تلاشهای بیشتر برای رسیدن به توافق
اردشیر زارعیقنواتی . کارشناس روابط بینالملل
حضور وزیران خارجه کشورهای طرف مذاکره با ایران در وین که به دعوت «کاترین اشتون» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی صورت گرفت، از چنان اهمیتی برخوردار است که موجب گمانهزنیهای متفاوتی در بین تحلیلگران شده است. این اقدام خانم اشتون را میتوان از چند زاویه مورد بررسی قرار داد اما از مهمترین دلایل آن بدونشک، بازبینی تاکنونی مذاکرات و یافتن راهحلی برای «گیر پرونده» در این مقطع از مذاکرات است که به دلیل فرصت حدود یکهفته تا پایان مهلت ششماهه برای حلوفصل این پرونده، الزام توافق بر یک «پروسه حقوقی» جدید را میطلبد. این پروسه حقوقی درصورت عدمرسیدن به توافق جامع بین دو طرف در موعد مقرر ششماهه که روز 29تیر پایان مییابد، باید معبری برای تمدید مذاکرات در فرصتهای توافقی آینده باز کند. از آنجا که این امکان خارج از مسوولیت و توان هیاتهای فنی و در سطوح پایین وزارتخانههای خارجی دخیل در مذاکرات است، ضرورتا تعیینتکلیف و هرگونه توافقی را در سطح وزرای خارجه طرفین مذاکره ایجاب میکرد. حتی اینکه گفته میشود به احتمال زیاد وزرای امورخارجه چین و روسیه به دلیل شرکت در نشست «گروه بریکس» در برزیل نمیتوانند در این دور از مذاکرات وین شرکت کنند از آنجا که اصولا مسکو و پکن در بین گروه 1+5 در جایگاه مخالفت و مناقشهانگیزی با ایران قرار ندارند، چندان الزامی برای حضور آنان نیز وجود نخواهد داشت. سخنان «مایکل مان» سخنگوی خانم اشتون مبنی بر اینکه این دعوت برای بررسی آخرین تحولات و روند جاری در مذاکرات بوده و گروه 1+5 مصمم است در این پرونده به توافق نهایی دست یابد، بهخوبی نشان میدهد که فرجام نهایی این پرونده بسیار بزرگتر از آن است که فعلا بتوان از ظن شکست مذاکرات سخن گفت.
تجربه ماههای اخیر درخصوص مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 نشان داده است که ورود بازیگران اصلی به خصوص وزیر امور خارجه آمریکا به روند مذاکرات، اصرار و تاکید ضمنی برای یافتن راهحل و برونرفت از بنبست تلقی میشود هرچند این پروسه در مسیر پیچیده خود از پیشبینی مقرر نیز طولانیتر شود. بدونشک «جان کری» وزیر امورخارجه واشنگتن که هماینک یک پای وی در بحران صلح خاورمیانه به لحاظ تشدید درگیری بین فلسطینیها و اسراییل است و یک پای دیگر وی در افغانستان به دلیل چالش ایجادشده حول انتخابات ریاستجمهوری این کشور است و همچنین سخت درگیر پرونده مغشوش عراق است، آن اندازه بیکار و کممشغله نیست که برای یک کار بیاهمیت و بدون فرجام عازم وین شود. دیپلماتهای مذاکرهکننده ایرانی و به خصوص «محمدجواد ظریف» وزیر امورخارجه ایران به همین دلیل باید از ظرفیتهای موجود و نقش مهم پرونده هستهای ایران در حوزه دیپلماسی جناح «کبوترهای آمریکایی» در شرایط ویژه کنونی استفاده کرده و با ارایه پیشنهادهای سازنده خود، در رسیدن به یک توافق نهایی سعی داشته باشند. از آنجا که مشکل اصلی و «گیر» پرونده هستهای ایران بیش از هر چیزی به موقعیت روابط بین تهران - واشنگتن ارتباط دارد، دیپلماتهای ارشد ایرانی با درک درست از وضعیت پیچیده عراق و افغانستان که حداقل در حوزه حفظ ثبات و تمامیت ارضی این کشورها یک انطباق منافع بین دو طرف وجود دارد، میتوانند در مذاکرات دوجانبه خود با طرف آمریکایی نهایت بهرهبرداری را برای حل منصفانه پرونده هستهای ببرند.
