|

دو ترجمه بهمن فرزانه از ادبیات ایتالیایی

همه‌چیز بر وفق مراد

«خروج مرد بیوه» چهارمین عنوان از مجموعه برگزیده داستان‌های کوتاه لوییجی پیراندلو است که با ترجمه بهمن فرزانه و در انتشارات کتاب پنجره منتشر شده است. پیراندلو در سال 1867 در جزیره سیسیل متولد شد و از همان دوره جوانی نوشتن را آغاز کرد. او در طول سال‌های فعالیتش 243 داستان کوتاه، هفت رمان و 44 نمایشنامه نوشته است و در سال 1934 هم برنده جایزه ادبی نوبل شد. بهمن فرزانه مقدمه‌ای برای این مجموعه داستان نوشته و در بخشی از آن درباره داستان‌های کوتاه پیراندلو آمده: «لوییجی پیراندلو از سال 1902 نوشتن این داستان‌ها را آغاز کرد. از ابتدا قصد او این بود که سیصدوشصت داستان بنویسد و عنوان آنها را بگذارد «داستان‌هایی برای یک سال». عاقبت داستان‌ها به تعداد دویست و چهل و یک عدد تقلیل می‌یابند. ناشرها با عقیده او موافق نیستند که می‌خواست تمام داستان‌ها در یک جلد واحد به چاپ برسند. او داستان‌ها را به صورت پراکنده در روزنامه‌ها و مجلات به چاپ می‌رسانده است، تا اینکه در سال 1922 برای اولین بار در یک جلد به چاپ می‌رسند. ناشرین تصمیم بر این گرفته بودند که بیست و چهار جلد بیرون بدهند که هرجلد محتوای 15 داستان باشد، ولی عاقبت فقط 14جلد چاپ می‌کنند و جلد پانزدهم پس از مرگ او به چاپ می‌رسد. فقط در همین سال‌های اخیر، یعنی 1998 تمام داستان‌ها در یک جلد واحد به چاپ رسیده است». اما همانطور که فرزانه هم اشاره کرده، داستان‌های کوتاه پیراندلو همواره در سایه نمایشنامه‌های او قرار داشته‌اند و کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.
برخی از داستان‌های کوتاه پیراندلو «بسیار غم‌انگیز و برخی بسیار مضحک و کمدی‌اند» و همچنین بسیاری از آنها طرح اولیه نمایشنامه‌های او بوده‌اند و از بسیاری از آنها فیلم‌های سینمایی هم ساخته شده است. مثل داستان «بی‌سروصدا» که در سال 1930 با عنوان «نغمه عشق» اولین فیلم ناطق ایتالیایی بوده است. با این حال، آن طور که فرزانه نوشته، به اعتقاد منتقدان ایتالیایی، داستان‌های کوتاه پیراندلو به مراتب بهتر از نمایشنامه‌ها و رمان‌های او هستند.
عنوان تعدادی از داستان‌هایی که در مجموعه «خروج مرد بیوه» آمده‌اند عبارتند از: فکرهای دختر کوتوله، پیراهن بلند، خروج مرد بیوه، هر سه با هم، پسر دیگر، همه چیز بر وفق مراد، علامت، نه نه و نی‌نی، کاه، پر و تخلیه. در بخشی از داستان «پیراهن بلند» می‌خوانیم: «این اولین سفر طولانی دی‌دی بود. از شهر پالرمو تا زونیکا- سفری که با قطار در حدود هشت‌ساعت طول می‌کشد.
زونیکا برای دی‌دی شهری بود بسیار دور دست؛ مثل یک رویا، ولی بیشتر به خاطرات کودکی‌اش بود تا به دلیل خود شهر. زمانی، پدرش اغلب به آن شهر سفر می‌کرد و برای او که دختربچه‌ای بود خردسال میوه‌های خوشمزه و معطر همراه می‌آورد. اما این فقط در همان خردسالی بود. بعدها هم پدرش از همان میوه‌ها از آنجا آورده بود، ولی دیگر مثل میوه‌های سابق نبودند: رنگ آنها فرق داشت، طعم و عطر آنها عوض شده بود».

