|

دانشی که سبب کاهش خشونت نشده است

عسل عباسیان: یک ماه دیگر می‌شود صدسال؛ صدسال پس از روز آشوب‌گرفته‌ای که سربازان اتریشی و مجارتبار برای شروع جنگ نخست جهانی صف‌آرایی کردند؛ جنگی که تا چهارسال ادامه پیدا کرد و در پی آن میلیون‌ها انسان جان باختند و کودکان بسیاری یتیم شدند. این پایانِ ماجرا نبود. 21سال بعد، باز هم جهان درگیر جنگ فراگیری شد و این‌بار هم طی شش‌سال متوالی میلیون‌ها شهروند معمولی یا نظامی زیر بارش گلوله‌ها یا به‌واسطه بمباران‌ها جان دادند. هم‌اکنون، در هزاره سوم میلادی، در دهکده جهانی، در عصر اینترنت و تکنولوژی و بمباران اطلاعات و فتح کهکشان‌ها، به نظر می‌رسد بازار «گلوله» و «بمب» و «موشک» هنوز هم، مانند قبل رونق دارد و حتی پیشرفته‌تر از قبل هم شده. گواهش هم «گزینه‌های روی میز» و «جنگ‌های افغانستان و عراق» و «حمله‌های انتحاری» و ناآرامی‌های مختلفی است که شمارشان به‌قدری زیاد شده که دیگر عادی به نظر می‌رسد و حتی گاهی اخبارش که به گوشمان می‌خورد، دیگر متاثرمان هم نمی‌کند؛آخرینش هم فجایعی که «داعش» رقم زده یا اتفاقاتی که در «غزه» افتاده . به‌سراغ سه‌نفر از چهره‌های مختلف رفتم و از آنها پرسیدم که «چرا بشر امروز، با همه پیشرفت‌هایش در علم و فناوری، هنوز هم می‌جنگد و دانشش نه‌تنها خشونتش را کاهش نداده، که در مواردی بیشتر هم کرده؟» در ادامه پاسخ آنها را می‌خوانید.

خسرو سینایی . کارگردان
انسان هنوز می‌جنگد و ابزار جنگی تولید می‌کند چون «آدم، آدم است.» گاهی فراموش می‌کنیم انسان ویژگی‌ای دارد که آن را از حیوانات متمایز می‌کند و آن هم عقل آدمیست؛ عقلی که غرایز حیوانی آدمی را کنترل می‌کند اما تا چه حد در کنترل این غرایز موفق هست یا در طول تاریخ برای مهار این غرایز کوشیده، نمی‌دانیم. تا آدم، آدم است ماجرا همین خواهد بود. غریزه سلطه و خشونت در آدمی وجود دارد، نباید از خاطر ببریم که تفاوت انسان و حیوان همین است که انسان با عقل و شعورش قادر به کنترل و متعادل‌سازی این غریزه‌هاست. ظاهرا این کنترل به‌واسطه انسان صددرصد نیست و حدوحدود مشخصی دارد چراکه می‌بینیم آدمی در بسیاری از موارد هم تابع غریزه مالکیت است، گاهی تن می‌دهد به ماجرای غرایز و گاهی حتی برای مالکیت بیشتر عقل و شعور انسانی‌اش را نادیده می‌گیرد. برای همین می‌بینیم انسان‌ها به دلیل آنچه منافع شخصی‌شان می‌پندارند، در نهایت فرمان عقلشان را نادیده می‌گیرند هرچقدر هم که عقل و اندیشه آدمی پیشرفت کند، باز هم غرایزش سرکشی می‌کنند. حتی گاهی پیشرفتش باعث می‌شود، بیشتر طمع کند و به خودش اجازه طمع بیشتر بدهد و سلاح‌های پیشرفته‌تری بسازد. باید پرسید که این سلاح‌ها جز نابودی دیگران به چه کار می‌آیند؟

