هنوز «به تدبیر» امیدواریم
نازنین مفخم . تدوینگر
یکی از کارگردانهای تازهوارد سینما در اعتراض به دستوپاگیربودن ضوابط امنیت شغلی صنوف به نصیحت نسل گذشته میپردازد. آنهم نه با زبانی خوش که با رویی ترش و خشمگین. او که مایل است چند شغل را در عنوانبندی فیلم به خودش اختصاص دهد صنف تدوینگران سینما را مورد عتاب قرار میدهد و به پشتوانه کسب سیمرغ از جشنواره فجر خود را در این حرکت محق میداند. البته موج مقابله با فعالیتهای صنفی سینماگران که مهمترین هدف آن دستیابی به امنیت شغلی است در دولت قبل آغاز شد. در این راه از هیچ تلاشی فروگذار نکردند. خانه سینما را تعطیل اعلام کردند و در پی آن با لطایفالحیل افراد و گروهها را رودرروی یکدیگر قرار دادند. این تلاشها ادامه دارد و حتی به تشویق بعضی از نشریات سینمایی، گاه تشدید میشود. از جمله ترتیبدادن مصاحبه با فیلمبرداران جوانی که جمع دلواپسان تضییع حقوق تازهواردها را تشکیل و فعالیتهای صنفی انجمن فیلمبرداران را مورد هجوم قرار میدهند. عدهای نگران بستهشدن درها به روی جوانان هستند و ضمنا یادآوری میکنند که طبق قانون نمیتوان مانع کارکردن هیچ فردی شد. همین افراد وجود قوانین و ضوابط را برای اشتغال در حرفههای دیگر لازم
میدانند. همه میدانند که تحصیل در رشته پزشکی و گذراندن دورههای کارآموزی برای اشتغال در این حرفه کافی نیست و بیآنکه نظام پزشکی کشور فردی را تایید کند اجازه کار نخواهد داشت. این قاعده در مورد وکلا و مهندسان هم صادق است، حتی کسبه پس از تایید صنف، اجازه کار خواهند داشت. پس چرا تصور میکنیم که فعالیت یک کارگردان، فیلمبردار یا تدوینگر که حاصل کارش با سرنوشت و نیازهای فرهنگی و روانی جامعه سروکار دارد اهمیت کمتری دارد. چرا مهارت و تجربه در این مشاغل را بیارزش میشماریم؟ اینجا حقوق جامعهای که مخاطب و مصرفکننده آثار سینمایی است و حقوق فردی که «دلش میخواهد فیلمش را خودش مونتاژ کند» یا فیلمبرداری فیلمش را به رفیق یا برادر بیتجربهاش بسپارد در دو کفه ترازو قرار میگیرد. اگر تشخیص و نظارت در این امور را به آنها که صاحب تجربه و مهارت در این رشتهها هستند نسپاریم به چه کسانی میسپاریم؟ به کارمندانی که مسوول صدور مجوزهای اداری هستند؟ یا به سرمایهگذارانی که بودجههای دولتی را مستقیم یا غیرمستقیم وارد سینما میکنند و سودشان در تولید نهفته، نه در عرضه محصول نهایی. آیا در کشورهای اروپایی که قوانین صنفی را رعایت
میکنند، افرادی که عضو صنوف نیستند نمیتوانند مشغول به کار شوند و استعدادهای جوان قربانی شدهاند؟ اینکه در کشورهایی که سابقه بیشتری در فیلمسازی دارند و از حذف یا سپردن مشاغل متعدد به یکنفر جلوگیری میشود و پرداخت حداقل دستمزد رعایت میشود، سینما تعطیل شده است؟ عدهای در این میان نگران آسیبرساندن به سینمای مستقل میشوند. اما در کشور ما سینمای مستقل چه معنایی دارد، مستقل از چه چیزی؟ سوال این اصطلاح به فیلمهایی که در آمریکا، مستقل از هالیوود ساخته میشد اشاره دارد در بعضی موارد این اصطلاح به فیلمهایی که در آمریکا، مستقل از هالیوود ساخته میشود اشاره دارد و در بعضی موارد به سینمای زیرزمینی اطلاق میشود. در ایران که بخش خصوصی هم در سینما متکی به یارانه و سرمایههای دولتی است و خطوط قرمز مشخصی در ممیزی اعمال میشود، سینمای مستقل چه معنایی خواهد داشت. تردیدی نیست که در سینما هر دو وجه صنعت و هنر به یک اندازه دارای اهمیت است. شرط ادامه حیات آن نیز برنامهریزی برای ایجاد یک چرخه سالم اقتصادی، تاکید بر کیفیت محصول نهایی و ایجاد تعادل در عرضه و تقاضاست. لاجرم محدودیتهایی در رشد تعداد فیلمها و دستاندرکاران را