از طرف دیگر با توجه به اینکه دولت دموکرات «باراک اوباما» در وضعیتی است که هماینک در حوزه عراق، افغانستان و فلسطین - اسراییل با چالشهای بزرگی روبهرو بوده و از طرف جمهوریخواهان زیر فشار سنگین برای «شکست دیپلماتیک» در این حوزهها قرار گرفته است، تمایل به حلوفصل پرونده هستهای ایران، امروز بیش از هر زمانی برای واشنگتن از اولویت و اهمیت برخوردار خواهد بود.
دیپلماتهای ایرانی در مذاکرات دوجانبه با جانکری میتوانند با اشراف به این واقعیات، با یک توافق مرضیالطرفین حول مسایل حلنشده در پرونده هستهای و نقش سازنده ایران در همکاری مشترک با واشنگتن درخصوص بحران عراق و افغانستان که منطبق با منافع ملی کشور است، راه خروج از بنبست موجود را برای دولت اوباما باز کرده و یک معامله و توافق دوجانبه را محقق کنند. همچنین با توجه به سردی روابط بین مسکو - واشنگتن در سطوح بالای منازعات ژئوپلیتیک بینالمللی و اشراف طرف آمریکایی نسبت به اینکه در صورت شکست مذاکرات هستهای، زمینه نزدیکی بیشتر تهران - مسکو فراهم میشود، هماینک بهترین فرصت برای استفاده دیپلماتیک ایران از این گسست در عرصه یارگیریهای بینالمللی ایجاد شده است.
تبعات شکست مذاکرات هستهای ایران با گروه 1+5 به همان اندازه که برای ایران میتواند سنگین تلقی شود برای ائتلاف آمریکایی - اروپایی نیز هزینههای سنگینی در پی خواهد داشت. به همین دلیل امروز تهران در بهترین شرایط برای رسیدن به توافق با آنان قرار دارد و تبحر دیپلماتیک ظریف و تیم همراه وی در صورت تمرکز بر یک توافق حداقلی با کمترین هزینه و بیشترین سود، میتواند «زمان مناسب» را برای کسب منافع ملی و خارجکردن پرونده هستهای ایران از شرایط ویژه کنونی و لغو تدریجی تحریمها برای تهران مهیا کند.
حضور وزیران خارجه کشورهای طرف مذاکره با ایران در وین که به دعوت «کاترین اشتون» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی صورت گرفت، از چنان اهمیتی برخوردار است که موجب گمانهزنیهای متفاوتی در بین تحلیلگران شده است. این اقدام خانم اشتون را میتوان از چند زاویه مورد بررسی قرار داد اما از مهمترین دلایل آن بدونشک، بازبینی تاکنونی مذاکرات و یافتن راهحلی برای «گیر پرونده» در این مقطع از مذاکرات است که به دلیل فرصت حدود یکهفته تا پایان مهلت ششماهه برای حلوفصل این پرونده، الزام توافق بر یک «پروسه حقوقی» جدید را میطلبد. این پروسه حقوقی درصورت عدمرسیدن به توافق جامع بین دو طرف در موعد مقرر ششماهه که روز 29تیر پایان مییابد، باید معبری برای تمدید مذاکرات در فرصتهای توافقی آینده باز کند. از آنجا که این امکان خارج از مسوولیت و توان هیاتهای فنی و در سطوح پایین وزارتخانههای خارجی دخیل در مذاکرات است، ضرورتا تعیینتکلیف و هرگونه توافقی را در سطح وزرای خارجه طرفین مذاکره ایجاب میکرد. حتی اینکه گفته میشود به احتمال زیاد وزرای امورخارجه چین و روسیه به دلیل شرکت در نشست «گروه بریکس» در برزیل نمیتوانند در این دور از مذاکرات وین شرکت کنند از آنجا که اصولا مسکو و پکن در بین گروه 1+5 در جایگاه مخالفت و مناقشهانگیزی با ایران قرار ندارند، چندان الزامی برای حضور آنان نیز وجود نخواهد داشت. سخنان «مایکل مان» سخنگوی خانم اشتون مبنی بر اینکه این دعوت برای بررسی آخرین تحولات و روند جاری در مذاکرات بوده و گروه 1+5 مصمم است در این پرونده به توافق نهایی دست یابد، بهخوبی نشان میدهد که فرجام نهایی این پرونده بسیار بزرگتر از آن است که فعلا بتوان از ظن شکست مذاکرات سخن گفت.
