|

درباره برگزارنشدن جایزه گلشیری

نقش حیرت‌انگیز «اساسنامه»

امیرحسین خورشیدفر

خبر این بود: بنیاد گلشیری تصمیم گرفته بضاعت و امکانات ناچیزش را امسال (یا دست‌کم امسال) به‌جای برگزاری جایزه داستان کوتاه و رمان فارسی، صرف دیگر مندرجات اساسنامه بنیاد کند. پیش از آنکه به سر قصه اصلی شویم، بگویم که این اساسنامه در تاریخ کوتاه جایزه گلشیری همیشه نقش حیرت‌انگیز و حساسی را برعهده داشته. بهانه، بدگمانی و بدگویی و خصومت بوده است. یک بارش همین یکی، دوسال پیش، یکی از همین سال‌هایی که جایزه در منزلی شخصی برگزار می‌شود، پیش آمد. شنیدیم دبیر اجرایی جایزه (یا سمتی در همین حدود) از کمیته برگزاری یا عنوان دیگری با همین معنی پرسیده فلان مورد ابهام را باید با مراجعه به کدام منبع برطرف کنم. پاسخ آمده که نمی‌دانیم یا پیش‌بینی نشده است یا اینکه اگر این از جمله مبالغه‌های مرسوم و قصه‌پردازی‌های دوستانه نباشد گفته بودند اصولا مرجعی وجود ندارد. یعنی در ذات وجود اساسنامه تشکیک شده بود. تکلیف آن ابهام معلوم نشد و در آن سال، جایزه یکی، دو بخش اشتراکی اهدا شد. صدای نویسنده‌ای که خودش شخصا در نوشتن اساسنامه نقش داشت درآمد که این با قوانین جایزه مغایر است. این کار قانون‌شکنی است. از آن طرف البته پاسخ سنگین‌تری داده شد. چندان که وقتی دبیر اجرایی به طعنه از انتقاد آن نویسنده یاد کرد، همان جمع کوچک حاضر را سکوتی خواب‌آور (که مرتبه برادری مرگ را دارد) فرا گرفت. نویسنده منتقد گفته بود اساسنامه‌ای که در وجودش شک دارید حتی در سایت بنیاد گلشیری هم قابل دسترسی است. بگذریم. منظورم ابدا طعنه‌زدن به معتبرترین جایزه ادبی داستان فارسی و بزرگوارانی که با همه دشواری‌ها، محروم از بدیهی‌ترین امکانات برگزاری یک جایزه ادبی از قبیل حامی مالی یا یک سالن 500 نفره تا به حال این چند دوره را برگزار کرده‌اند، نیست، بلکه چون سرو کارمان با قصه‌نویسان است می‌خواهم یادآوری کنم از یک چشم‌انداز غیرمتعارف، این اساسنامه گرانقدر و جادویی که زمانی موقتا از نظرها پنهان شد و به چشم نیامد تا جنجال آن سال پیش بیاید این‌بار با چه جبروت و هیات پرشوکتی به میدان بازگشته. جمله مشتاقان جایزه که خبر برگزارنشدن آن، آب سردی بر پیکرشان بود، نویسنده و روزنامه‌نگار و خواننده بی‌نوا دعوت شده‌اند تا ظاهربینی را کنار بگذارند و یک‌بار دیگر، چنان که شایسته است اساسنامه را به دقت بخوانند تا یقین حاصل شود که امور دیگر هم به اندازه برگزاری جایزه و داوری و غیره مهم هستند، چه‌بسا مهم‌تر اگرچه بی‌سروصداتر. تردید ندارم اهداف والا و محترمی در اساسنامه پیش‌بینی شده ‌است که تحققشان مفید فایده است. همچنین از آنجا که یک‌سال داور گلشیری و سه‌سال داور جایزه مرحوم و عزیز روزی روزگاری بوده‌ام کمابیش در جریان دردسرهای هولناک و باورنکردنی برگزارکردن یک جایزه ادبی هستم. اطمینان می‌دهم که بیرون گود، پشت به صحنه ننشسته‌ام و تا به حال کسی از من نشنیده که مدام بگویم لنگش کن. اما با ایمان و اعتقاد تام و تمام می‌نویسم برگزارنشدن