موسیقی هم حق ماست
افشین داورپناه . مدیر گروه پژوهش هنر پژوهشکده فرهنگ و هنر
در خبرها آمده بود سازمان فرهنگی هنری شهر تهران، در ادامه روند محدود یا تعطیلکردن فعالیتهای موسیقی، در دستوری نانوشته، کلاسهای آموزش موسیقی در فرهنگسراهای کلانشهر تهران، بهجز فرهنگسرای ارسباران، را تعطیل کرده است. این خبر حتی اگر واقعیت هم نداشته باشد با توجه به شرایط حاکم بر موسیقی کشور، چندان هم دور از انتظار و عجیب نیست. شرایطی که در آن، حتی در دولت جدید، همچنان برخی کنسرتها در شهرهای کشور، باوجود دریافت مجوزهای قانونی لازم، بهدلیل مخالفتهای برخی گروهها یا اشخاص خاص که عمدتا جهتگیریهای سیاسی مخالف دولت دارند، لغو شده است؛ آیا لغو کنسرتهایی که مجوزهای قانونی لازم را اخذ کرده است، اقدامی غیرقانونی و توهین به قانون، شهروندان علاقهمند و حقوق شهروندی نیست؟ یقینا ناتوانی دولت در حمایت از اجرای کنسرتهای قانونی، یقینا خود گونهای قانونشکنی به شمار میآید که دولت باید پاسخگوی آن باشد. اگر موسیقی، چنین خطرناک یا باعث شرمساری است اساسا چرا بهعنوان رشتهای دانشگاهی در دانشگاههای کشور تدریس میشود؟ آیا این فقط یک «پُز دانشگاهی» است و صرفا برای گفتن اینکه «ما هم در دانشگاههایمان رشته موسیقی داریم؟»
است؛ با این اوصاف آیا بهتر نیست رشتههای موسیقی در دانشگاهها نیز تعطیل شود؟ توجه داشته باشیم که فقط در مدت پنجسال، بین سالهای تحصیلی 1385تا1390، در دانشگاههای ایران 500دانشجو در کارشناسی ارشد موسیقی پذیرفته شده و در همین مدت، بیش از هزاردانشجو در مقاطع کاردانی و کارشناسی موسیقی دانشگاههای کشور پذیرفته شدهاند و البته این تعداد، بهجز دانشجویانی است که در دانشگاههای آزاد و غیرانتفاعی پذیرفته شدهاند. اگر قرار است موسیقی همچنان با برخوردهای سلیقهای و غیرقانونی برخی افراد یا جریانها و البته با مقاصد و نیات سیاسی و با بیان توجیهات غیرقابل قبول، در گیروبند محدودیتهای غیرقانونی باشد، چرا ما باید دانشجوی فارغالتحصیل موسیقی داشته باشیم؟ تکلیف اشتغال این دانشجویان پس از فارغالتحصیلی چیست؟ بیکاری؟ مهاجرت؟ فعالیتهای موسیقی زیرزمینی؟ یا رفتن به سراغ شغلی غیر از موسیقی؟
در حالی که در برنامههای برونمرزی صداوسیمای ملی، تصویر سازهای موسیقی نشان داده میشود، در شبکههای داخلی، نشاندادن ساز ممنوع است! افکارعمومی در مورد این سیاست دوگانه چه میاندیشد؟ این در صورتی است که در خانه بسیاری از همین مردمی که ما برایشان مصلحتاندیشی میکنیم یک یا چند ساز ایرانی و خارجی وجود دارد و مردم، هر شب در کانالهای ماهوارهای، کنسرتهای ضبطشده یا زنده تلویزیونی را تماشا میکنند.
تصمیمهای غیرکارشناسی در این حوزه نیز کم نیست؛ مثالی قصد تعطیلی رشته نوازندگی سازهای جهانی در سال 1392 در دانشگاه جامع علمی؛ تصمیمی که هیچ توجیه کارشناسی نداشت. آیا اساسا ما میتوانیم «ارکستر» داشته باشیم و برای آن نوازنده لازم را تربیت نکنیم؟ یا تعطیلی فعالیتهای ارکستر ملی در سال 1388. این تعطیلی و بلاتکلیفی، تقریبا تا چهارسال بعد (1392)، همچنان ادامه داشت! با وجود چنین شرایطی، موسیقی، همچنان حجم گسترده و متعددی از فعالیتهای هنری کشور را به خود اختصاص داده است؛ برای مثال، در سال1392، بیش از 70مرکز تهیه، تولید و تکثیر آثار صوتی به صورت مجاز در کشور مشغول فعالیت بودهاند؛ در همین سال، برای بیش از 400 اثر موسیقی مجوز نشر صادر شده است اگرچه بخش عمدهای از این آثار به دلایل گوناگون، منتشر نشده است.