دل سپردن
«دل به من بسپار» اثری است از سوزانا تامارو که با ترجمه بهمن فرزانه منتشر شده است. سوزانا تامارو در سال 1957 در شهر تریسته ایتالیا به دنیا آمد. او در طول سال‌های فعالیتش چند فیلم مستند برای تلویزیون ایتالیا ساخته و همزمان به نوشتن داستان و رمان پرداخت. اما شهرت او به واسطه رمان «حواس‌پرتی» در سال 1989 به دست آمد و جایزه ادبی «الزا مورانته» را دریافت کرد. همچنین او در سال 1991 به خاطر رمان «تک خوان»، جایزه «پن اینترنشنال» را به دست آورد. از دیگر آثار او می‌توان به «کارا ماتیلدا»، «جان جهان»، «طوطی» و «برو دنبال دلت» اشاره کرد که آخری پروفروش‌ترین کتاب قرن بیستم ایتالیا بوده است. «دل به من بسپار» هم اگرچه اثری مستقل است اما به نوعی دنباله‌ای بر همین کتاب است.
در بخشی از «دل به من بسپار» می‌خوانیم: «شاید با قطع آن درخت بود که همه چیز شروع شد. تو در آن مورد چیزی به من نگفته بودی- آن مسایل به بچه‌ها ارتباطی نداشت- پس، در یک روز زمستانی در کلاس درس، وقتی معلم ریاضی با آب و تاب خاصی از قابلیت‌های «کوچک‌ترین مضرب مشترک» می‌گفت و من، با بیزاری تمام گوش می‌کردم، تیغه اره‌ای پوست روشن و سفید درخت را گزید؛ و در زنگ تفریح، وقتی از بی‌حوصلگی، پاهایم را در راهروی مدرسه روی زمین می‌کشیدم، پوسته پوسته‌های حیات آن بر سر مورچگان می‌بارید. با آمدنم به خانه بود که همه چیز بر سرم هوار شد. در حیاط، جایی که درخت گردو بالا و بلند ایستاده بود، حالا شکاف سیاهی به چشم می‌خورد؛ تنه‌ای که شاخه‌های آن بریده و سه‌تکه شده بود، بر روی زمین افتاده بود؛ و مردی با چهره‌ای کبود و پوشیده از دوده گازوییل، در حال تعمیر ماشین حفاری‌ای بود که آرواره‌های بزرگ آن، ریشه‌ها را می‌کشید. ماشین خرناسی کشید و به صدا درآمد، با حرکت دنده‌ها عقب نشست و با دشنام‌های مرد پیش رفت. ریشه‌های لعنتی نمی‌خواستند زمین را رها کنند. از آنچه انتظار می‌رفت عمیق‌تر و سرسخت‌تر بودند. سالیان سال، فصلی به دنبال فصلی، آن ریشه‌ها در زمین پخش شده بودند، کم‌کم جای بیشتری را گرفته بودند، با ریشه‌های درختان سدر و بلوط و سیب درهم پیچیده بودند، حتی شاه لوله‌های آب و گاز را مسدود کرده بودند. لابد به همین دلیل است که درختان باید قطع شوند: آنها موذیانه در تاریکی ریشه می‌دوانند و مزاحم کار آدم‌ها می‌شوند و آدم‌ها، درمانده از سمجی ریشه‌ها، دست به دامان ماشین‌ها می‌شوند». «طوطی»، «برو آنجا که دلت می‌گوید»، «زمزمه‌های باران»، «توبیا و فرشته»، «جان جهان» برخی از آثار تامارو هستند که پیش از این به فارسی ترجمه شده بودند.
«خروج مرد بیوه» چهارمین عنوان از مجموعه برگزیده داستان‌های کوتاه لوییجی پیراندلو است که با ترجمه بهمن فرزانه و در انتشارات کتاب پنجره منتشر شده است. پیراندلو در سال 1867 در جزیره سیسیل متولد شد و از همان دوره جوانی نوشتن را آغاز کرد. او در طول سال‌های فعالیتش 243 داستان کوتاه، هفت رمان و 44 نمایشنامه نوشته است و در سال 1934 هم برنده جایزه ادبی نوبل شد. بهمن فرزانه مقدمه‌ای برای این مجموعه داستان نوشته و در بخشی از آن درباره داستان‌های کوتاه پیراندلو آمده: «لوییجی پیراندلو از سال 1902 نوشتن این داستان‌ها را آغاز کرد. از ابتدا قصد او این بود که سیصدوشصت داستان بنویسد و عنوان آنها را بگذارد «داستان‌هایی برای یک سال». عاقبت داستان‌ها به تعداد دویست و چهل و یک عدد تقلیل می‌یابند. ناشرها با عقیده او موافق نیستند که می‌خواست تمام داستان‌ها در یک جلد واحد به چاپ برسند. او داستان‌ها را به صورت پراکنده در روزنامه‌ها و مجلات به چاپ می‌رسانده است، تا اینکه در سال 1922 برای اولین بار در یک جلد به چاپ می‌رسند. ناشرین تصمیم بر این گرفته بودند که بیست و چهار جلد بیرون بدهند که هرجلد محتوای 15 داستان باشد، ولی عاقبت فقط 14جلد چاپ می‌کنند و جلد پانزدهم پس از مرگ او به چاپ می‌رسد. فقط در همین سال‌های اخیر، یعنی 1998 تمام داستان‌ها در یک جلد واحد به چاپ رسیده است». اما همانطور که فرزانه هم اشاره کرده، داستان‌های کوتاه پیراندلو همواره در سایه نمایشنامه‌های او قرار داشته‌اند و کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند.
برخی از داستان‌های کوتاه پیراندلو «بسیار غم‌انگیز و برخی بسیار مضحک و کمدی‌اند» و همچنین بسیاری از آنها طرح اولیه نمایشنامه‌های او بوده‌اند و از بسیاری از آنها فیلم‌های سینمایی هم ساخته شده است. مثل داستان «بی‌سروصدا» که در سال 1930 با عنوان «نغمه عشق» اولین فیلم ناطق ایتالیایی بوده است. با این حال، آن طور که فرزانه نوشته، به اعتقاد منتقدان ایتالیایی، داستان‌های کوتاه پیراندلو به مراتب بهتر از نمایشنامه‌ها و رمان‌های او هستند.
عنوان تعدادی از داستان‌هایی که در مجموعه «خروج مرد بیوه» آمده‌اند عبارتند از: فکرهای دختر کوتوله، پیراهن بلند، خروج مرد بیوه، هر سه با هم، پسر دیگر، همه چیز بر وفق مراد، علامت، نه نه و نی‌نی، کاه، پر و تخلیه. در بخشی از داستان «پیراهن بلند» می‌خوانیم: «این اولین سفر طولانی دی‌دی بود. از شهر پالرمو تا زونیکا- سفری که با قطار در حدود هشت‌ساعت طول می‌کشد.
زونیکا برای دی‌دی شهری بود بسیار دور دست؛ مثل یک رویا، ولی بیشتر به خاطرات کودکی‌اش بود تا به دلیل خود شهر. زمانی، پدرش اغلب به آن شهر سفر می‌کرد و برای او که دختربچه‌ای بود خردسال میوه‌های خوشمزه و معطر همراه می‌آورد. اما این فقط در همان خردسالی بود. بعدها هم پدرش از همان میوه‌ها از آنجا آورده بود، ولی دیگر مثل میوه‌های سابق نبودند: رنگ آنها فرق داشت، طعم و عطر آنها عوض شده بود».

