|

سیحون پیروز نبرد نو و کهنه

سعید برآبادی

حذف استاد از فرآیند آموزش و یادگیری، چالش عصری است که در آن کامپیوتر و یافته‌های گوگلی به جای هر استادی بر سکوی معلمی تکیه زده و انبوه اطلاعات همیشه در دسترس، از عمق دانستن کاسته است. در چنین فضایی جای خالی استادانی احساس می‌شود که در کلاس‌های درس خود، بیش از آنکه منتقل‌کننده اطلاعات باشند، مرام‌آموز بودند و چگونگی فکرکردن را می‌آموختند و از این منظر، جای خالی هوشنگ سیحون در معماری ایران بیش از قبل احساس می‌شود.
بسیاری از چهره‌های امروز معماری، سیحون را معلم و استاد چند نسل از معماران کشور می‌دانند و برخی هم به این داعیه، ان‌قلت‌هایی وارد می‌کنند اما واقعیت این است که سیحون در مرام‌آموزی، بزرگ‌ترین خدمات را به آموزش معماری در کشور داشت؛ آتلیه‌های معماری را در دانشگاه به راه انداخت اما آموزش معماری را به این مکان محدود نکرد و بافت شهرها را درنوردید تا دانش معمارانه را در ساحت معماری به شاگردانش بیاموزد.
تقریبا تمام شاگردان مستقیم و غیرمستقیم سیحون از او یک خاطره مشترک دارند و آن سفرهایی است که این استاد دانشگاه، همراه دانشجویان خود در کوچه پس‌کوچه‌های بافت تاریخی شهرها قدم می‌زد و از ارزش‌های معماری روزگار کهن و چگونگی بازیابی آنها به عنوان سرمایه‌ای برای آینده می‌گفت.
او را یکی از اولین معماران مولفی می‌دانند که پیروز میدان نبرد میان نو و کهنه بود چرا که به هیچ عنوان به این مبارزه اعتقاد نداشت و اعتنایی به آن نکرد و حاصل عدم ورود او به چنین مهلکه‌ای، خلق آثار به‌یادماندنی‌ای بود که اگرچه کاملا آینده‌محور بودند و چندین‌دهه بعد حتی به نمادهای متفکرانه‌ای بدل شدند، پاسداری میراث گذشتگان را هم در دل خود دارند.
آن پیاده‌روی‌های معروف در بافت تاریخی شهرهای قدیمی ایران، به نسل تازه آن روزگار معماری ایران آموخت که «گذشته» یک سرمایه است نه محلی برای چالش میان سنت و مدرنیته و این موضوع اصلی‌ترین بخش فرهنگ آموزشی سیحون در معماری ایران بوده و خواهد بود؛ گزاره‌ای که امروز با وجود تجربه‌های خوب به نظر می‌رسد رو به فراموشی رفته و غیاب حضور استاد در فرآیند آموزش، جای خالی مرام‌آموزی را تا آنجا برجسته کرده که دوباره بحث تاریخی و از دهان‌افتاده «سنت یا مدرنیته؟» به کارزار معماران امروز بدل شده و شاگردان کلاس‌های درس، با کلاژکاری به دنبال روشی هستند که در آن، نه سیخ گذشته بسوزد و نه کباب فردا.
در چنین چالشی، آنچه بیش از همه مورد اجحاف قرار می‌گیرد، روبه‌روشدن با معماری به عنوان فرزند زمان خودش است؛ چالشی که باعث شده نیم‌قرن بعد از طرح‌های بدیعی چون آرامگاه خیام، آرامگاه ابوعلی سینا و ده‌ها بنا و آرامگاه دیگر، معماران دوباره از خود بپرسند که سمت و سوی آینده معماری در ایران چه خواهد بود؛ حرکت به سمت گذشته یا گفتمان مدرنیته.
حذف استاد از فرآیند آموزش و یادگیری، چالش عصری است که در آن کامپیوتر و یافته‌های گوگلی به جای هر استادی بر سکوی معلمی تکیه زده و انبوه اطلاعات همیشه در دسترس، از عمق دانستن کاسته است. در چنین فضایی جای خالی استادانی احساس می‌شود که در کلاس‌های درس خود، بیش از آنکه منتقل‌کننده اطلاعات باشند، مرام‌آموز بودند و چگونگی فکرکردن را می‌آموختند و از این منظر، جای خالی هوشنگ سیحون در معماری ایران بیش از قبل احساس می‌شود.
بسیاری از چهره‌های امروز معماری، سیحون را معلم و استاد چند نسل از معماران کشور می‌دانند و برخی هم به این داعیه، ان‌قلت‌هایی وارد می‌کنند اما واقعیت این است که سیحون در مرام‌آموزی، بزرگ‌ترین خدمات را به آموزش معماری در کشور داشت؛ آتلیه‌های معماری را در دانشگاه به راه انداخت اما آموزش معماری را به این مکان محدود نکرد و بافت شهرها را درنوردید تا دانش معمارانه را در ساحت معماری به شاگردانش بیاموزد.
تقریبا تمام شاگردان مستقیم و غیرمستقیم سیحون از او یک خاطره مشترک دارند و آن سفرهایی است که این استاد دانشگاه، همراه دانشجویان خود در کوچه پس‌کوچه‌های بافت تاریخی شهرها قدم می‌زد و از ارزش‌های معماری روزگار کهن و چگونگی بازیابی آنها به عنوان سرمایه‌ای برای آینده می‌گفت.
او را یکی از اولین معماران مولفی می‌دانند که پیروز میدان نبرد میان نو و کهنه بود چرا که به هیچ عنوان به این مبارزه اعتقاد نداشت و اعتنایی به آن نکرد و حاصل عدم ورود او به چنین مهلکه‌ای، خلق آثار به‌یادماندنی‌ای بود که اگرچه کاملا آینده‌محور بودند و چندین‌دهه بعد حتی به نمادهای متفکرانه‌ای بدل شدند، پاسداری میراث گذشتگان را هم در دل خود دارند.
آن پیاده‌روی‌های معروف در بافت تاریخی شهرهای قدیمی ایران، به نسل تازه آن روزگار معماری ایران آموخت که «گذشته» یک سرمایه است نه محلی برای چالش میان سنت و مدرنیته و این موضوع اصلی‌ترین بخش فرهنگ آموزشی سیحون در معماری ایران بوده و خواهد بود؛ گزاره‌ای که امروز با وجود تجربه‌های خوب به نظر می‌رسد رو به فراموشی رفته و غیاب حضور استاد در فرآیند آموزش، جای خالی مرام‌آموزی را تا آنجا برجسته کرده که دوباره بحث تاریخی و از دهان‌افتاده «سنت یا مدرنیته؟» به کارزار معماران امروز بدل شده و شاگردان کلاس‌های درس، با کلاژکاری به دنبال روشی هستند که در آن، نه سیخ گذشته بسوزد و نه کباب فردا.
در چنین چالشی، آنچه بیش از همه مورد اجحاف قرار می‌گیرد، روبه‌روشدن با معماری به عنوان فرزند زمان خودش است؛ چالشی که باعث شده نیم‌قرن بعد از طرح‌های بدیعی چون آرامگاه خیام، آرامگاه ابوعلی سینا و ده‌ها بنا و آرامگاه دیگر، معماران دوباره از خود بپرسند که سمت و سوی آینده معماری در ایران چه خواهد بود؛ حرکت به سمت گذشته یا گفتمان مدرنیته.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.