با این حجم از فعالیتها و تولیدات مرتبط با موسیقی در جامعه ایران و همچنین با توجه به خواست عمومی مردم در استفاده و مصرف موسیقی به عنوان کالایی فرهنگی، آیا ممانعتها و تنگنظریها در حوزه موسیقی، به مصلحت سیاستگذاریهای فرهنگی و فرهنگ عمومی جامعه است؟ آیا قرار نیست پس از 35سال، سیاستگذاران و مدیران فرهنگی، موسیقی را از بلاتکلیفی خارج کنند؟
تاسفبرانگیزتر اینکه، بخش عمده موضعگیریهای تنگنظرانه و محدودکننده در حوزه موسیقی، درباره موسیقیهایی است که بر اساس ملاکهای مورد قبول در جمهوری اسلامی نیز موسیقیهای مجاز تلقی میشود. آیا میتوان به موضوع موسیقی بهعنوان عنصری مهم در مقوله سبک زندگی و یکی از کالاهای اساسی در سبد مصرف فرهنگی - هنری شهروندان بیتوجه بود؟
بررسیها نشان میدهد معمولا برخی (یا ظاهرا بیشتر) مدیران فرهنگی برای دورماندن از حاشیهسازیها و دردسرهایی که ممکن است پرداختن به موضوع موسیقی برای آنها ایجاد کند، قید پرداختن به موسیقی را میزنند، آن را حتیالمقدور محدود میکنند یا بر اساس میل و خواست گروه یا افراد مخالف عمل میکنند. آیا با محدودکردن غیرموجه فعالیتهای آموزشی یا اجرایی موسیقی، جامعه ما مصرف موسیقی خود را فراموش میکند؟ یا نیازهای موسیقایی خود را از مجاری دیگری تهیه میکند؟ آیا دولت اعتدال، از انتشار و اجرای موسیقیهای دارای مجوز حمایت میکند یا زنجیره غیرقانونی لغو کنسرتها و محدودکردن فعالیتهای مجاز موسیقی همچنان ادامه مییابد؟ آیا انجمن موسیقی، خانه موسیقی و سایر صنوف حرفهای موسیقی، پژوهشگران و استادان موسیقی در دانشگاهها همچنان نظاره گرند.
در حالی که در برنامههای برونمرزی صداوسیمای ملی، تصویر سازهای موسیقی نشان داده میشود، در شبکههای داخلی، نشاندادن ساز ممنوع است! افکارعمومی در مورد این سیاست دوگانه چه میاندیشد؟ این در صورتی است که در خانه بسیاری از همین مردمی که ما برایشان مصلحتاندیشی میکنیم یک یا چند ساز ایرانی و خارجی وجود دارد و مردم، هر شب در کانالهای ماهوارهای، کنسرتهای ضبطشده یا زنده تلویزیونی را تماشا میکنند.
تصمیمهای غیرکارشناسی در این حوزه نیز کم نیست؛ مثالی قصد تعطیلی رشته نوازندگی سازهای جهانی در سال 1392 در دانشگاه جامع علمی؛ تصمیمی که هیچ توجیه کارشناسی نداشت. آیا اساسا ما میتوانیم «ارکستر» داشته باشیم و برای آن نوازنده لازم را تربیت نکنیم؟ یا تعطیلی فعالیتهای ارکستر ملی در سال 1388. این تعطیلی و بلاتکلیفی، تقریبا تا چهارسال بعد (1392)، همچنان ادامه داشت! با وجود چنین شرایطی، موسیقی، همچنان حجم گسترده و متعددی از فعالیتهای هنری کشور را به خود اختصاص داده است؛ برای مثال، در سال1392، بیش از 70مرکز تهیه، تولید و تکثیر آثار صوتی به صورت مجاز در کشور مشغول فعالیت بودهاند؛ در همین سال، برای بیش از 400 اثر موسیقی مجوز نشر صادر شده است اگرچه بخش عمدهای از این آثار به دلایل گوناگون، منتشر نشده است.