تجربه ماههای اخیر درخصوص مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 نشان داده است که ورود بازیگران اصلی به خصوص وزیر امور خارجه آمریکا به روند مذاکرات، اصرار و تاکید ضمنی برای یافتن راهحل و برونرفت از بنبست تلقی میشود هرچند این پروسه در مسیر پیچیده خود از پیشبینی مقرر نیز طولانیتر شود. بدونشک «جان کری» وزیر امورخارجه واشنگتن که هماینک یک پای وی در بحران صلح خاورمیانه به لحاظ تشدید درگیری بین فلسطینیها و اسراییل است و یک پای دیگر وی در افغانستان به دلیل چالش ایجادشده حول انتخابات ریاستجمهوری این کشور است و همچنین سخت درگیر پرونده مغشوش عراق است، آن اندازه بیکار و کممشغله نیست که برای یک کار بیاهمیت و بدون فرجام عازم وین شود. دیپلماتهای مذاکرهکننده ایرانی و به خصوص «محمدجواد ظریف» وزیر امورخارجه ایران به همین دلیل باید از ظرفیتهای موجود و نقش مهم پرونده هستهای ایران در حوزه دیپلماسی جناح «کبوترهای آمریکایی» در شرایط ویژه کنونی استفاده کرده و با ارایه پیشنهادهای سازنده خود، در رسیدن به یک توافق نهایی سعی داشته باشند. از آنجا که مشکل اصلی و «گیر» پرونده هستهای ایران بیش از هر چیزی به موقعیت روابط بین تهران - واشنگتن ارتباط دارد، دیپلماتهای ارشد ایرانی با درک درست از وضعیت پیچیده عراق و افغانستان که حداقل در حوزه حفظ ثبات و تمامیت ارضی این کشورها یک انطباق منافع بین دو طرف وجود دارد، میتوانند در مذاکرات دوجانبه خود با طرف آمریکایی نهایت بهرهبرداری را برای حل منصفانه پرونده هستهای ببرند.
از طرف دیگر با توجه به اینکه دولت دموکرات «باراک اوباما» در وضعیتی است که هماینک در حوزه عراق، افغانستان و فلسطین - اسراییل با چالشهای بزرگی روبهرو بوده و از طرف جمهوریخواهان زیر فشار سنگین برای «شکست دیپلماتیک» در این حوزهها قرار گرفته است، تمایل به حلوفصل پرونده هستهای ایران، امروز بیش از هر زمانی برای واشنگتن از اولویت و اهمیت برخوردار خواهد بود.
دیپلماتهای ایرانی در مذاکرات دوجانبه با جانکری میتوانند با اشراف به این واقعیات، با یک توافق مرضیالطرفین حول مسایل حلنشده در پرونده هستهای و نقش سازنده ایران در همکاری مشترک با واشنگتن درخصوص بحران عراق و افغانستان که منطبق با منافع ملی کشور است، راه خروج از بنبست موجود را برای دولت اوباما باز کرده و یک معامله و توافق دوجانبه را محقق کنند. همچنین با توجه به سردی روابط بین مسکو - واشنگتن در سطوح بالای منازعات ژئوپلیتیک بینالمللی و اشراف طرف آمریکایی نسبت به اینکه در صورت شکست مذاکرات هستهای، زمینه نزدیکی بیشتر تهران - مسکو فراهم میشود، هماینک بهترین فرصت برای استفاده دیپلماتیک ایران از این گسست در عرصه یارگیریهای بینالمللی ایجاد شده است.
تبعات شکست مذاکرات هستهای ایران با گروه 1+5 به همان اندازه که برای ایران میتواند سنگین تلقی شود برای ائتلاف آمریکایی - اروپایی نیز هزینههای سنگینی در پی خواهد داشت. به همین دلیل امروز تهران در بهترین شرایط برای رسیدن به توافق با آنان قرار دارد و تبحر دیپلماتیک ظریف و تیم همراه وی در صورت تمرکز بر یک توافق حداقلی با کمترین هزینه و بیشترین سود، میتواند «زمان مناسب» را برای کسب منافع ملی و خارجکردن پرونده هستهای ایران از شرایط ویژه کنونی و لغو تدریجی تحریمها برای تهران مهیا کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.