جایزه گلشیری با هر دلیل و توجیهی جای تاسف است و انتقاد. جایزه گلشیری می‌تواند اصلا جنبه مادی نداشته باشد، می‌تواند در تالارهای باشکوه شهر که سرگرم برگزارکردن کنسرت‌های دوزاری موسیقی خالتوری و جشن‌هایی با حضور مجری‌های صداوسیما هستند، برگزار نشود. باور کنید جایزه ادبی معتبر احتیاجی به صدو‌فلان سکه طلایی که جایزه‌های دولتی به بی‌مایه‌ترین آثار ادبی هشت‌سال گذشته اهدا کردند ندارد. همچنین می‌دانیم که وقتی پای بنیاد و جایزه گلشیری در میان باشد هیچ‌کس چشمداشتی ندارد و همه به جان می‌کوشند تا جایزه به بهترین شکل برگزار شود. چراکه آن خبر کوتاه سالانه (که البته با کج‌سلیقگی بنیاد یکی، دوسالی به‌صورت انحصاری فقط در اختیار یک روزنامه قرار می‌گرفت) نبض حیات ادبیات مستقل ایران است. همچنین جایزه گلشیری کمابیش همیشه نشان و مرجع مطمئنی برای خوانندگان داستان فارسی بوده است. این تصمیم با هر توضیح و استدلالی اشتباه است. نمی‌توان پذیرفت حساسیت‌ها و سخت‌گیری‌ها امسال بیشتر از سال‌هایی است که بنیاد پشت‌سر گذاشت و با این همه تن به تعطیلی نداد. حتی نمی‌توان پذیرفت چیزهایی در اساسنامه وجود دارد که بیشتر از جایزه در فضای رخوت‌زده و خواب‌آلوده ادبیات ایران، نشاط و پویایی ایجاد می‌کنند. باور کنید جایزه‌های معتبر ادبی جهان هم سال‌های دشوار و مصایب فراوانی را از سر گذرانده‌اند. اما اگر امروز نامشان را می‌شناسیم و به آنها احترام می‌گذاریم به پاس استمرار سختکوشانه و پایمردانه‌ای است که به بار نشسته است.
خبر این بود: بنیاد گلشیری تصمیم گرفته بضاعت و امکانات ناچیزش را امسال (یا دست‌کم امسال) به‌جای برگزاری جایزه داستان کوتاه و رمان فارسی، صرف دیگر مندرجات اساسنامه بنیاد کند. پیش از آنکه به سر قصه اصلی شویم، بگویم که این اساسنامه در تاریخ کوتاه جایزه گلشیری همیشه نقش حیرت‌انگیز و حساسی را برعهده داشته. بهانه، بدگمانی و بدگویی و خصومت بوده است. یک بارش همین یکی، دوسال پیش، یکی از همین سال‌هایی که جایزه در منزلی شخصی برگزار می‌شود، پیش آمد. شنیدیم دبیر اجرایی جایزه (یا سمتی در همین حدود) از کمیته برگزاری یا عنوان دیگری با همین معنی پرسیده فلان مورد ابهام را باید با مراجعه به کدام منبع برطرف کنم. پاسخ آمده که نمی‌دانیم یا پیش‌بینی نشده است یا اینکه اگر این از جمله مبالغه‌های مرسوم و قصه‌پردازی‌های دوستانه نباشد گفته بودند اصولا مرجعی وجود ندارد. یعنی در ذات وجود اساسنامه تشکیک شده بود. تکلیف آن ابهام معلوم نشد و در آن سال، جایزه یکی، دو بخش اشتراکی اهدا شد. صدای نویسنده‌ای که خودش شخصا در نوشتن اساسنامه نقش داشت درآمد که این با قوانین جایزه مغایر است. این کار قانون‌شکنی است. از آن طرف البته پاسخ سنگین‌تری داده شد. چندان که وقتی دبیر اجرایی به طعنه از انتقاد آن نویسنده یاد کرد، همان جمع کوچک حاضر را سکوتی خواب‌آور (که مرتبه برادری مرگ را دارد) فرا گرفت. نویسنده منتقد گفته بود اساسنامه‌ای که در وجودش شک دارید حتی در سایت بنیاد گلشیری هم قابل دسترسی