کجا با این عجله؟
جعفر مدرس صادقی
آن بازیگری که در نمایش «استاد» اوژن یونسکو نقش خودِ استاد را بازی میکرد نابغه بود. نابغه به این معنی که خیلی زود شروع کرد: در سیزده سالگی شعر میگفت، در چهارده سالگی اوّلین رمانش را نوشت، در پانزده سالگی نمایشنامه مینوشت و در هفده سالگی در نمایش «استاد» بازی کرد. اما تفاوت او با نابغههای دیگر یکی این بود که ادامه نداد و یکی این بود که حضرت باری عمر درازی به او داد. آرتور رمبو که اوّلین شعر خودش را در دوازده سالگی سرود، از بیست سالگی شعر گفتن را کنار گذاشت و در سی و هفت سالگی مُرد و موتسارت که اوّلین اثرش را در پنج سالگی نوشت و اجرا کرد، در سی و پنج سالگی مُرد. بعضی نابغهها هم دیر شروع کردند. پل گوگن نقاشی را تازه از سی و پنج سالگی جدّی گرفت و ابوالفضل بیهقی از شصت سالگی هم گذشته بود که دست به کار تاریخ نوشتن شد. در بیست سالگی تصمیم گرفت دست به خودکشی بزند. ابوالفضل بیهقی را نمیگویم. همان نابغهای را میگویم که یک زمانی شعر مینوشت و یک زمانی داستان مینوشت و یک زمانی بازیگر بود و سودای ستاره شدن داشت. چون که دید هر کاری که بود کرده بود و کاری نمانده بود که نکرده باشد. اما اجرای این تصمیم بیست سالی
به تأخیر افتاد. یک تلاش ناتمام در چهل سالگی و اجرای این تصمیم دوباره بیست سالی به تأخیر افتاد. فقط به این دلیل که ناگهان دید که فقط یک کار بود که نکرده بود و آن هم عاشقی بود. با این که عاشقی هم فرق چندانی با این کار نداشت و این چیزی نبود که او نداند. مثلن نابغه بود و هر نابغهای از همان اوّل کار آخر کار را میدید و حساب کار خودش را میکرد. با این همه وقتی که عاشق شد، حساب کار از دست او در رفت. یادش رفت که یک زمانی خیال میکرد که هر کاری که بود کرده بود و کاری نمانده بود که نکرده باشد. معشوقه به او گفت کجا با این عجله؟ معشوقه به او گفت همهی آن شعرهایی را که نوشتهای دوباره از سر بنویس و هرچه یک زمانی نوشته بودی دوباره از سر بنویس. یک عالمه اندر فواید بازنویسی سخنرانی کرد، یک عالمه اندر فواید گوشهنشینی و خلوت نویسنده داد سخن داد. اما این حرفها به خرج او نمیرفت. خیال میکرد که طرف میخواهد او را از سر خودش باز کند. معشوقه از دست او کلافه شد. به او میگفت آخه چه معنی دارد که هر روز تلفن بزنی و حال و احوال منو بپرسی؟ هر روز تلفن میزد، ساعتی یک بار اس ام اس میزد، دلش میخواست هر شب باهم بروند اینطرف و
آنطرف. معشوقه وقت نداشت. گرفتار بود. از صبح میرفت سر کار تا آخر شب. جواب تلفن نمیداد، جواب اس ام اس نمیداد یا یکی در میان جواب میداد. هر چه به او میگفت کجا با این عجله، به خرج او نمیرفت. نمیفهمید. دلش میخواست هر کاری که دلش میخواست میکرد. معشوقه به او گفت تو همیشه بوی سیگار میدی، تو همیشه بوی گند میدی، تو شکم داری، تو پیری، تو بیاستعدادی... حرفهایی به او زد که تا آن لحظه به گوش او نخورده بود. همهی این حرفها را از فاصلهی دو متری زد و نه از پُشت تلفن. ایستاده بودند روبهروی هم. فقط یک معشوقه میتواند این حرفها را به آدم بزند و آن هم رو در رو و از فاصلهی دو متری. به او گفت تو مثلن یک زمانی شاعر بودی، تو مثلن یک زمانی نویسنده بودی. تو باید بفهمی من چی میگم. تو باید بری توی کابین خودت و همانجا بمانی تا آن دقیقهی آخر. تا آن دقیقهای که همه چشم به راه تو باشند. تا آن دقیقهای که مبشّر برای آخرین بار اعلام کند که خانمها، آقایان، اینک استاد! همان استادی که همه از اوّل نمایش چشم به راهش بودند ــ از پیر و جوان، از مرد و زن، از تماشاچی و بازیگر. تماشاچیها کوچه باز میکنند تا برود به طرف در ورودی.
از در ورودی میرود بیرون، از پلههای جلوی در ورودی میرود پایین، کلاه شاپوی استادی را از روی سرش برمیدارد، دگمههای پالتویی را که یقهاش را زده است بالا باز میکند، سیگاری روشن میکند و مینشیند روی نیمکت. به خودش قول میدهد که از فردا سیگار را ترک کند، به خودش قول میدهد که این آخرین سیگاری باشد که دود میکند!