مهدی غبرایی . مترجم
دنیای غم‌انگیزی شده است. تصور من این بود که بعد از «فروپاشی بلوک‌شرق» دیگر رقابت دو ابرقدرت در صحنه جهانی وجود نداشته باشد و این بازی‌ها منتفی شود و جهان روی آسایش به خود ببیند اما متاسفانه بعد از دوره کوتاه آرامش، ماجرا برعکس شد. امروز صبح بیدار می‌شویم، از طرف شرقمان 40،50جنازه روی دست ماست، از طرف غرب هم همین‌طور. از عراق خبر بمب‌گذاری می‌رسد، در سوریه چندقدم آن‌طرف‌تر هم همین‌طور. افغانستان و پاکستان هم مدام در آشوب بمب‌گذاری‌های انتحاری هستند و هرروز یا هفته‌ای چندروز عده‌ای در این ماجراها از بین می‌روند و جهان، جای غم‌انگیزی شده است. می‌دانیم که کمی آن‌سو‌تر اوکراین و ونزوئلا هم وضعیت چندان خوبی ندارند. اینها ترسناک هستند. من فکر می‌کنم اساس این اتفاقات قدرتمداری و طمع‌ورزی آدمی است. دلیل دیگری پیدا نمی‌کنم. البته سرمایه‌سالاری هم بی‌تاثیر نیست. این‌روزها البته تنها سردمدار ماجرا آمریکا نیست و جنبه جهانی پیدا کرده است. خیلی زمان لازم است تا دانش بشری فقر، جهل و بی‌سوادی را درنوردد. تا آن زمان-که ظاهرا نزدیک هم نیست- جهان روی آرامش به خود نخواهد دید.

مریم سعادت . بازیگر
من فکر می‌کنم جنگ و ساخت روزانه جنگ‌افزارها، زیاد به پیشرفت دانش بشری ربطی ندارد. کاهش این اتفاقات، خودسازی می‌خواهد. باید درون خودمان را بسازیم تا جنگ و غریزه قدرت‌طلبی در ما کاهش یابد. اینکه کسی درس بخواند و مدارج بالا بگیرد، لزوما در درون خودش انسان فرهیخته‌ای نمی‌شود. دانش ابزاری است برای آگاهی زندگی آدمی، ولی خصلت‌های آدمی را تغییر نمی‌دهد. باید آدمی شناخت بالایی از خودش و محیط پیرامونش پیدا کند تا بتواند این خشونت‌ها و سایر غرایز آسیب‌زننده‌اش را کنترل کند. انسان‌ها اکثرا خودشان را نمی‌شناسند و از خودشان تعریف اشتباهی دارند. برای همین هم هرروز سلاح‌های تازه‌ای در جهان رونمایی می‌شود. آدمی باید به شناخت و معرفت برسد تا ریشه این مسایل هم از میان برود. وقتی آدم‌ها خودشناسی خوبی ندارند، اتفاقا دانش در خدمت غرایز قرار می‌گیرد و انسان، موجودی خطرناک‌تر هم می‌شود.

عسل عباسیان: یک ماه دیگر می‌شود صدسال؛ صدسال پس از روز آشوب‌گرفته‌ای که سربازان اتریشی و مجارتبار برای شروع جنگ نخست جهانی صف‌آرایی کردند؛ جنگی که تا چهارسال ادامه پیدا کرد و در پی آن میلیون‌ها انسان جان باختند و کودکان بسیاری یتیم شدند. این پایانِ ماجرا نبود. 21سال بعد، باز هم جهان درگیر جنگ فراگیری شد و این‌بار هم طی شش‌سال متوالی میلیون‌ها شهروند معمولی یا نظامی زیر بارش گلوله‌ها یا به‌واسطه بمباران‌ها جان دادند. هم‌اکنون، در هزاره سوم میلادی، در دهکده جهانی، در عصر اینترنت و تکنولوژی و بمباران اطلاعات و فتح کهکشان‌ها، به نظر می‌رسد بازار «گلوله» و «بمب» و «موشک» هنوز هم، مانند قبل رونق دارد و حتی پیشرفته‌تر از قبل هم شده. گواهش هم «گزینه‌های روی میز» و «جنگ‌های افغانستان و عراق» و «حمله‌های انتحاری» و ناآرامی‌های مختلفی است که شمارشان به‌قدری زیاد شده که دیگر عادی به نظر می‌رسد و حتی گاهی اخبارش که به گوشمان می‌خورد، دیگر متاثرمان هم نمی‌کند؛آخرینش هم فجایعی که «داعش» رقم زده یا اتفاقاتی که در «غزه» افتاده . به‌سراغ سه‌نفر از چهره‌های مختلف رفتم و از آنها پرسیدم که «چرا بشر امروز، با همه پیشرفت‌هایش در علم و فناوری، هنوز هم می‌جنگد و دانشش نه‌تنها خشونتش را کاهش نداده، که در مواردی بیشتر هم کرده؟» در ادامه پاسخ آنها را می‌خوانید.

