|

درباره بخش بین‌الملل موسیقی فجر

دست‌ها و پرندگان

علیرضا امیرحاجبی


با آغاز بیست‌وهشتمین دوره از جشنواره موسیقی فجر به فکر بسیاری از هنرمندانی می‌افتم که در این گردهمایی شرکت ندارند و هرگز نیز شرکت نکرده‌اند. آیا به طور کلی این گروه از هنرمندان موسیقی دلایلی شخصی را دنبال کرده‌اند یا چیزی فراتر از آن است؟ این جشنواره چندروزه موسیقی بر کجای تاریخ موسیقی معاصر ایران تاثیر گذاشته است؟ اگر حضرات یک نمونه ذکر کنند کافی است. تغییرات هرساله، جدول برنامه‌های این جشنواره را به تدریج تبدیل به شوخی تلخی کرده است که هر سال سعی می‌کنم فراموشش کنم. اما جریان روزانه خبر اجازه نمی‌دهد که این رویداد را نادیده بگیرم. وظیفه منتقد هم گویا همین است. اکثر شرکت‌کنندگان در این جشنواره چه خارجی و چه داخلی میان‌مایگی موسیقایی را نمایندگی و بازنمایی می‌کنند. چیزی بین خوب و بد. در این جشنواره شما هیچ رد و نشانی از «معاصریت» نمی‌بینید. هیچ اندیشه‌ای که نماینده خلاقیت هنر معاصر باشد وجود ندارد. ارکستر ملی که پرونده‌اش بر روی هوا پرواز کرد و از جشنواره دور شد. ارکستر سمفونیک که در شکلی از تعلیق به سر می‌برد و حرفه‌ای‌ها هم که صرفا نشسته و از دور به این غوغای چندروزه می‌نگرند.
به بخش بین‌الملل هرساله این جشنواره نگاه کنید تا جایگاه و اعتبارش به درستی بر شما عیان شود. جالب اینجاست که میهمانان خارجی از راه نرسیده فورا اقدام به تشکیل کلاس و مسترکلاس‌های متنوع در رشته‌های مختلف می‌کنند. این‌بارهم دو موسیقیدان از هلند تشریف آورده‌اند برای اجرا و نیز برای برپایی مسترکلاس. مسترکلاس چی؟ مسترکلاس کنترباس... رسانه‌ها هم می‌نویسند: «نوازندگان صاحب‌نام». این دوستان به هیچ‌وجه صاحب‌نام نیستند. با گذاشتن و برداشتن یک صفت و کلمه دهن‌پرکن مثل«موزیکولوژیست» نمی‌توانی اعتباری برای دوستان کسب کنید.