با این حجم از فعالیتها و تولیدات مرتبط با موسیقی در جامعه ایران و همچنین با توجه به خواست عمومی مردم در استفاده و مصرف موسیقی به عنوان کالایی فرهنگی، آیا ممانعتها و تنگنظریها در حوزه موسیقی، به مصلحت سیاستگذاریهای فرهنگی و فرهنگ عمومی جامعه است؟ آیا قرار نیست پس از 35سال، سیاستگذاران و مدیران فرهنگی، موسیقی را از بلاتکلیفی خارج کنند؟
تاسفبرانگیزتر اینکه، بخش عمده موضعگیریهای تنگنظرانه و محدودکننده در حوزه موسیقی، درباره موسیقیهایی است که بر اساس ملاکهای مورد قبول در جمهوری اسلامی نیز موسیقیهای مجاز تلقی میشود. آیا میتوان به موضوع موسیقی بهعنوان عنصری مهم در مقوله سبک زندگی و یکی از کالاهای اساسی در سبد مصرف فرهنگی - هنری شهروندان بیتوجه بود؟
بررسیها نشان میدهد معمولا برخی (یا ظاهرا بیشتر) مدیران فرهنگی برای دورماندن از حاشیهسازیها و دردسرهایی که ممکن است پرداختن به موضوع موسیقی برای آنها ایجاد کند، قید پرداختن به موسیقی را میزنند، آن را حتیالمقدور محدود میکنند یا بر اساس میل و خواست گروه یا افراد مخالف عمل میکنند. آیا با محدودکردن غیرموجه فعالیتهای آموزشی یا اجرایی موسیقی، جامعه ما مصرف موسیقی خود را فراموش میکند؟ یا نیازهای موسیقایی خود را از مجاری دیگری تهیه میکند؟ آیا دولت اعتدال، از انتشار و اجرای موسیقیهای دارای مجوز حمایت میکند یا زنجیره غیرقانونی لغو کنسرتها و محدودکردن فعالیتهای مجاز موسیقی همچنان ادامه مییابد؟ آیا انجمن موسیقی، خانه موسیقی و سایر صنوف حرفهای موسیقی، پژوهشگران و استادان موسیقی در دانشگاهها همچنان نظاره گرند.
در خبرها آمده بود سازمان فرهنگی هنری شهر تهران، در ادامه روند محدود یا تعطیلکردن فعالیتهای موسیقی، در دستوری نانوشته، کلاسهای آموزش موسیقی در فرهنگسراهای کلانشهر تهران، بهجز فرهنگسرای ارسباران، را تعطیل کرده است. این خبر حتی اگر واقعیت هم نداشته باشد با توجه به شرایط حاکم بر موسیقی کشور، چندان هم دور از انتظار و عجیب نیست. شرایطی که در آن، حتی در دولت جدید، همچنان برخی کنسرتها در شهرهای کشور، باوجود دریافت مجوزهای قانونی لازم، بهدلیل مخالفتهای برخی گروهها یا اشخاص خاص که عمدتا جهتگیریهای سیاسی مخالف دولت دارند، لغو شده است؛ آیا لغو کنسرتهایی که مجوزهای قانونی لازم را اخذ کرده است، اقدامی غیرقانونی و توهین به قانون، شهروندان علاقهمند و حقوق شهروندی نیست؟ یقینا ناتوانی دولت در حمایت از اجرای کنسرتهای قانونی، یقینا خود گونهای قانونشکنی به شمار میآید که دولت باید پاسخگوی آن باشد. اگر موسیقی، چنین خطرناک یا باعث شرمساری است اساسا چرا بهعنوان رشتهای دانشگاهی در دانشگاههای کشور تدریس میشود؟ آیا این فقط یک «پُز دانشگاهی» است و صرفا برای گفتن اینکه «ما هم در دانشگاههایمان رشته موسیقی داریم؟»
است؛ با این اوصاف آیا بهتر نیست رشتههای موسیقی در دانشگاهها نیز تعطیل شود؟ توجه داشته باشیم که فقط در مدت پنجسال، بین سالهای تحصیلی 1385تا1390، در دانشگاههای ایران 500دانشجو در کارشناسی ارشد موسیقی پذیرفته شده و در همین مدت، بیش از هزاردانشجو در مقاطع کاردانی و کارشناسی موسیقی دانشگاههای کشور پذیرفته شدهاند و البته این تعداد، بهجز دانشجویانی است که در دانشگاههای آزاد و غیرانتفاعی پذیرفته شدهاند. اگر قرار است موسیقی همچنان با برخوردهای سلیقهای و غیرقانونی برخی افراد یا جریانها و البته با مقاصد و نیات سیاسی و با بیان توجیهات غیرقابل قبول، در گیروبند محدودیتهای غیرقانونی باشد، چرا ما باید دانشجوی فارغالتحصیل موسیقی داشته باشیم؟ تکلیف اشتغال این دانشجویان پس از فارغالتحصیلی چیست؟ بیکاری؟ مهاجرت؟ فعالیتهای موسیقی زیرزمینی؟ یا رفتن به سراغ شغلی غیر از موسیقی؟