دل سپردن
«دل به من بسپار» اثری است از سوزانا تامارو که با ترجمه بهمن فرزانه منتشر شده است. سوزانا تامارو در سال 1957 در شهر تریسته ایتالیا به دنیا آمد. او در طول سال‌های فعالیتش چند فیلم مستند برای تلویزیون ایتالیا ساخته و همزمان به نوشتن داستان و رمان پرداخت. اما شهرت او به واسطه رمان «حواس‌پرتی» در سال 1989 به دست آمد و جایزه ادبی «الزا مورانته» را دریافت کرد. همچنین او در سال 1991 به خاطر رمان «تک خوان»، جایزه «پن اینترنشنال» را به دست آورد. از دیگر آثار او می‌توان به «کارا ماتیلدا»، «جان جهان»، «طوطی» و «برو دنبال دلت» اشاره کرد که آخری پروفروش‌ترین کتاب قرن بیستم ایتالیا بوده است. «دل به من بسپار» هم اگرچه اثری مستقل است اما به نوعی دنباله‌ای بر همین کتاب است.
در بخشی از «دل به من بسپار» می‌خوانیم: «شاید با قطع آن درخت بود که همه چیز شروع شد. تو در آن مورد چیزی به من نگفته بودی- آن مسایل به بچه‌ها ارتباطی نداشت- پس، در یک روز زمستانی در کلاس درس، وقتی معلم ریاضی با آب و تاب خاصی از قابلیت‌های «کوچک‌ترین مضرب مشترک» می‌گفت و من، با بیزاری تمام گوش می‌کردم، تیغه اره‌ای پوست روشن و سفید درخت را گزید؛ و در زنگ تفریح، وقتی از بی‌حوصلگی، پاهایم را در راهروی مدرسه روی زمین می‌کشیدم، پوسته پوسته‌های حیات آن بر سر مورچگان می‌بارید. با آمدنم به خانه بود که همه چیز بر سرم هوار شد. در حیاط، جایی که درخت گردو بالا و بلند ایستاده بود، حالا شکاف سیاهی به چشم می‌خورد؛ تنه‌ای که شاخه‌های آن بریده و سه‌تکه شده بود، بر روی زمین افتاده بود؛ و مردی با چهره‌ای کبود و پوشیده از دوده گازوییل، در حال تعمیر ماشین حفاری‌ای بود که آرواره‌های بزرگ آن، ریشه‌ها را می‌کشید. ماشین خرناسی کشید و به صدا درآمد، با حرکت دنده‌ها عقب نشست و با دشنام‌های مرد پیش رفت. ریشه‌های لعنتی نمی‌خواستند زمین را رها کنند. از آنچه انتظار می‌رفت عمیق‌تر و سرسخت‌تر بودند. سالیان سال، فصلی به دنبال فصلی، آن ریشه‌ها در زمین پخش شده بودند، کم‌کم جای بیشتری را گرفته بودند، با ریشه‌های درختان سدر و بلوط و سیب درهم پیچیده بودند، حتی شاه لوله‌های آب و گاز را مسدود کرده بودند. لابد به همین دلیل است که درختان باید قطع شوند: آنها موذیانه در تاریکی ریشه می‌دوانند و مزاحم کار آدم‌ها می‌شوند و آدم‌ها، درمانده از سمجی ریشه‌ها، دست به دامان ماشین‌ها می‌شوند». «طوطی»، «برو آنجا که دلت می‌گوید»، «زمزمه‌های باران»، «توبیا و فرشته»، «جان جهان» برخی از آثار تامارو هستند که پیش از این به فارسی ترجمه شده بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.