیاستمداری برجسته است و او در بحبوحه همه این بحران‌ها به ایران سفر کرد و به مخالفان خود نشان داد که در فضای سیاسی ایران، همسایه باثبات و قدرتمند ترکیه جایگاهی باثبات دارد. به ویژه کوشش‌های عبدالله گولن از طریق لابی‌های قدرتمند خود در مدارس دینی و ساختارهای سیاسی و اداری و حتی قضایی ترکیه هم نتوانست اردوغان را از اریکه قدرت به زیر بکشد.
اکنون انتخابات ریاست‌جمهوری که برای نخستین‌بار در تاریخ ترکیه به‌طور مستقیم توسط آرای مردم برگزار خواهد شد گامی نوین در فضای سیاسی ترکیه است. در این راستا اما پارلمان باید در قانون اساسی تغییرات بنیانی را برای تغییر نظامی سیاسی کشور تصویب کند. از آنجا که اکثریت کرسی‌های پارلمان در اختیار حزب حاکم عدالت و توسعه است، انتظار می‌رود این انتقال به آرامی صورت گیرد، تا ادامه روند چگونه باشد. در این انتخابات اردوغان رقیبی قدرتمند دارد.
رقیب سرسخت اردوغان، اکمل‌الدین احسان‌اوغلو است که در پست دبیرکلی سازمان همکاری‌های اسلامی رشد کرده و در شعارهای خود به «ما» اشاره می‌کند که امین مردم خواهد بود و میانه‌روی را پیشه خواهد کرد و در برابر فساد نرمش نشان نخواهد داد. او از سوی دو جریان مخالف و قدرتمند اردوغان نامزد شده: حزب جمهوری خلق (CHP) و حزب جنبش خلق (MHP) این نامزد را معرفی کرده‌اند. فرد سومی هم در این انتخابات نامزد شده است که صلاح‌الدین دمیرتاش است. حزب دموکراسی خلق که در پارلمان از سوی اقلیت کرد ترکیه حضور دارد، در این عرصه مبارزه خواهد کرد که شانس چندانی برای انتخاب نخواهد داشت. تصور می‌رود انتخابات در دور اول با پیروزی قاطع اردوغان پایان یابد.
انتخابات در ترکیه به رویه‌ای برای حضور مردم در صحنه سیاسی تبدیل شده است. نظام پارلمانی ترکیه فضای سیاسی مناسبی را برای نقش‌آفرینی مردم در چارچوب دموکراسی فراهم آورده است. احزاب و انتخابات حزبی و پارلمانی برآمده از نمایندگان احزاب و نظام پارلمانی به ترکیه امکان داده است که در دهه‌های پس از فروپاشی شوروی به قدرتی تاثیر‌گذار در عرصه بین‌المللی تبدیل شود. فروپاشی شوروی برخلاف انتظار، اگرچه از رقابت بین دو اردوگاه نظامی کاست و می‌رفت که نقش ترکیه را کاهش دهد، اما با توان‌های ایفای نقش سیاسی سیاستمداران ترکیه و تغییر و تقویت ساختار ناتو و دیگر ساختارهای یورو-آتلانتیکی، ترکیه را به درجه‌ای از ارتقای جایگاه رساند که می‌توانست به آمریکا هم «نه» بگوید.
حزب عدالت و توسعه و رهبر آن رجب طیب ‌اردوغان از سال 2002 قدرت را در ترکیه در دست دارند. اگرچه مقام ریاست‌جمهوری که در اختیار عبدالله گل از حزب عدالت و توسعه است، با وجود این، در برخی مواقع بین دیدگاه رییس دولت (اردوغان) که در نتیجه کسب اکثریت کرسی‌های پارلمان قدرت را در دست گرفته و از سوی دیگر رییس‌جمهور که از سوی پارلمان بر مقام تشریفاتی ریاست‌جمهوری تکیه زده است، تفاوت‌ها و گاه کشمکش‌هایی بروز کرده است. در سال‌های گذشته زمزمه تغییر نظام سیاسی ترکیه از نظام پارلمانی به نظام ریاستی به‌گوش می‌رسید. به همین سبب فضای سیاسی ترکیه به فضایی چالش‌برانگیز بین نیروها تبدیل شده است. از دیگر سو، اردوغان در سال‌های اخیر نیز با چالش‌های مهمی از سوی مخالفان روبه‌رو بوده که نشأت‌گرفته از اقدامات رادیکالی او در مبارزه با ملی‌گراهای پان‌ترکیست (همچون جنبش ارگنه کن) و کمالیست‌ها و به ویژه نظامیان روبرو بوده است. بحران پارک گزی و برکناری و محاکمه کودتاچیان دوره کنعان اورن و شخص او، همه مخالفان را با دیدگاه‌های گوناگون در برابر اردوغان به صف‌بندی واداشت. برخی بحران‌های اجتماعی و اقتصادی ازجمله انفجار در معدن زغال‌سنگ، زمینه‌هایی برای سرنگونی اردوغان به وجود آورد. اما از آنجا که حزب کهنه‌کار و مجرب عدالت و توسعه و جایگاه فراگیر آن در بین مردم عادی ترکیه قوی مانده است، اردوغان توانست این بحران‌ها را پشت‌سر بگذارد و پیروز میدان شود که در انتخابات شوراهای محلی محکی برای محبوبیت او و شکست مخالفان شد. آقای اردوغان سیاستمداری برجسته است و او در بحبوحه همه این بحران‌ها به ایران سفر کرد و به مخالفان خود نشان داد که در فضای سیاسی ایران، همسایه باثبات و قدرتمند ترکیه جایگاهی باثبات دارد. به ویژه کوشش‌های عبدالله گولن از طریق لابی‌های قدرتمند خود در مدارس دینی و ساختارهای سیاسی و اداری و حتی قضایی ترکیه هم نتوانست اردوغان را از اریکه قدرت به زیر بکشد.
اکنون انتخابات ریاست‌جمهوری که برای نخستین‌بار در تاریخ ترکیه به‌طور مستقیم توسط آرای مردم برگزار خواهد شد گامی نوین در فضای سیاسی ترکیه است. در این راستا اما پارلمان باید در قانون اساسی تغییرات بنیانی را برای تغییر نظامی سیاسی کشور تصویب کند. از آنجا که اکثریت کرسی‌های پارلمان در اختیار حزب حاکم عدالت و توسعه است، انتظار می‌رود این انتقال به آرامی صورت گیرد، تا ادامه روند چگونه باشد. در این انتخابات اردوغان رقیبی قدرتمند دارد.
رقیب سرسخت اردوغان، اکمل‌الدین احسان‌اوغلو است که در پست دبیرکلی سازمان همکاری‌های اسلامی رشد کرده و در شعارهای خود به «ما» اشاره می‌کند که امین مردم خواهد بود و میانه‌روی را پیشه خواهد کرد و در برابر فساد نرمش نشان نخواهد داد. او از سوی دو جریان مخالف و قدرتمند اردوغان نامزد شده: حزب جمهوری خلق (CHP) و حزب جنبش خلق (MHP) این نامزد را معرفی کرده‌اند. فرد سومی هم در این انتخابات نامزد شده است که صلاح‌الدین دمیرتاش است. حزب دموکراسی خلق که در پارلمان از سوی اقلیت کرد ترکیه حضور دارد، در این عرصه مبارزه خواهد کرد که شانس چندانی برای انتخاب نخواهد داشت. تصور می‌رود انتخابات در دور اول با پیروزی قاطع اردوغان پایان یابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.