در حالی که در برنامههای برونمرزی صداوسیمای ملی، تصویر سازهای موسیقی نشان داده میشود، در شبکههای داخلی، نشاندادن ساز ممنوع است! افکارعمومی در مورد این سیاست دوگانه چه میاندیشد؟ این در صورتی است که در خانه بسیاری از همین مردمی که ما برایشان مصلحتاندیشی میکنیم یک یا چند ساز ایرانی و خارجی وجود دارد و مردم، هر شب در کانالهای ماهوارهای، کنسرتهای ضبطشده یا زنده تلویزیونی را تماشا میکنند.
تصمیمهای غیرکارشناسی در این حوزه نیز کم نیست؛ مثالی قصد تعطیلی رشته نوازندگی سازهای جهانی در سال 1392 در دانشگاه جامع علمی؛ تصمیمی که هیچ توجیه کارشناسی نداشت. آیا اساسا ما میتوانیم «ارکستر» داشته باشیم و برای آن نوازنده لازم را تربیت نکنیم؟ یا تعطیلی فعالیتهای ارکستر ملی در سال 1388. این تعطیلی و بلاتکلیفی، تقریبا تا چهارسال بعد (1392)، همچنان ادامه داشت! با وجود چنین شرایطی، موسیقی، همچنان حجم گسترده و متعددی از فعالیتهای هنری کشور را به خود اختصاص داده است؛ برای مثال، در سال1392، بیش از 70مرکز تهیه، تولید و تکثیر آثار صوتی به صورت مجاز در کشور مشغول فعالیت بودهاند؛ در همین سال، برای بیش از 400 اثر موسیقی مجوز نشر صادر شده است اگرچه بخش عمدهای از این آثار به دلایل گوناگون، منتشر نشده است.
با این حجم از فعالیتها و تولیدات مرتبط با موسیقی در جامعه ایران و همچنین با توجه به خواست عمومی مردم در استفاده و مصرف موسیقی به عنوان کالایی فرهنگی، آیا ممانعتها و تنگنظریها در حوزه موسیقی، به مصلحت سیاستگذاریهای فرهنگی و فرهنگ عمومی جامعه است؟ آیا قرار نیست پس از 35سال، سیاستگذاران و مدیران فرهنگی، موسیقی را از بلاتکلیفی خارج کنند؟
تاسفبرانگیزتر اینکه، بخش عمده موضعگیریهای تنگنظرانه و محدودکننده در حوزه موسیقی، درباره موسیقیهایی است که بر اساس ملاکهای مورد قبول در جمهوری اسلامی نیز موسیقیهای مجاز تلقی میشود. آیا میتوان به موضوع موسیقی بهعنوان عنصری مهم در مقوله سبک زندگی و یکی از کالاهای اساسی در سبد مصرف فرهنگی - هنری شهروندان بیتوجه بود؟
بررسیها نشان میدهد معمولا برخی (یا ظاهرا بیشتر) مدیران فرهنگی برای دورماندن از حاشیهسازیها و دردسرهایی که ممکن است پرداختن به موضوع موسیقی برای آنها ایجاد کند، قید پرداختن به موسیقی را میزنند، آن را حتیالمقدور محدود میکنند یا بر اساس میل و خواست گروه یا افراد مخالف عمل میکنند. آیا با محدودکردن غیرموجه فعالیتهای آموزشی یا اجرایی موسیقی، جامعه ما مصرف موسیقی خود را فراموش میکند؟ یا نیازهای موسیقایی خود را از مجاری دیگری تهیه میکند؟ آیا دولت اعتدال، از انتشار و اجرای موسیقیهای دارای مجوز حمایت میکند یا زنجیره غیرقانونی لغو کنسرتها و محدودکردن فعالیتهای مجاز موسیقی همچنان ادامه مییابد؟ آیا انجمن موسیقی، خانه موسیقی و سایر صنوف حرفهای موسیقی، پژوهشگران و استادان موسیقی در دانشگاهها همچنان نظاره گرند.
