|

شب قدر؛ جرقه‌ای برای تغییر

محمد بسته‌نگار

در سوره نودوهفتم قرآن یعنی سوره قدر پروردگار می‌گوید قرآن را در شب قدر فرستادیم. از طرفی هم در سوره‌ای دیگر می‌گوید ماه رمضان ماهی‌ است که قرآن در آن نازل شده و از همپوشانی این دو آیه متوجه می‌شویم که شب‌های قدر در شب‌های ماه مبارک رمضان واقع شده‌اند. تکیه کنیم بر این آیه که می‌گوید «لیله‌القدر خیر من الف الشهر» یعنی شب قدر از هزارماه بهتر است و در این شب ملائکه به اذن خداوند نازل می‌شوند و تا نزدیک‌های سحر برای آنها که به خود مشغول بوده و با احیا گرفتن این شب خویش را محاسبه می‌کنند و به نیکی می‌پردازند و سعی بر تغییر سرنوشتشان به سمت خیر دارند، آرزوی سلامتی و امنیت می‌کنند. از طرفی آیه‌ای دیگر در قرآن هست که می‌گوید «ان الله لایغیر ما بقوما حتی لایغیر بما انفسهم» (سوره رعد آیه 11) یعنی خداوند سرنوشت قومی را تغییر نمی‌دهد مگر خودشان بخواهند. حالا «لیله القدر»ی که از هزارماه بهتر است را اگر با توجه به این آیه معنا کنیم می‌بینیم ملتی که در زندگی‌شان حرکت ندارند و درجا می‌زنند، شب قدر برایشان نمی‌تواند سرآغاز تغییر باشد چون اهل اراده و حرکت نیستند. قدر برای افراد و مللی معنا دارد که اهل حرکتند و با اراده و اختیار در جست‌وجوی حقیقت و عدالت و آزادی هستند. آنها که در این راه گام برمی‌دارند، در شب قدر برایشان جرقه‌هایی زده می‌شود که زندگی و سرنوشتشان را شتاب یا تغییر می‌دهد.
هرکس در زندگی خودش حتما «لیله القدر»ی داشته یا خواهد داشت. یعنی شبی که وضعی برایش به وجود می‌آید که مسیر زندگی‌اش عوض می‌شود. چنین شبی، شب قدر است. چنین شب قدری که در جهت خیر و سلامتی و آگاهی باشد، همان است که از هزارماه بهتر است. برای ملتی که اهل اراده و حرکت باشد، چنین شب‌هایی از هزارماه بهتر است. مرحوم طالقانی سال 58 در همین شب‌ها در کاخ سعدآباد سخنرانی‌ای ایراد می‌کردند و می‌گفتند وقتی مردم دچار فتنه رضاخان شدند و استبدادی بر جامعه حاکم شد مردم دعا می‌کردند ولی تحولی در وضعشان به وجود نمی‌آمد اما در سال‌های میانی دهه50 مردم حرکت و با ظلم مبارزه کردند و دعایشان جواب گرفت و به شب قدرشان رسیدند. مفهوم شب قدر را باید درک کنیم. باید بدانیم شبی است که در زندگی انسانِ در حال حرکت، تحولی به وجود می‌آید. ممکن است شب قدر هر کسی البته در ماه‌های مختلف و روزهای دیگری باشد اما اینکه قرآن می‌گوید شب قدر در ماه رمضان واقع شده به این دلیل است که دعا و تضرع و روزه‌گرفتن و خود را آماده تحول و تغییرکردن در این ماه برای بندگان به وجود می‌آید؛ مخصوصا در روزهای دهه پایانی ماه مبارک رمضان که پرهیزگاری حال آدم‌ها را عوض کرده.
شب‌های قدر آمیخته شده است با شهادت امامی آزاده و عدالت‌طلب؛ حضرت علی(ع) در چنین شب‌هایی ضربت خوردند. در این شب‌ها باید به شیوه زندگی ایشان هم توجه ویژه داشته باشیم. حضرت علی(ع) به مالک اشتر خطاب کردند هرگز نگو من مامورم و معذور و به من دستور داده‌اند. حضرت مخالف اطاعت کورکورانه بودند. به آزادی‌های فردی و اجتماعی توجه ویژه داشتند. یکی از مخالفان سیاسی حضرت علی(ع) خوارج بودند که مرتب سخنرانی‌ها و اجتماعات ایشان را به‌هم می‌زدند ولی امام با اینها مدارا و از آزادی‌های مشروعشان دفاع می‌کردند و می‌گفتند تا زمانی که اهل گفت‌وگو هستند با آنها گفت‌وگو می‌کنیم و سهمیه‌شان از بیت‌المال را قطع نمی‌کنیم و حق دارند در مساجد خدا عبادت کنند اما اگر تصمیم به جنگ مسلحانه گرفتند آن‌وقت علیه آنان مبارزه می‌کنیم. این مطلب در تاریخ طبری و بسیاری از کتب تاریخی دیگر نقل شده است. یکی از ویژگی‌های مهم دیگر ایشان این بود که دم آخر خطاب به خانواده‌شان گفتند مبادا پس از کشته‌شدن من در شهرها راه بیفتید و قتل‌عام کنید، من بر اثر یک ضربت کشته شدم و شما هم حق دارید فقط یک ضربت بزنید اما اگر عفو کنید به تقوا نزدیک‌ترید. امید که در این شب‌های قدر، روح رفتار حضرت علی(ع) را دریابیم.