است. بگذریم. منظورم ابدا طعنه‌زدن به معتبرترین جایزه ادبی داستان فارسی و بزرگوارانی که با همه دشواری‌ها، محروم از بدیهی‌ترین امکانات برگزاری یک جایزه ادبی از قبیل حامی مالی یا یک سالن 500 نفره تا به حال این چند دوره را برگزار کرده‌اند، نیست، بلکه چون سرو کارمان با قصه‌نویسان است می‌خواهم یادآوری کنم از یک چشم‌انداز غیرمتعارف، این اساسنامه گرانقدر و جادویی که زمانی موقتا از نظرها پنهان شد و به چشم نیامد تا جنجال آن سال پیش بیاید این‌بار با چه جبروت و هیات پرشوکتی به میدان بازگشته. جمله مشتاقان جایزه که خبر برگزارنشدن آن، آب سردی بر پیکرشان بود، نویسنده و روزنامه‌نگار و خواننده بی‌نوا دعوت شده‌اند تا ظاهربینی را کنار بگذارند و یک‌بار دیگر، چنان که شایسته است اساسنامه را به دقت بخوانند تا یقین حاصل شود که امور دیگر هم به اندازه برگزاری جایزه و داوری و غیره مهم هستند، چه‌بسا مهم‌تر اگرچه بی‌سروصداتر. تردید ندارم اهداف والا و محترمی در اساسنامه پیش‌بینی شده ‌است که تحققشان مفید فایده است. همچنین از آنجا که یک‌سال داور گلشیری و سه‌سال داور جایزه مرحوم و عزیز روزی روزگاری بوده‌ام کمابیش در جریان دردسرهای هولناک و باورنکردنی برگزارکردن یک جایزه ادبی هستم. اطمینان می‌دهم که بیرون گود، پشت به صحنه ننشسته‌ام و تا به حال کسی از من نشنیده که مدام بگویم لنگش کن. اما با ایمان و اعتقاد تام و تمام می‌نویسم برگزارنشدن جایزه گلشیری با هر دلیل و توجیهی جای تاسف است و انتقاد. جایزه گلشیری می‌تواند اصلا جنبه مادی نداشته باشد، می‌تواند در تالارهای باشکوه شهر که سرگرم برگزارکردن کنسرت‌های دوزاری موسیقی خالتوری و جشن‌هایی با حضور مجری‌های صداوسیما هستند، برگزار نشود. باور کنید جایزه ادبی معتبر احتیاجی به صدو‌فلان سکه طلایی که جایزه‌های دولتی به بی‌مایه‌ترین آثار ادبی هشت‌سال گذشته اهدا کردند ندارد. همچنین می‌دانیم که وقتی پای بنیاد و جایزه گلشیری در میان باشد هیچ‌کس چشمداشتی ندارد و همه به جان می‌کوشند تا جایزه به بهترین شکل برگزار شود. چراکه آن خبر کوتاه سالانه (که البته با کج‌سلیقگی بنیاد یکی، دوسالی به‌صورت انحصاری فقط در اختیار یک روزنامه قرار می‌گرفت) نبض حیات ادبیات مستقل ایران است. همچنین جایزه گلشیری کمابیش همیشه نشان و مرجع مطمئنی برای خوانندگان داستان فارسی بوده است. این تصمیم با هر توضیح و استدلالی اشتباه است. نمی‌توان پذیرفت حساسیت‌ها و سخت‌گیری‌ها امسال بیشتر از سال‌هایی است که بنیاد پشت‌سر گذاشت و با این همه تن به تعطیلی نداد. حتی نمی‌توان پذیرفت چیزهایی در اساسنامه وجود دارد که بیشتر از جایزه در فضای رخوت‌زده و خواب‌آلوده ادبیات ایران، نشاط و پویایی ایجاد می‌کنند. باور کنید جایزه‌های معتبر ادبی جهان هم سال‌های دشوار و مصایب فراوانی را از سر گذرانده‌اند. اما اگر امروز نامشان را می‌شناسیم و به آنها احترام می‌گذاریم به پاس استمرار سختکوشانه و پایمردانه‌ای است که به بار نشسته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.