در حالی که در برنامههای برونمرزی صداوسیمای ملی، تصویر سازهای موسیقی نشان داده میشود، در شبکههای داخلی، نشاندادن ساز ممنوع است! افکارعمومی در مورد این سیاست دوگانه چه میاندیشد؟ این در صورتی است که در خانه بسیاری از همین مردمی که ما برایشان مصلحتاندیشی میکنیم یک یا چند ساز ایرانی و خارجی وجود دارد و مردم، هر شب در کانالهای ماهوارهای، کنسرتهای ضبطشده یا زنده تلویزیونی را تماشا میکنند.
تصمیمهای غیرکارشناسی در این حوزه نیز کم نیست؛ مثالی قصد تعطیلی رشته نوازندگی سازهای جهانی در سال 1392 در دانشگاه جامع علمی؛ تصمیمی که هیچ توجیه کارشناسی نداشت. آیا اساسا ما میتوانیم «ارکستر» داشته باشیم و برای آن نوازنده لازم را تربیت نکنیم؟ یا تعطیلی فعالیتهای ارکستر ملی در سال 1388. این تعطیلی و بلاتکلیفی، تقریبا تا چهارسال بعد (1392)، همچنان ادامه داشت! با وجود چنین شرایطی، موسیقی، همچنان حجم گسترده و متعددی از فعالیتهای هنری کشور را به خود اختصاص داده است؛ برای مثال، در سال1392، بیش از 70مرکز تهیه، تولید و تکثیر آثار صوتی به صورت مجاز در کشور مشغول فعالیت بودهاند؛ در همین سال، برای بیش از 400 اثر موسیقی مجوز نشر صادر شده است اگرچه بخش عمدهای از این آثار به دلایل گوناگون، منتشر نشده است.
با این حجم از فعالیتها و تولیدات مرتبط با موسیقی در جامعه ایران و همچنین با توجه به خواست عمومی مردم در استفاده و مصرف موسیقی به عنوان کالایی فرهنگی، آیا ممانعتها و تنگنظریها در حوزه موسیقی، به مصلحت سیاستگذاریهای فرهنگی و فرهنگ عمومی جامعه است؟ آیا قرار نیست پس از 35سال، سیاستگذاران و مدیران فرهنگی، موسیقی را از بلاتکلیفی خارج کنند؟
تاسفبرانگیزتر اینکه، بخش عمده موضعگیریهای تنگنظرانه و محدودکننده در حوزه موسیقی، درباره موسیقیهایی است که بر اساس ملاکهای مورد قبول در جمهوری اسلامی نیز موسیقیهای مجاز تلقی میشود. آیا میتوان به موضوع موسیقی بهعنوان عنصری مهم در مقوله سبک زندگی و یکی از کالاهای اساسی در سبد مصرف فرهنگی - هنری شهروندان بیتوجه بود؟
بررسیها نشان میدهد معمولا برخی (یا ظاهرا بیشتر) مدیران فرهنگی برای دورماندن از حاشیهسازیها و دردسرهایی که ممکن است پرداختن به موضوع موسیقی برای آنها ایجاد کند، قید پرداختن به موسیقی را میزنند، آن را حتیالمقدور محدود میکنند یا بر اساس میل و خواست گروه یا افراد مخالف عمل میکنند. آیا با محدودکردن غیرموجه فعالیتهای آموزشی یا اجرایی موسیقی، جامعه ما مصرف موسیقی خود را فراموش میکند؟ یا نیازهای موسیقایی خود را از مجاری دیگری تهیه میکند؟ آیا دولت اعتدال، از انتشار و اجرای موسیقیهای دارای مجوز حمایت میکند یا زنجیره غیرقانونی لغو کنسرتها و محدودکردن فعالیتهای مجاز موسیقی همچنان ادامه مییابد؟ آیا انجمن موسیقی، خانه موسیقی و سایر صنوف حرفهای موسیقی، پژوهشگران و استادان موسیقی در دانشگاهها همچنان نظاره گرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.