ترجمه، تالیف و باقی قضایا
محمود برآبادی . نویسنده کتاب کودک
یکی از بحثهایی که از آغاز شکلگیری انتخاب کتابهای لاکپشت پرنده مطرح بوده، بیشتربودن تعداد کتابهای ترجمه در قیاس با کتابهای تالیفی است. پاسخ دم دستی این است که تعداد آثار ترجمه در مقایسه با کتابهای تالیفی- بدون درنظرگرفتن کتابهای درسی و کمکدرسی- از کمیت بیشتری برخوردار است. پس غیرمنطقی نیست انتخاب شدههای آنهم بیشتر از تالیف باشد. این سوال را گونه دیگری هم میتوان طرح کرد: برخی معتقدند چاپ و معرفی آثار ترجمه باعث گرایش کودکان و نوجوانان به اینگونه آثار شده و عملا فضای کار برای آثار تالیفی محدود خواهد شد. در پاسخ باید گفت دلیل رویآوردن کودکان و نوجوانان ما به کتابهای ترجمه این است که در بسیاری موارد این آثار کشش بیشتری برای آنان دارد. البته این نکته ناگفته نماند که آثار ترجمه از میان بهترین آثار خارجی از زبانها و کشورهای گوناگون- که اغلب هم جوایز بسیاری بردهاند، انتخاب میشود. در میان آثار نویسندگان خارجی هم کارهای ضعیف فراوان است، منتها مترجمان ما آنها را ترجمه نمیکنند و سراغ بهترین آثار میروند. نکته دیگری که نباید از نظر دورداشت، محدودیتهایی است که نویسندگان ما بر اثر اعمال سانسورهای رسمی و
غیررسمی با آن روبهرو هستند. مانند کشتیگیری که به او گفتهاند حق نداری از همه فنون استفاده کنی. طبیعی است که چنین فردی از پیش بازنده است. از اینها که بگذریم نویسندگان ما اغلب موضوعها و سوژههای خوبی انتخاب میکنند، اما از پس پرداخت درست یا روایتی شیرین و غافلگیرکننده از آن برنمیآیند. واقعیت این است نویسندگانی که آثارشان ترجمه میشود، یعنی همان بهترینها، در داستاننویسی و بهرهگیری از شگردها و تکنیکهای روایت، از نویسندگان ما چیرهدستترند. آنها بلدند چگونه تعلیق ایجاد کنند، چگونه شخصیت را پرورش دهند، چگونه فضاسازی کنند و چگونه خواننده نوجوان را غافلگیر کنند. اینها رموزی است که آنها بهتر بلدند. ما اغلب داستاننویسی را کارسادهای میپنداریم. گمان میکنیم که هرکس بتواند خوب بنویسد (به اصطلاح قلم خوبی داشته باشد)، حتما داستان هم میتواند بنویسد، درحالی که داستاننویسی هم مانند هنرهای دیگر تکنیک دارد و در کشورهای خارج رشتههای دانشگاهی برای آن تعریف شده و صدها کتاب و مقاله درباره آن نوشته شده است که خوشبختانه در سالهای اخیر بسیاری از آنها به فارسی هم ترجمه شده است.
یکی از بحثهایی که از آغاز شکلگیری انتخاب کتابهای لاکپشت پرنده مطرح بوده، بیشتربودن تعداد کتابهای ترجمه در قیاس با کتابهای تالیفی است. پاسخ دم دستی این است که تعداد آثار ترجمه در مقایسه با کتابهای تالیفی- بدون درنظرگرفتن کتابهای درسی و کمکدرسی- از کمیت بیشتری برخوردار است. پس غیرمنطقی نیست انتخاب شدههای آنهم بیشتر از تالیف باشد. این سوال را گونه دیگری هم میتوان طرح کرد: برخی معتقدند چاپ و معرفی آثار ترجمه باعث گرایش کودکان و نوجوانان به اینگونه آثار شده و عملا فضای کار برای آثار تالیفی محدود خواهد شد. در پاسخ باید گفت دلیل رویآوردن کودکان و نوجوانان ما به کتابهای ترجمه این است که در بسیاری موارد این آثار کشش بیشتری برای آنان دارد. البته این نکته ناگفته نماند که آثار ترجمه از میان بهترین آثار خارجی از زبانها و کشورهای گوناگون- که اغلب هم جوایز بسیاری بردهاند، انتخاب میشود. در میان آثار نویسندگان خارجی هم کارهای ضعیف فراوان است، منتها مترجمان ما آنها را ترجمه نمیکنند و سراغ بهترین آثار میروند. نکته دیگری که نباید از نظر دورداشت، محدودیتهایی است که نویسندگان ما بر اثر اعمال سانسورهای رسمی و
غیررسمی با آن روبهرو هستند. مانند کشتیگیری که به او گفتهاند حق نداری از همه فنون استفاده کنی. طبیعی است که چنین فردی از پیش بازنده است. از اینها که بگذریم نویسندگان ما اغلب موضوعها و سوژههای خوبی انتخاب میکنند، اما از پس پرداخت درست یا روایتی شیرین و غافلگیرکننده از آن برنمیآیند. واقعیت این است نویسندگانی که آثارشان ترجمه میشود، یعنی همان بهترینها، در داستاننویسی و بهرهگیری از شگردها و تکنیکهای روایت، از نویسندگان ما چیرهدستترند. آنها بلدند چگونه تعلیق ایجاد کنند، چگونه شخصیت را پرورش دهند، چگونه فضاسازی کنند و چگونه خواننده نوجوان را غافلگیر کنند. اینها رموزی است که آنها بهتر بلدند. ما اغلب داستاننویسی را کارسادهای میپنداریم. گمان میکنیم که هرکس بتواند خوب بنویسد (به اصطلاح قلم خوبی داشته باشد)، حتما داستان هم میتواند بنویسد، درحالی که داستاننویسی هم مانند هنرهای دیگر تکنیک دارد و در کشورهای خارج رشتههای دانشگاهی برای آن تعریف شده و صدها کتاب و مقاله درباره آن نوشته شده است که خوشبختانه در سالهای اخیر بسیاری از آنها به فارسی هم ترجمه شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.