اگر مایل هستید بنده هم از این به بعد زیر تمام نوشته‌هایم به عنوان معرفی خودم یک ردیف از این مارک‌ها می‌گذارم تا خواننده را مقهور کنم. شما مقهور خواهید شد؟ اگر آگاه باشید البته که نمی‌شوید. چیزی متناقض در این سال‌ها به چشم می‌خورد. اول اینکه رفتن و شرکت هنرمندان رشته‌های مختلف به جشنواره‌های خارج از این باعث ایجاد نوعی کهیر در برخی می‌شود و در همان حال وقتی می‌خواهند اعتباری برای رویدادی داخلی کسب کنند از پیشوند «بین‌المللی» استفاده کرده و تعدادی هنرمند دست دوم را به عنوان اساتید برجسته فلان و فلان رشته دعوت می‌کنند تا وجهه بین‌المللی ماجرا حفظ شود. بعد هم بودجه لاغر و تکیده جشنواره را کم و از دعوت کردن موسیقیدانان نواحی خودداری مي‌شود. از این بهتر نمی‌شود که موسیقی خودمان را به محاق ببریم و سپس به تبلیغ و معرفی یک گروه دست دوم فرانسوی آلمانی بپردازیم.
کسانی که با نوشته‌های من آشنا هستند می‌دانند که نه وطن‌پرستی کورکورانه دارم و نه شیفته بی‌چون و چرای فرهنگ غرب هستم. آنچه حقیقت است را صاف و پوست‌کنده می‌گویم. انتقاداتم را نیز به طور واضح از ساختار فنی و تاریخی موسیقی سنتی ایرانی اعلام کرده‌ام. با موسیقی پلاستیکی پاپ ایرانی هم کاری ندارم. تحسین‌کننده موسیقی معاصر جهان هستم و از آن لذت می‌برم. اما این تناقضات را نمی‌توان پذیرفت. شما یک موسیقیدان برجسته را دعوت کنید ما بقیه میهمانان را زیر سبیلی قبول خواهیم کرد.
جالب این است که ارکستر سمفونیک تهران با این مقدار خبرسازی‌های رسانه صرفا یک اجرا را تقدیم دوستدارانش خواهد کرد و ارکستر علیرضا مشایخی موسیقیدان برجسته کشورمان نیز تنها یک اجرا. این دستاورد جشنواره موسیقی فجر امسال است. تعدادی جوان با استعداد در بخش«نوگل‌های باغ موسیقی ایران»، تعدادی از موسیقیدانان حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای در بخش رقابتی، چند موسیقیدان اروپایی و یک ارکستر به رهبری کریستین شولتز رهبر موفق اتریشی که استثناي ماجرای امسال فقط اوست و خلاص. اما یک رویداد مفید و جالب، نمایش فیلم‌هایی از زندگی موسیقیدانان معاصر جهان است. از جمله فیلمی درباره انور ابراهیم نوازنده عود تونسی و نیز یان گاربارک نوازنده جهانی ساکسیفون و فیلم‌هایی در باره هنریک گورتسکی و آروو پارت نمایندگان مکتب مینی مالیسم روحانی در اروپا. این اقدام را باید به فال نیک گرفت شاید که در آینده این موسیقیدانان را که نام بردم در تهران اجرایی داشته باشند.