آن بازیگری که در نمایش «استاد» اوژن یونسکو نقش خودِ استاد را بازی میکرد نابغه بود. نابغه به این معنی که خیلی زود شروع کرد: در سیزده سالگی شعر میگفت، در چهارده سالگی اوّلین رمانش را نوشت، در پانزده سالگی نمایشنامه مینوشت و در هفده سالگی در نمایش «استاد» بازی کرد. اما تفاوت او با نابغههای دیگر یکی این بود که ادامه نداد و یکی این بود که حضرت باری عمر درازی به او داد. آرتور رمبو که اوّلین شعر خودش را در دوازده سالگی سرود، از بیست سالگی شعر گفتن را کنار گذاشت و در سی و هفت سالگی مُرد و موتسارت که اوّلین اثرش را در پنج سالگی نوشت و اجرا کرد، در سی و پنج سالگی مُرد. بعضی نابغهها هم دیر شروع کردند. پل گوگن نقاشی را تازه از سی و پنج سالگی جدّی گرفت و ابوالفضل بیهقی از شصت سالگی هم گذشته بود که دست به کار تاریخ نوشتن شد. در بیست سالگی تصمیم گرفت دست به خودکشی بزند. ابوالفضل بیهقی را نمیگویم. همان نابغهای را میگویم که یک زمانی شعر مینوشت و یک زمانی داستان مینوشت و یک زمانی بازیگر بود و سودای ستاره شدن داشت. چون که دید هر کاری که بود کرده بود و کاری نمانده بود که نکرده باشد. اما اجرای این تصمیم بیست سالی
به تأخیر افتاد. یک تلاش ناتمام در چهل سالگی و اجرای این تصمیم دوباره بیست سالی به تأخیر افتاد. فقط به این دلیل که ناگهان دید که فقط یک کار بود که نکرده بود و آن هم عاشقی بود. با این که عاشقی هم فرق چندانی با این کار نداشت و این چیزی نبود که او نداند. مثلن نابغه بود و هر نابغهای از همان اوّل کار آخر کار را میدید و حساب کار خودش را میکرد. با این همه وقتی که عاشق شد، حساب کار از دست او در رفت. یادش رفت که یک زمانی خیال میکرد که هر کاری که بود کرده بود و کاری نمانده بود که نکرده باشد. معشوقه به او گفت کجا با این عجله؟ معشوقه به او گفت همهی آن شعرهایی را که نوشتهای دوباره از سر بنویس و هرچه یک زمانی نوشته بودی دوباره از سر بنویس. یک عالمه اندر فواید بازنویسی سخنرانی کرد، یک عالمه اندر فواید گوشهنشینی و خلوت نویسنده داد سخن داد. اما این حرفها به خرج او نمیرفت. خیال میکرد که طرف میخواهد او را از سر خودش باز کند. معشوقه از دست او کلافه شد. به او میگفت آخه چه معنی دارد که هر روز تلفن بزنی و حال و احوال منو بپرسی؟ هر روز تلفن میزد، ساعتی یک بار اس ام اس میزد، دلش میخواست هر شب باهم بروند اینطرف و
آنطرف. معشوقه وقت نداشت. گرفتار بود. از صبح میرفت سر کار تا آخر شب. جواب تلفن نمیداد، جواب اس ام اس نمیداد یا یکی در میان جواب میداد. هر چه به او میگفت کجا با این عجله، به خرج او نمیرفت. نمیفهمید. دلش میخواست هر کاری که دلش میخواست میکرد. معشوقه به او گفت تو همیشه بوی سیگار میدی، تو همیشه بوی گند میدی، تو شکم داری، تو پیری، تو بیاستعدادی... حرفهایی به او زد که تا آن لحظه به گوش او نخورده بود. همهی این حرفها را از فاصلهی دو متری زد و نه از پُشت تلفن. ایستاده بودند روبهروی هم. فقط یک معشوقه میتواند این حرفها را به آدم بزند و آن هم رو در رو و از فاصلهی دو متری. به او گفت تو مثلن یک زمانی شاعر بودی، تو مثلن یک زمانی نویسنده بودی. تو باید بفهمی من چی میگم. تو باید بری توی کابین خودت و همانجا بمانی تا آن دقیقهی آخر. تا آن دقیقهای که همه چشم به راه تو باشند. تا آن دقیقهای که مبشّر برای آخرین بار اعلام کند که خانمها، آقایان، اینک استاد! همان استادی که همه از اوّل نمایش چشم به راهش بودند ــ از پیر و جوان، از مرد و زن، از تماشاچی و بازیگر. تماشاچیها کوچه باز میکنند تا برود به طرف در ورودی.
از در ورودی میرود بیرون، از پلههای جلوی در ورودی میرود پایین، کلاه شاپوی استادی را از روی سرش برمیدارد، دگمههای پالتویی را که یقهاش را زده است بالا باز میکند، سیگاری روشن میکند و مینشیند روی نیمکت. به خودش قول میدهد که از فردا سیگار را ترک کند، به خودش قول میدهد که این آخرین سیگاری باشد که دود میکند!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.