بههمراه دارد که نیازمند قوانین خاصی است. در اکثر کشورهای جهان این قواعد توسط صنوف تبیین میشود. از سوی دیگر باید در نظر داشت که فیلم، حاصل کار گروهی افراد متخصص است که این حرفه را منبع اصلی درآمد و امرارمعاش خود قرار دادهاند، بنابراین دارای بیشترین انگیزه برای حفظ حیات سینما هستند و زمانی کارشان را بهتر انجام میدهند که از امنیت شغلی و آرامش روانی برخوردار باشند. در نتیجه یکی از شرایط اصلی برای بهبود کیفیت و تداوم تولیدات سینمایی، تامین امنیت شغلی دستاندرکاران است. هدف اصلی این یادداشت، یافتن علت حملههای پیدرپی به فعالیتهای صنفی است. باورپذیر نیست که این همه تلاش تنها بهدلیل دلواپسی برای شکوفانشدن استعدادهای جوان یا بهخطرافتادن جریان سینمای مستقل باشد که اساسا در وجودش تردید داریم. اما تجربه دیگر کشورها و صنوف نشان میدهد که این مقابله مسبوقبهسابقه است. فعالیتهای جمعی برای کسب حقوق صنفی و مدنی نوعی بلوغ اجتماعی را بههمراه دارد که سبب میشود افراد به اصول حرفهای و مقررات صنفی پایبند بمانند، خواهان شرایط استاندارد کار و دستمزد عادلانه باشند و احترام و جایگاه حرفهای خود را در سلسلهمراتب، طلب
کنند و از ارایه خارج از وظایفشان خودداری کنند. بهنظر میرسد در دورانی که نفس تولید بیش از حاصل کار اهمیت دارد و پرکاری فضیلت است، همین دلایل برای مقابله با فعالیتهای صنفی کافی است. از همین جنس دلایل است که سبب میشود افراد کمتجربه بیشتر از باتجربهترها دعوت به کار شوند. بههرحال امید دستاندرکاران حرفهای به اقدام و ابتکارعمل مدیریت سینما در دولت جدید بود که متاسفانه هنوز این امر را در اولویت نمیبیند و طرحهای ارایهشده در زمینه امنیت شغلی را مسکوت میگذارد. امیدواریم حملههای دلواپسان سینمایی علت این سکوت نباشد. ما هنوز به تدابیر شما امیدواریم.
یکی از کارگردانهای تازهوارد سینما در اعتراض به دستوپاگیربودن ضوابط امنیت شغلی صنوف به نصیحت نسل گذشته میپردازد. آنهم نه با زبانی خوش که با رویی ترش و خشمگین. او که مایل است چند شغل را در عنوانبندی فیلم به خودش اختصاص دهد صنف تدوینگران سینما را مورد عتاب قرار میدهد و به پشتوانه کسب سیمرغ از جشنواره فجر خود را در این حرکت محق میداند. البته موج مقابله با فعالیتهای صنفی سینماگران که مهمترین هدف آن دستیابی به امنیت شغلی است در دولت قبل آغاز شد. در این راه از هیچ تلاشی فروگذار نکردند. خانه سینما را تعطیل اعلام کردند و در پی آن با لطایفالحیل افراد و گروهها را رودرروی یکدیگر قرار دادند. این تلاشها ادامه دارد و حتی به تشویق بعضی از نشریات سینمایی، گاه تشدید میشود. از جمله ترتیبدادن مصاحبه با فیلمبرداران جوانی که جمع دلواپسان تضییع حقوق تازهواردها را تشکیل و فعالیتهای صنفی انجمن فیلمبرداران را مورد هجوم قرار میدهند. عدهای نگران بستهشدن درها به روی جوانان هستند و ضمنا یادآوری میکنند که طبق قانون نمیتوان مانع کارکردن هیچ فردی شد. همین افراد وجود قوانین و ضوابط را برای اشتغال در حرفههای دیگر لازم
میدانند. همه میدانند که تحصیل در رشته پزشکی و گذراندن دورههای کارآموزی برای اشتغال در این حرفه کافی نیست و بیآنکه نظام پزشکی کشور فردی را تایید کند اجازه کار نخواهد داشت. این قاعده در مورد وکلا و مهندسان هم صادق است، حتی کسبه پس از تایید صنف، اجازه کار خواهند داشت. پس چرا تصور میکنیم که فعالیت یک کارگردان، فیلمبردار یا تدوینگر که حاصل کارش با سرنوشت و نیازهای فرهنگی و روانی جامعه سروکار دارد اهمیت کمتری دارد. چرا مهارت و تجربه در این مشاغل را بیارزش میشماریم؟ اینجا حقوق جامعهای که مخاطب و مصرفکننده آثار سینمایی است و حقوق فردی که «دلش میخواهد فیلمش را خودش مونتاژ کند» یا فیلمبرداری فیلمش را به رفیق یا برادر بیتجربهاش بسپارد در دو کفه ترازو قرار میگیرد. اگر تشخیص و نظارت در این امور را به آنها که صاحب تجربه و مهارت در این رشتهها هستند نسپاریم به چه کسانی میسپاریم؟ به کارمندانی که مسوول صدور مجوزهای اداری هستند؟ یا به سرمایهگذارانی که بودجههای دولتی را مستقیم یا غیرمستقیم وارد سینما میکنند و سودشان در تولید نهفته، نه در عرضه محصول نهایی. آیا در کشورهای اروپایی که قوانین صنفی را رعایت
میکنند، افرادی که عضو صنوف نیستند نمیتوانند مشغول به کار شوند و استعدادهای جوان قربانی شدهاند؟ اینکه در کشورهایی که سابقه بیشتری در فیلمسازی دارند و از حذف یا سپردن مشاغل متعدد به یکنفر جلوگیری میشود و پرداخت حداقل دستمزد رعایت میشود، سینما تعطیل شده است؟ عدهای در این میان نگران آسیبرساندن به سینمای مستقل میشوند. اما در کشور ما سینمای مستقل چه معنایی دارد، مستقل از چه چیزی؟ سوال این اصطلاح به فیلمهایی که در آمریکا، مستقل از هالیوود ساخته میشد اشاره دارد در بعضی موارد این اصطلاح به فیلمهایی که در آمریکا، مستقل از هالیوود ساخته میشود اشاره دارد و در بعضی موارد به سینمای زیرزمینی اطلاق میشود. در ایران که بخش خصوصی هم در سینما متکی به یارانه و سرمایههای دولتی است و خطوط قرمز مشخصی در ممیزی اعمال میشود، سینمای مستقل چه معنایی خواهد داشت. تردیدی نیست که در سینما هر دو وجه صنعت و هنر به یک اندازه دارای اهمیت است. شرط ادامه حیات آن نیز برنامهریزی برای ایجاد یک چرخه سالم اقتصادی، تاکید بر کیفیت محصول نهایی و ایجاد تعادل در عرضه و تقاضاست. لاجرم محدودیتهایی در رشد تعداد فیلمها و دستاندرکاران را
بههمراه دارد که نیازمند قوانین خاصی است. در اکثر کشورهای جهان این قواعد توسط صنوف تبیین میشود. از سوی دیگر باید در نظر داشت که فیلم، حاصل کار گروهی افراد متخصص است که این حرفه را منبع اصلی درآمد و امرارمعاش خود قرار دادهاند، بنابراین دارای بیشترین انگیزه برای حفظ حیات سینما هستند و زمانی کارشان را بهتر انجام میدهند که از امنیت شغلی و آرامش روانی برخوردار باشند. در نتیجه یکی از شرایط اصلی برای بهبود کیفیت و تداوم تولیدات سینمایی، تامین امنیت شغلی دستاندرکاران است. هدف اصلی این یادداشت، یافتن علت حملههای پیدرپی به فعالیتهای صنفی است. باورپذیر نیست که این همه تلاش تنها بهدلیل دلواپسی برای شکوفانشدن استعدادهای جوان یا بهخطرافتادن جریان سینمای مستقل باشد که اساسا در وجودش تردید داریم. اما تجربه دیگر کشورها و صنوف نشان میدهد که این مقابله مسبوقبهسابقه است. فعالیتهای جمعی برای کسب حقوق صنفی و مدنی نوعی بلوغ اجتماعی را بههمراه دارد که سبب میشود افراد به اصول حرفهای و مقررات صنفی پایبند بمانند، خواهان شرایط استاندارد کار و دستمزد عادلانه باشند و احترام و جایگاه حرفهای خود را در سلسلهمراتب، طلب
کنند و از ارایه خارج از وظایفشان خودداری کنند. بهنظر میرسد در دورانی که نفس تولید بیش از حاصل کار اهمیت دارد و پرکاری فضیلت است، همین دلایل برای مقابله با فعالیتهای صنفی کافی است. از همین جنس دلایل است که سبب میشود افراد کمتجربه بیشتر از باتجربهترها دعوت به کار شوند. بههرحال امید دستاندرکاران حرفهای به اقدام و ابتکارعمل مدیریت سینما در دولت جدید بود که متاسفانه هنوز این امر را در اولویت نمیبیند و طرحهای ارایهشده در زمینه امنیت شغلی را مسکوت میگذارد. امیدواریم حملههای دلواپسان سینمایی علت این سکوت نباشد. ما هنوز به تدابیر شما امیدواریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.