با آغاز بیست‌وهشتمین دوره از جشنواره موسیقی فجر به فکر بسیاری از هنرمندانی می‌افتم که در این گردهمایی شرکت ندارند و هرگز نیز شرکت نکرده‌اند. آیا به طور کلی این گروه از هنرمندان موسیقی دلایلی شخصی را دنبال کرده‌اند یا چیزی فراتر از آن است؟ این جشنواره چندروزه موسیقی بر کجای تاریخ موسیقی معاصر ایران تاثیر گذاشته است؟ اگر حضرات یک نمونه ذکر کنند کافی است. تغییرات هرساله، جدول برنامه‌های این جشنواره را به تدریج تبدیل به شوخی تلخی کرده است که هر سال سعی می‌کنم فراموشش کنم. اما جریان روزانه خبر اجازه نمی‌دهد که این رویداد را نادیده بگیرم. وظیفه منتقد هم گویا همین است. اکثر شرکت‌کنندگان در این جشنواره چه خارجی و چه داخلی میان‌مایگی موسیقایی را نمایندگی و بازنمایی می‌کنند. چیزی بین خوب و بد. در این جشنواره شما هیچ رد و نشانی از «معاصریت» نمی‌بینید. هیچ اندیشه‌ای که نماینده خلاقیت هنر معاصر باشد وجود ندارد. ارکستر ملی که پرونده‌اش بر روی هوا پرواز کرد و از جشنواره دور شد. ارکستر سمفونیک که در شکلی از تعلیق به سر می‌برد و حرفه‌ای‌ها هم که صرفا نشسته و از دور به این غوغای چندروزه می‌نگرند.
به بخش بین‌الملل هرساله این جشنواره نگاه کنید تا جایگاه و اعتبارش به درستی بر شما عیان شود. جالب اینجاست که میهمانان خارجی از راه نرسیده فورا اقدام به تشکیل کلاس و مسترکلاس‌های متنوع در رشته‌های مختلف می‌کنند. این‌بارهم دو موسیقیدان از هلند تشریف آورده‌اند برای اجرا و نیز برای برپایی مسترکلاس. مسترکلاس چی؟ مسترکلاس کنترباس... رسانه‌ها هم می‌نویسند: «نوازندگان صاحب‌نام». این دوستان به هیچ‌وجه صاحب‌نام نیستند. با گذاشتن و برداشتن یک صفت و کلمه دهن‌پرکن مثل«موزیکولوژیست» نمی‌توانی اعتباری برای دوستان کسب کنید.
اگر مایل هستید بنده هم از این به بعد زیر تمام نوشته‌هایم به عنوان معرفی خودم یک ردیف از این مارک‌ها می‌گذارم تا خواننده را مقهور کنم. شما مقهور خواهید شد؟ اگر آگاه باشید البته که نمی‌شوید. چیزی متناقض در این سال‌ها به چشم می‌خورد. اول اینکه رفتن و شرکت هنرمندان رشته‌های مختلف به جشنواره‌های خارج از این باعث ایجاد نوعی کهیر در برخی می‌شود و در همان حال وقتی می‌خواهند اعتباری برای رویدادی داخلی کسب کنند از پیشوند «بین‌المللی» استفاده کرده و تعدادی هنرمند دست دوم را به عنوان اساتید برجسته فلان و فلان رشته دعوت می‌کنند تا وجهه بین‌المللی ماجرا حفظ شود. بعد هم بودجه لاغر و تکیده جشنواره را کم و از دعوت کردن موسیقیدانان نواحی خودداری مي‌شود. از این بهتر نمی‌شود که موسیقی خودمان را به محاق ببریم و سپس به تبلیغ و معرفی یک گروه دست دوم فرانسوی آلمانی بپردازیم.
کسانی که با نوشته‌های من آشنا هستند می‌دانند که نه وطن‌پرستی کورکورانه دارم و نه شیفته بی‌چون و چرای فرهنگ غرب هستم. آنچه حقیقت است را صاف و پوست‌کنده می‌گویم. انتقاداتم را نیز به طور واضح از ساختار فنی و تاریخی موسیقی سنتی ایرانی اعلام کرده‌ام. با موسیقی پلاستیکی پاپ ایرانی هم کاری ندارم. تحسین‌کننده موسیقی معاصر جهان هستم و از آن لذت می‌برم. اما این تناقضات را نمی‌توان پذیرفت. شما یک موسیقیدان برجسته را دعوت کنید ما بقیه میهمانان را زیر سبیلی قبول خواهیم کرد.
جالب این است که ارکستر سمفونیک تهران با این مقدار خبرسازی‌های رسانه صرفا یک اجرا را تقدیم دوستدارانش خواهد کرد و ارکستر علیرضا مشایخی موسیقیدان برجسته کشورمان نیز تنها یک اجرا. این دستاورد جشنواره موسیقی فجر امسال است. تعدادی جوان با استعداد در بخش«نوگل‌های باغ موسیقی ایران»، تعدادی از موسیقیدانان حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای در بخش رقابتی، چند موسیقیدان اروپایی و یک ارکستر به رهبری کریستین شولتز رهبر موفق اتریشی که استثناي ماجرای امسال فقط اوست و خلاص. اما یک رویداد مفید و جالب، نمایش فیلم‌هایی از زندگی موسیقیدانان معاصر جهان است. از جمله فیلمی درباره انور ابراهیم نوازنده عود تونسی و نیز یان گاربارک نوازنده جهانی ساکسیفون و فیلم‌هایی در باره هنریک گورتسکی و آروو پارت نمایندگان مکتب مینی مالیسم روحانی در اروپا. این اقدام را باید به فال نیک گرفت شاید که در آینده این موسیقیدانان را که نام بردم در تهران اجرایی داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.