خسرو سینایی . کارگردان
انسان هنوز می‌جنگد و ابزار جنگی تولید می‌کند چون «آدم، آدم است.» گاهی فراموش می‌کنیم انسان ویژگی‌ای دارد که آن را از حیوانات متمایز می‌کند و آن هم عقل آدمیست؛ عقلی که غرایز حیوانی آدمی را کنترل می‌کند اما تا چه حد در کنترل این غرایز موفق هست یا در طول تاریخ برای مهار این غرایز کوشیده، نمی‌دانیم. تا آدم، آدم است ماجرا همین خواهد بود. غریزه سلطه و خشونت در آدمی وجود دارد، نباید از خاطر ببریم که تفاوت انسان و حیوان همین است که انسان با عقل و شعورش قادر به کنترل و متعادل‌سازی این غریزه‌هاست. ظاهرا این کنترل به‌واسطه انسان صددرصد نیست و حدوحدود مشخصی دارد چراکه می‌بینیم آدمی در بسیاری از موارد هم تابع غریزه مالکیت است، گاهی تن می‌دهد به ماجرای غرایز و گاهی حتی برای مالکیت بیشتر عقل و شعور انسانی‌اش را نادیده می‌گیرد. برای همین می‌بینیم انسان‌ها به دلیل آنچه منافع شخصی‌شان می‌پندارند، در نهایت فرمان عقلشان را نادیده می‌گیرند هرچقدر هم که عقل و اندیشه آدمی پیشرفت کند، باز هم غرایزش سرکشی می‌کنند. حتی گاهی پیشرفتش باعث می‌شود، بیشتر طمع کند و به خودش اجازه طمع بیشتر بدهد و سلاح‌های پیشرفته‌تری بسازد. باید پرسید که این سلاح‌ها جز نابودی دیگران به چه کار می‌آیند؟

مهدی غبرایی . مترجم
دنیای غم‌انگیزی شده است. تصور من این بود که بعد از «فروپاشی بلوک‌شرق» دیگر رقابت دو ابرقدرت در صحنه جهانی وجود نداشته باشد و این بازی‌ها منتفی شود و جهان روی آسایش به خود ببیند اما متاسفانه بعد از دوره کوتاه آرامش، ماجرا برعکس شد. امروز صبح بیدار می‌شویم، از طرف شرقمان 40،50جنازه روی دست ماست، از طرف غرب هم همین‌طور. از عراق خبر بمب‌گذاری می‌رسد، در سوریه چندقدم آن‌طرف‌تر هم همین‌طور. افغانستان و پاکستان هم مدام در آشوب بمب‌گذاری‌های انتحاری هستند و هرروز یا هفته‌ای چندروز عده‌ای در این ماجراها از بین می‌روند و جهان، جای غم‌انگیزی شده است. می‌دانیم که کمی آن‌سو‌تر اوکراین و ونزوئلا هم وضعیت چندان خوبی ندارند. اینها ترسناک هستند. من فکر می‌کنم اساس این اتفاقات قدرتمداری و طمع‌ورزی آدمی است. دلیل دیگری پیدا نمی‌کنم. البته سرمایه‌سالاری هم بی‌تاثیر نیست. این‌روزها البته تنها سردمدار ماجرا آمریکا نیست و جنبه جهانی پیدا کرده است. خیلی زمان لازم است تا دانش بشری فقر، جهل و بی‌سوادی را درنوردد. تا آن زمان-که ظاهرا نزدیک هم نیست- جهان روی آرامش به خود نخواهد دید.

مریم سعادت . بازیگر
من فکر می‌کنم جنگ و ساخت روزانه جنگ‌افزارها، زیاد به پیشرفت دانش بشری ربطی ندارد. کاهش این اتفاقات، خودسازی می‌خواهد. باید درون خودمان را بسازیم تا جنگ و غریزه قدرت‌طلبی در ما کاهش یابد. اینکه کسی درس بخواند و مدارج بالا بگیرد، لزوما در درون خودش انسان فرهیخته‌ای نمی‌شود. دانش ابزاری است برای آگاهی زندگی آدمی، ولی خصلت‌های آدمی را تغییر نمی‌دهد. باید آدمی شناخت بالایی از خودش و محیط پیرامونش پیدا کند تا بتواند این خشونت‌ها و سایر غرایز آسیب‌زننده‌اش را کنترل کند. انسان‌ها اکثرا خودشان را نمی‌شناسند و از خودشان تعریف اشتباهی دارند. برای همین هم هرروز سلاح‌های تازه‌ای در جهان رونمایی می‌شود. آدمی باید به شناخت و معرفت برسد تا ریشه این مسایل هم از میان برود. وقتی آدم‌ها خودشناسی خوبی ندارند، اتفاقا دانش در خدمت غرایز قرار می‌گیرد و انسان، موجودی خطرناک‌تر هم می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.