در سوره نودوهفتم قرآن یعنی سوره قدر پروردگار می‌گوید قرآن را در شب قدر فرستادیم. از طرفی هم در سوره‌ای دیگر می‌گوید ماه رمضان ماهی‌ است که قرآن در آن نازل شده و از همپوشانی این دو آیه متوجه می‌شویم که شب‌های قدر در شب‌های ماه مبارک رمضان واقع شده‌اند. تکیه کنیم بر این آیه که می‌گوید «لیله‌القدر خیر من الف الشهر» یعنی شب قدر از هزارماه بهتر است و در این شب ملائکه به اذن خداوند نازل می‌شوند و تا نزدیک‌های سحر برای آنها که به خود مشغول بوده و با احیا گرفتن این شب خویش را محاسبه می‌کنند و به نیکی می‌پردازند و سعی بر تغییر سرنوشتشان به سمت خیر دارند، آرزوی سلامتی و امنیت می‌کنند. از طرفی آیه‌ای دیگر در قرآن هست که می‌گوید «ان الله لایغیر ما بقوما حتی لایغیر بما انفسهم» (سوره رعد آیه 11) یعنی خداوند سرنوشت قومی را تغییر نمی‌دهد مگر خودشان بخواهند. حالا «لیله القدر»ی که از هزارماه بهتر است را اگر با توجه به این آیه معنا کنیم می‌بینیم ملتی که در زندگی‌شان حرکت ندارند و درجا می‌زنند، شب قدر برایشان نمی‌تواند سرآغاز تغییر باشد چون اهل اراده و حرکت نیستند. قدر برای افراد و مللی معنا دارد که اهل حرکتند و با اراده و اختیار در جست‌وجوی حقیقت و عدالت و آزادی هستند. آنها که در این راه گام برمی‌دارند، در شب قدر برایشان جرقه‌هایی زده می‌شود که زندگی و سرنوشتشان را شتاب یا تغییر می‌دهد.
هرکس در زندگی خودش حتما «لیله القدر»ی داشته یا خواهد داشت. یعنی شبی که وضعی برایش به وجود می‌آید که مسیر زندگی‌اش عوض می‌شود. چنین شبی، شب قدر است. چنین شب قدری که در جهت خیر و سلامتی و آگاهی باشد، همان است که از هزارماه بهتر است. برای ملتی که اهل اراده و حرکت باشد، چنین شب‌هایی از هزارماه بهتر است. مرحوم طالقانی سال 58 در همین شب‌ها در کاخ سعدآباد سخنرانی‌ای ایراد می‌کردند و می‌گفتند وقتی مردم دچار فتنه رضاخان شدند و استبدادی بر جامعه حاکم شد مردم دعا می‌کردند ولی تحولی در وضعشان به وجود نمی‌آمد اما در سال‌های میانی دهه50 مردم حرکت و با ظلم مبارزه کردند و دعایشان جواب گرفت و به شب قدرشان رسیدند. مفهوم شب قدر را باید درک کنیم. باید بدانیم شبی است که در زندگی انسانِ در حال حرکت، تحولی به وجود می‌آید. ممکن است شب قدر هر کسی البته در ماه‌های مختلف و روزهای دیگری باشد اما اینکه قرآن می‌گوید شب قدر در ماه رمضان واقع شده به این دلیل است که دعا و تضرع و روزه‌گرفتن و خود را آماده تحول و تغییرکردن در این ماه برای بندگان به وجود می‌آید؛ مخصوصا در روزهای دهه پایانی ماه مبارک رمضان که پرهیزگاری حال آدم‌ها را عوض کرده.
شب‌های قدر آمیخته شده است با شهادت امامی آزاده و عدالت‌طلب؛ حضرت علی(ع) در چنین شب‌هایی ضربت خوردند. در این شب‌ها باید به شیوه زندگی ایشان هم توجه ویژه داشته باشیم. حضرت علی(ع) به مالک اشتر خطاب کردند هرگز نگو من مامورم و معذور و به من دستور داده‌اند. حضرت مخالف اطاعت کورکورانه بودند. به آزادی‌های فردی و اجتماعی توجه ویژه داشتند. یکی از مخالفان سیاسی حضرت علی(ع) خوارج بودند که مرتب سخنرانی‌ها و اجتماعات ایشان را به‌هم می‌زدند ولی امام با اینها مدارا و از آزادی‌های مشروعشان دفاع می‌کردند و می‌گفتند تا زمانی که اهل گفت‌وگو هستند با آنها گفت‌وگو می‌کنیم و سهمیه‌شان از بیت‌المال را قطع نمی‌کنیم و حق دارند در مساجد خدا عبادت کنند اما اگر تصمیم به جنگ مسلحانه گرفتند آن‌وقت علیه آنان مبارزه می‌کنیم. این مطلب در تاریخ طبری و بسیاری از کتب تاریخی دیگر نقل شده است. یکی از ویژگی‌های مهم دیگر ایشان این بود که دم آخر خطاب به خانواده‌شان گفتند مبادا پس از کشته‌شدن من در شهرها راه بیفتید و قتل‌عام کنید، من بر اثر یک ضربت کشته شدم و شما هم حق دارید فقط یک ضربت بزنید اما اگر عفو کنید به تقوا نزدیک‌ترید. امید که در این شب‌های قدر، روح رفتار حضرت علی(ع) را دریابیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.